Prof De Wilde, prof Meganck & prof Marchant
GRONDSLAGEN VAN
WETENSCHAPPELIJK
ONDERZOEK
2025-2026
,WETENSCHAPS-
FILOSOFIE
Prof de wilde
,INTRO WAT IS FILOSOFIE?
Vragen rond zingeving = filosofische vragen
• Geen oplossingsmethode
• Wel info en bijleren bv. zin van het leven
• Vragen die eigen zijn aan het mens zijn
• Geen exacte wetenschap
• Wetenschap: vraag → onderzoeksmethode → betrouwbare kennis
• Consensus over antwoorden
• Filosofische vragen → wetenschappelijke vragen
◦ Wetenschappelijk: duidelijke onderzoeksmethode
Aristoteles
• Iets weten over de wereld
• Houvast: iets herkenbaar
• Onrust zonder houvast: anders vastklampen aan iets wat waar zou kunnen zijn
Antwoorden zoeken vrij van
• Dwang (omdat anderen zo denken)
• Traditie (altijd al zo)
• Dogma
• Autoriteit …
• Wel autonoom
Filosofie vs. wetenschap
• Wetenschapsfilosofie: tussen de 2
• De aard van wetenschap
• Wanneer weten we iets?
• Wat is betrouwbare kennis?
• Filosofie → wetenschapsfilosofie → epistemologie
Filosofie begint met twijfel of verwondering
• Vertragen, in vraag stellen
• Niet alles weten
• Kinderen bv waarom is geel, geel?
• Terugvallen op fundamenten van zekerheden
17e – 18e eeuw
• Oudere ideeën = relevant
• Toen op zoek naar kennis, nu ook nog
• Verder werken op die ideeën
• Wetenschap: ene idee verwerpen en nieuwe invoeren
• Periode van focus op kennistheoretische vragen = kennisleer/epistemologie
Westerse traditie
• Verlichting
• Inleven in tijd van toen/ hun tijdsgeest/wereldbeeld = niet makkelijk
• Mannelijk: selectie uit stemmen van vnl. mannen
• Salons georganiseerd door vrouwen
, • Wie heeft recht op kennisconstructie?
Verschillende wegen om tot antwoorden te komen
• Zintuigen
• Andere mensen
• Zelf nadenken (Descartes)
• Ervaring (locke)
• Is het ethisch goed (kant)
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
Durf denken
• Leren denken
• Over wat?
• Epistemologie: nadenken over kennis
• Kritische geest: niet aanvaarden, maar in vraag stellen
1. WETEN, WAARHEID EN WETENSCHAP?
• Michel Foucault
◦ Onderscheid weten en kennis
◦ Verschil tussen woorden zoals weten, kennis, waarheid, waar etc.
◦ Woorden krijgen andere betekenis bij andere filosofen = logica begrijpen
• Weten/savoir
◦ Ruimer dan kennis: omvat kennis, valt niet samen
◦ Product van wat geldt/betrouwbaar is/waar is
◦ Afhankelijk van denkstructuur van die periode
• Kennis/connaissance
◦ Product wetenschap → in vraag stellen
◦ Expliciet, rationeel en wetenschappelijk gevalideerd
1.1 DE EPISTEMOLOGISCHE KWESTIE
• Leer van kennis
• Funderingsproblematiek: iets funderen/bewijzen/argumenteren
• Kunnen we iets weten?
• Wat onderscheidt kennis van mening of geloof
◦ Twijfel opent ruimte voor mening, geloof, complotten
◦ Wetenschappelijke kennis = enige bron van kennis (wel niet volledige zekerheid)
• Zoektocht naar goede basis: rationalisme, empirisme, idealisme
• Zoektocht naar funderen van kennis
◦ Goede basis makkelijker in wiskunde dan sociale wetenschap
◦ De aard van kennis telt
◦ Kennis = relatie met waarheid geloven
◦ Waar onwaar
• Ontstaat in tijd van onzekerheid: dogma’s en mythes
◦ Religie niet meer het antwoord op vragen
◦ Vanzelfsprekendheden in vraag stellen
• Eis naar betrouwbaarheid
◦ Deftig onderzoek → betrouwbare kennis
• Kwaliteit van argumentatie
• Streven naar rationaliteit
GRONDSLAGEN VAN
WETENSCHAPPELIJK
ONDERZOEK
2025-2026
,WETENSCHAPS-
FILOSOFIE
Prof de wilde
,INTRO WAT IS FILOSOFIE?
