Prof Schelfhout - Marc Brysbaert
ALGEMENE
PSYCHOLOGIE
2025-2026
,
,HOOFDSTUK 1: WAT IS PSYCHOLOGIE?
1. EEN DEFINITIE VAN PSYCHOLOGIE
Psychologie is een wetenschap waarbij het gedrag bestudeerd wordt en waarbij de gedragsevidentie gebruikt wordt om de
interne processen te begrijpen die aan dat gedrag ten grondslag liggen
• Voorbeeld Pavlov
◦ Studie: inname voedsel en maagsappen
◦ Gedrag: eten brengen en bellen
◦ Gedragsevidentie: kwijlen
◦ Interne proces: klassieke conditionering = leerproces bel = eten
• Menselijk gedrag systematisch observeren en meten en theorieën daarover opstellen
• Veel overeenstemming met andere wetenschappen
◦ Systematische observatie meetbare kenmerken (gedrag)
◦ Processen die niet rechtstreeks observeerbaar zijn (interne processen)
• Wetenschap
◦ Systematische observatie gedrag → empirische gedragsevidentie
◦ Wetenschappelijk methode: systematisch gedrag produceren
◦ Gedragsevidentie: inzicht geven op niet rechtstreeks zichtbare processen
◦ Relativiteit observeerbaarheid: wat nu zichtbaar is, was dat vroeger niet, en andersom
◦ Verschillende technieken en methoden
• Ebbinghouse: Über das Gedächtnis
2. ONTWIKKELINGEN DIE DE PSYCHOLOGIE MOGELIJK GEMAAKT HEBBEN
REDE, INTUITIE EN GELOOF
Filosofie in het Oude Griekenland
• Oude Griekenland
◦ Vragen over mens en universum
◦ Oorsprong binnenin de mens
• Plato
◦ Overtuiging: ideale, onveranderbare wereld waarvan wij een afspiegeling zien
◦ Kennis ideale wereld besloten in onze ziel
◦ Tot kennis komen via de rede, minder belang observatie
◦ Wiskunde: hoogste vorm wijsheid, benaderd ideale wereld
• Aristoteles
◦ < Belang observatie ≠ toegang tot ware kennis
◦ Ware kennis via axioma’s & demonstraties
Axioma’s = uitgangspunten die als zelfevident worden gezien door de ziel
Demonstraties = zelfevidentie van axioma’s herkennen via de rede
◦ Elementen: aarde + water = centrum v.d. wereld, vuur + lucht = maan
◦ Syllogismen
◦ Wiskunde: ideale wetenschap, klein aantal axioma’s leidt tot volledige kennis
De Rooms-Katholieke Kerk
• Na val RR: behoeders van kennis
• Oude leer (P&A) mengen met eigen leer
◦ Ideale wereld = hemel
◦ Demonstraties = goddelijke ingevingen
• In westen: veel kennis ging verloren
• Renaissance: zoeken naar Griekse handschriften met Islamitische commentaren erop
, WETENSCHAPPELIJKE REVOLUTIE
Copernicaanse revolutie
• Juliaanse kalender te kort: 365 dagen + ¼ dag
• Gregoriaanse kalender: Paus slaat 10 dagen over in 15e eeuw: 4/10 → 15/10
• Copernicus: geocentrisme → heliocentrisme
◦ Galileo Galilei: boek over ideeën Copernicus en nieuwe observaties adhd telescoop
◦ Verder uitgewerkt door Newton: wetten van Newton = begin fysica
Nieuwe kennis komt uit observatie en experimenten, niet uit het bestuderen van oude meesters
• Bestuderen oude meesters < observeren & experimenteren
• Herontdekken van kennis
• Actief ingrijpen op fenomenen via experimenten
• → °industriële revolutie, welvaart, verplicht onderwijs
DE GROEIENDE MACHT VAN DE WETENSCHAPPEN EN HET ONTSTAAN VAN TWEE CULTUREN
• Wetenschappelijke ontwikkelingen in niet-RKK gebieden → meer macht → belang groeit in universiteiten → versterkt door
opgang VSA
• Nieuwe kennis niet welkom bij katholieken
• Klassieke/humanistische/geesteswetenschappen α vs. Natuurwetenschappelijke β
• Weinig cc en tegengestelde idealen
DE TOEPASSING VAN DE WETENSCHAPPELIJKE METHODE OP HET MENSELIJK FUNCTIONEREN
De persoonlijke fout
• Interindividuele verschillen: niet iedereen even snel verwerken
De snelheid van informatietransmissie in zenuwen
• Helmholtz: zenuwimpuls kikkerpoot → 30m/s
Het onderzoek van Donders
• Duurtijd psychologische processen onderzoeken
• Lettergrepen ka-ke-ki-ko-ku zeggen in 3 condities
• Discrimineren (onderscheiden) en produceren (reactie kiezen en uitvoeren)
• Verschillende reactietijd: A (produceren) < C (discriminatie) < B (discriminatie en produceren)
• Discriminatie van stimulus = C – A
• Antwoordkeuze = B - C
• Begin mentale chronometrie: tijd die psychologische processen kosten
EVOLUTIETHEORIE
• Darwin
◦ On the origin of species
◦ Natuurlijke selectie & survival of the fittest
◦ Over overlevings- en voortplantingskansen
• Onderzoek vinken
◦ Gedessineerd/populatie verkleint snel door droogte
◦ Vinken worden groter
◦ Later: kleine vogels in voordeel door vochtigheid → populatie verkleint
• Gedrag observeren bij dieren = zelfde gedrag ook voordoen bij mensen?
