Samenvatting biologie H5 ecologie vwo 4

Biologie H5

§1 ecologie op alle organisatieniveaus
 Biotische factoren = invloeden afkomstig van de levende natuur
 soortgenoten, predatoren, prooidieren, ziekteverwekkers
 Abiotische factoren = invloeden afkomstig van de levenloze natuur
 klimaat, zuurstofgehalte in water

 Emergente eigenschappen = eigenschappen specifiek voor een bepaald niveau.
- Organisme  leeftijd, geslacht
- Populatie  dichtheid, geboortecijfer
- Ecosysteem  stof- en energiestromen, relaties tussen populaties
- Biosfeer  samenstelling dampkring

§2 organismen
 Bodemgeschiktheid:
- Zand heeft grote bodemdeeltjes, bevat veel lucht en weinig water en kan water goed vasthouden
- Klei heeft kleine bodemdeeltjes, bevat weinig lucht en veel water, kan water goed vasthouden
- Humus verbetert structuur van de bodem en gaat uitspoeling van zouten naar diepere bodemlagen tegen
- De pH van de bodem is van invloed op de plantengroei
- Sommige planten hebben hoge concentraties van bepaalde zouten nodig
- Grondwater is van belang voor zowel planten als dieren
 Licht:
- Zonplanten groeien het best bij een hoge lichtintensiteit, schaduwplanten het best bij een lage
lichtintensiteit
- De daglengte heeft bij veel organismen invloed op het tijdstip van voortplanting
- In zeeën en oceanen dringt alleen licht door in de bovenste lagen
 Water:
- Landplanten in een vochtig milieu hebben zwak ontwikkelde wortelstelsels, bladeren met dunne cuticula en
veel huidmondjes
- Landplanten in een droog milieu hebben goed ontwikkelde wortelstelsels, bladeren met een dikke cuticula
en weinig huidmondjes (onderkant blad)
- Waterplanten hebben kleine of geen wortelstelsels, vaak luchtkanalen in de stengels, grote en slappe
bladeren en huidmondjes aan de bovenkant van de bladeren
- Dieren in een vochtig milieu hebben en huid die doordringbaar is voor water en sterk verdund urine
- Dieren in een droog milieu hebben een huid die ondoordringbaar is voor water
- Waterdieren hebben een bepaald zuurstofgehalte (> 5 mg/L)
 Temperatuur:
- De enzymactiviteit is afhankelijk van de temperatuur
- Bij een lage temperatuur kunnen poikilotherme (koud) dieren niet actief zijn
- In warme gebieden zijn de lichaamsuitsteeksels bij homoiotherme (warm) dieren groter dan in koude
- Extremofielen = organismen die in extreme gebieden leven (bijv. in vulkaan)

 Tolerantie = het vermogen van organismen om schommelingen in een abiotische factor te verdragen
 Verspreidingsgebied = het gebied op aarde waar individuen van een bepaalde soort voorkomen
- Soorten met een grote tolerantie hebben een groot verspreidingsgebied
- De tolerantiegrenzen (het minimum en maximum)
- Het tolerantiegebied (het traject tussen minimum en maximum)
- Het optimum (de gunstigste waarde)


§3 populatie

,  Competitie:
- Binnen populatie:
- Beschikbare voedsel  te sterke competitie wordt tegengegaan door specialisatie en territorium
- voortplanting
- Natuurlijke selectie  individuen die het zwaks zijn of het minst aangepast aan het milieu, hebben de
minste overlevingskans
- Tussen populaties:
- Minder sterk dan binnen een populatie
- Niche (nis) = de rol die een soort speelt in het geheel van relaties in een ecosysteem

 Coöperatie:
- Binnen een populatie:
- Bescherming, voedsel of voortplanting
- Samenwerking in paren, groepen of staten
- Tussen populaties:
- Verkrijgen van voedsel  mutualisme
- Voortplanting

 Symbiose = langdurige samenleving van individuen van verschillende soorten
- Mutualisme = individuen van beide soorten hebben beide voordeel  korstmossen
- Commensalisme = individuen van de ene soort hebben voordeel en de ander geen voor - of nadeel
 boomalgen
- Parasitisme = individuen van de ene soort hebben voordeel en de andere heeft nadeel. Een parasiet leeft
op of in een individu van een andere soort en onttrekt er voedsel aan  vlooien

 Populatiedichtheid = gemiddeld aantal organismen van een soort per opp-eenheid op per volume-eenheid
 Biologische evenwicht = een toestand waarin de populatiedichtheid van elke soort in een ecosysteem
schommelt op een bepaalde waarde
 Individuen binnen een populatie kunnen op verschillende manieren voorkomen binnen die populatie
 in groepen, regelmatig verspreid of willekeurig verspreid.
 Factoren die van invloed zijn op de populatiedichtheid:
- Dichtheidsafhankelijke factoren: predatie, parasitisme, ziekte of voedselconcurrentie
- Dichtheidsonafhankelijke factoren: meestal veroorzaakt door klimaat of mens
 Als de dichtheid groter wordt  toename predatie, parasitisme en ziekten  minder voedsel  daling
populatie  afname predatie, parasitisme en ziekten  meer voedsel  stijging populatiedichtheid

 Draagkracht = de maximale populatiegrootte over langere tijd in een ecosysteem kan worden gehandhaafd
- Na instorting kan zich een nieuw biologisch evenwicht instellen, meestal met een lagere draagkracht

 Telmethode
- Kwadrantmethode: in bepaald ecosysteem worden kwadranten uitgezet en binnenin tellingen gedaan
- Transectmethode: in bepaald ecosysteem wordt 1 langwerpige proefstrook uitgezet waarin tellingen
- Terugvangmethode: hierbij worden 2 vangsten uitgevoerd en daarbij bepaald hoe groot populatie is
- 1e vangst: aantal gevangen dieren merken  2e vangst: aantal gemerkte dieren tellen  formule




 Populatiegroei kan plaatsvinden als er een nieuwe soort vestigt in een ecosysteem  als de soort goed is
aangepast aan het nieuwe milieu, vindt in de beginfase exponentiële groei plaats