Vragen rond zingeving = filosofische vragen
• Geen oplossingsmethode
• Wel info en bijleren bv. zin van het leven
• Vragen die eigen zijn aan het mens zijn
• Geen exacte wetenschap
• Wetenschap: vraag → onderzoeksmethode → betrouwbare kennis
• Consensus over antwoorden
• Filosofische vragen → wetenschappelijke vragen
◦ Wetenschappelijk: duidelijke onderzoeksmethode
Aristoteles
• Iets weten over de wereld
• Houvast: iets herkenbaar
• Onrust zonder houvast: anders vastklampen aan iets wat waar zou kunnen zijn
Antwoorden zoeken vrij van
• Dwang (omdat anderen zo denken)
• Traditie (altijd al zo)
• Dogma
• Autoriteit …
• Wel autonoom
Filosofie vs. wetenschap
• Wetenschapsfilosofie: tussen de 2
• De aard van wetenschap
• Wanneer weten we iets?
• Wat is betrouwbare kennis?
• Filosofie → wetenschapsfilosofie → epistemologie
Filosofie begint met twijfel of verwondering
• Vertragen, in vraag stellen
• Niet alles weten
• Kinderen bv waarom is geel, geel?
• Terugvallen op fundamenten van zekerheden
17e – 18e eeuw
• Oudere ideeën = relevant
• Toen op zoek naar kennis, nu ook nog
• Verder werken op die ideeën
• Wetenschap: ene idee verwerpen en nieuwe invoeren
• Periode van focus op kennistheoretische vragen = kennisleer/epistemologie
Westerse traditie
• Verlichting
• Inleven in tijd van toen/ hun tijdsgeest/wereldbeeld = niet makkelijk
• Mannelijk: selectie uit stemmen van vnl. mannen
• Salons georganiseerd door vrouwen
, • Wie heeft recht op kennisconstructie?
Verschillende wegen om tot antwoorden te komen
• Zintuigen
• Andere mensen
• Zelf nadenken (Descartes)
• Ervaring (locke)
• Is het ethisch goed (kant)
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
Durf denken
• Leren denken
• Over wat?
• Epistemologie: nadenken over kennis
• Kritische geest: niet aanvaarden, maar in vraag stellen
1. WETEN, WAARHEID EN WETENSCHAP?
• Michel Foucault
◦ Onderscheid weten en kennis
◦ Verschil tussen woorden zoals weten, kennis, waarheid, waar etc.
◦ Woorden krijgen andere betekenis bij andere filosofen = logica begrijpen
• Weten/savoir
◦ Ruimer dan kennis: omvat kennis, valt niet samen
◦ Product van wat geldt/betrouwbaar is/waar is
◦ Afhankelijk van denkstructuur van die periode
• Kennis/connaissance
◦ Product wetenschap → in vraag stellen
◦ Expliciet, rationeel en wetenschappelijk gevalideerd
1.1 DE EPISTEMOLOGISCHE KWESTIE
• Leer van kennis
• Funderingsproblematiek: iets funderen/bewijzen/argumenteren
• Kunnen we iets weten?
• Wat onderscheidt kennis van mening of geloof
◦ Twijfel opent ruimte voor mening, geloof, complotten
◦ Wetenschappelijke kennis = enige bron van kennis (wel niet volledige zekerheid)
• Zoektocht naar goede basis: rationalisme, empirisme, idealisme
• Zoektocht naar funderen van kennis
◦ Goede basis makkelijker in wiskunde dan sociale wetenschap
◦ De aard van kennis telt
◦ Kennis = relatie met waarheid geloven
◦ Waar onwaar
• Ontstaat in tijd van onzekerheid: dogma’s en mythes
◦ Religie niet meer het antwoord op vragen
◦ Vanzelfsprekendheden in vraag stellen
• Eis naar betrouwbaarheid
◦ Deftig onderzoek → betrouwbare kennis
• Kwaliteit van argumentatie
• Streven naar rationaliteit