ALGEMENE
PSYCHOLOGIE
2025-2026
,
,HOOFDSTUK 1: WAT IS PSYCHOLOGIE?
1. EEN DEFINITIE VAN PSYCHOLOGIE
Psychologie is een wetenschap waarbij het gedrag bestudeerd wordt en waarbij de gedragsevidentie gebruikt wordt om de
interne processen te begrijpen die aan dat gedrag ten grondslag liggen
• Voorbeeld Pavlov
◦ Studie: inname voedsel en maagsappen
◦ Gedrag: eten brengen en bellen
◦ Gedragsevidentie: kwijlen
◦ Interne proces: klassieke conditionering = leerproces bel = eten
• Menselijk gedrag systematisch observeren en meten en theorieën daarover opstellen
• Veel overeenstemming met andere wetenschappen
◦ Systematische observatie meetbare kenmerken (gedrag)
◦ Processen die niet rechtstreeks observeerbaar zijn (interne processen)
• Wetenschap
◦ Systematische observatie gedrag → empirische gedragsevidentie
◦ Wetenschappelijk methode: systematisch gedrag produceren
◦ Gedragsevidentie: inzicht geven op niet rechtstreeks zichtbare processen
◦ Relativiteit observeerbaarheid: wat nu zichtbaar is, was dat vroeger niet, en andersom
◦ Verschillende technieken en methoden
• Ebbinghouse: Über das Gedächtnis
2. ONTWIKKELINGEN DIE DE PSYCHOLOGIE MOGELIJK GEMAAKT HEBBEN
REDE, INTUITIE EN GELOOF
Filosofie in het Oude Griekenland
• Oude Griekenland
◦ Vragen over mens en universum
◦ Oorsprong binnenin de mens
• Plato
◦ Overtuiging: ideale, onveranderbare wereld waarvan wij een afspiegeling zien
◦ Kennis ideale wereld besloten in onze ziel
◦ Tot kennis komen via de rede, minder belang observatie
◦ Wiskunde: hoogste vorm wijsheid, benaderd ideale wereld
• Aristoteles
◦ < Belang observatie ≠ toegang tot ware kennis
◦ Ware kennis via axioma’s & demonstraties
Axioma’s = uitgangspunten die als zelfevident worden gezien door de ziel
Demonstraties = zelfevidentie van axioma’s herkennen via de rede
◦ Elementen: aarde + water = centrum v.d. wereld, vuur + lucht = maan
◦ Syllogismen
◦ Wiskunde: ideale wetenschap, klein aantal axioma’s leidt tot volledige kennis
De Rooms-Katholieke Kerk
• Na val RR: behoeders van kennis
• Oude leer (P&A) mengen met eigen leer
◦ Ideale wereld = hemel
◦ Demonstraties = goddelijke ingevingen
• In westen: veel kennis ging verloren
• Renaissance: zoeken naar Griekse handschriften met Islamitische commentaren erop
, WETENSCHAPPELIJKE REVOLUTIE
Copernicaanse revolutie
• Juliaanse kalender te kort: 365 dagen + ¼ dag
• Gregoriaanse kalender: Paus slaat 10 dagen over in 15e eeuw: 4/10 → 15/10
• Copernicus: geocentrisme → heliocentrisme
◦ Galileo Galilei: boek over ideeën Copernicus en nieuwe observaties adhd telescoop
◦ Verder uitgewerkt door Newton: wetten van Newton = begin fysica
Nieuwe kennis komt uit observatie en experimenten, niet uit het bestuderen van oude meesters
• Bestuderen oude meesters < observeren & experimenteren
• Herontdekken van kennis
• Actief ingrijpen op fenomenen via experimenten
• → °industriële revolutie, welvaart, verplicht onderwijs
DE GROEIENDE MACHT VAN DE WETENSCHAPPEN EN HET ONTSTAAN VAN TWEE CULTUREN
• Wetenschappelijke ontwikkelingen in niet-RKK gebieden → meer macht → belang groeit in universiteiten → versterkt door
opgang VSA
• Nieuwe kennis niet welkom bij katholieken
• Klassieke/humanistische/geesteswetenschappen α vs. Natuurwetenschappelijke β
• Weinig cc en tegengestelde idealen
DE TOEPASSING VAN DE WETENSCHAPPELIJKE METHODE OP HET MENSELIJK FUNCTIONEREN
De persoonlijke fout
• Interindividuele verschillen: niet iedereen even snel verwerken
De snelheid van informatietransmissie in zenuwen
• Helmholtz: zenuwimpuls kikkerpoot → 30m/s
Het onderzoek van Donders
• Duurtijd psychologische processen onderzoeken
• Lettergrepen ka-ke-ki-ko-ku zeggen in 3 condities
• Discrimineren (onderscheiden) en produceren (reactie kiezen en uitvoeren)
• Verschillende reactietijd: A (produceren) < C (discriminatie) < B (discriminatie en produceren)
• Discriminatie van stimulus = C – A
• Antwoordkeuze = B - C
• Begin mentale chronometrie: tijd die psychologische processen kosten
EVOLUTIETHEORIE
• Darwin
◦ On the origin of species
◦ Natuurlijke selectie & survival of the fittest
◦ Over overlevings- en voortplantingskansen
• Onderzoek vinken
◦ Gedessineerd/populatie verkleint snel door droogte
◦ Vinken worden groter
◦ Later: kleine vogels in voordeel door vochtigheid → populatie verkleint
• Gedrag observeren bij dieren = zelfde gedrag ook voordoen bij mensen?
