Instructiepsychologie en technologie
Nu komen er een aantal markante recentere ontwikkelingen kort aan bod, evenals de impact ervan op
leren en instructie
Instructiepsychologie en technologie: onderdeel van de onderwijskundige opleidingsonderdelen
Onderwijskunde als wetenschap: leren, opleiden en ontwikkelen in onderwijs en bedrijfsleven
Verschillende niveaus (te onderscheiden, maar niet te scheiden): micro (interactie tussen
onderwijsgevende, klascontext), meso (concrete context van een school/bedrijf) en macro (algemene
maatschappelijke context
➔ Wiskundekennis vermindert bij kinderen, intrinsieke en extrinsieke motivatie, AI in de wereld,
ontdekkend leren, wat schrijf je op het rapport?, … —> allemaal dingen rond dit vak
Inleiding
Macro: algemene nationale context / maatschappelijke context waarbinnen het leren plaatsvind. Bv.
De nieuwe leerminimumdoelen waar ze rekening mee moeten houden, nationaal beleid
Meso: concrete context van een school/bedrijf
Micro: interactie tussen onderwijsgevende en de lerende, eerder het individuele.
➔ Wij gaan bij dit vak het hebben over het micro niveau
Dit inleidend deel moet je eigenlijk niet kennen
De maatschappij is voortdurend in verandering. De verstedelijking is een van die veranderingen, men
noemt die ook wel “modernisering”. Die heeft een grote invloed gehad op vanalles, waaronder
onderwijs. Verschillende zaken hebben hun stempel op het onderwijs gedrukt, zoals:
➢ Rationaliteit
➢ Afnemende rol van geloof, secularisering
➢ Democratisering
➢ Continu streven naar vernieuwing, verandering en verbetering
➢ Individualisering
➢ Geïndustrialiseerde maatschappij
➢ Belangrijke rol voor de wetenschap
➢ Belangrijke rol voor technologie
➢ Beheersin van de natuur en samenleving door wetenschap en techniek
1 kennisexplosie en verouderde kennis
Huidige maatschappij: explosie van kennis + versnelde veroudering van bestaande kennis
Explosie van kennis: Zelfs eigen wetenschappers kunnen hun eigen wetenschappelijke publicaties
niet meer bijhouden, de kennis schiet meetkundig (bv. 2, 4, 16, 64, …) omhoog
Snel verouderde kennis: wetenschappers moeten continu informatie bij stellen, bv. Bij technologie,
ruimtevaart, genetica,… bv. Vroeger waren er op de tong 4 soorten smaakpapillen, nu 5.
Gevolg 1. Er moeten nieuwe keuzes gemaakt worden over het onderwijs en wat als essentiële kennis
en vaardigheden moet worden gezien. De inhoud van het onderwijs moet constant herdacht worden
,in functie van wat op een gegeven moment als relevante cultuurinhouden en instrumentele
vaardigheden wordt geacht (zowel basiskennis als geavanceerde competenties)
Gevolg 2. Een leraar wordt niet meer gezien als diegene die alles van zijn vakgebied(en) afweet en
andere professionele competenties worden belangrijker (dan enkel stevige basiskennis)
Gevolg 3. Mensen moeten op elk punt in hun studieloopbaan/professionele carrière in staat zijn om
snel/efficiënt informatie te vinden. Ze moeten ook kennis/vaarigheden op bouwen die ze nodig
hebben in specifieke situaties en voor concrete opdrachten. Het onderwijs moet de studenten dus
leren om
➔ om te gaan met deze grote hoeveelheid kennis en informatie
➔ autonoom kennis te verzamelen/organiseren/selecteren/uitwisselen
➔ beschikbare kennis toe te passen in steeds wisselende situaties
➔ Verouderde informatie weg te doen en in te ruilen voor nieuwe kennis en vaardigheden, …
Al dit heeft voor heel veel nadelen gezorgd. Zoals veel (informatieverwerkings, probleemoplossings,
leer, communicatie) vaardigheden gaan ten koste van (vak)inhoudelijke kennis en vaardigheden. Dit
op alle onderwijsniveaus
Critici pleiten dat er een herwaardering van “kennis” in het onderwijs. Weg van “pedagogische
nieulichterij” en terug naar kennisoverdracht van vroeger. Bv. Ze moeten wel de tafels uit het hoofd
leren, spelling leren, hoofdsteden leren, …
➔ “het gaat om eeuwig, duurzame basiskennis en vaardigheden die ons in staat stellen om
steeds nieuwe informatie op te nemen en te verwerken en er een kritische houding tegenover
aan te nemen”
Er zijn veel discussies over waar het onderwijs de klemtoon op dient te leggen. De oplossing ligt zeker
niet in 1 van de extreme posities, maar eerder in een goed gebalanceerd en geïntegreerd kennis- en
vaardigheidsgeoriënteerd onderwijs. Kennis is ook pas waardevol als de deel uitmaakt van een
competentie
2 informatisering en technologisering
Er zijn enorm veel mogelijkheden inzake: informatie- en communicatietechnologie
Wat doen mensen ermee: ze kunnen gebruikmaken van dit enorm reservoir van kennis en deze kennis
moeiteloos snel en wereldwijs distribueren
Kennismaatschappij = een samenleving waarin informatisering, communicatie en kennis elkaar sterk
beïnvloeden
De nieuwe maatschappij: “een maatschappij waarin de werkelijke bron van welvaart – de
productiefactor die absoluut bepalend is – niet langer het kapitaal is, of land, of arbeid, maar kennis”
Kennismaatschappij was al vanaf ongeveer de Verlichting
Gevolg van nieuwe technische mogelijkheden:
1. Kennismaatschappijen niet langer beperkt blijven tot geografische nabijheid
2. De mogelijkheden voor het bewaren, verdelen en terugvinden van kennis enorm zijn
toegenomen
, 3. Steeds nadrukkelijker en algemener onderkend wordt dat de overlevingskans van een
maatschappij afhangt van dat menselijk kenniskapitaal
De school moet er ook voor zorgen dat de studenten voldoende ICT-kennis en -vaardigheden
beschikken. O.a. het verwerven van inzicht in de mogelijkheden, de beperkingen, de kansen en de
risico’s van het inzetten van ICT-systemen.
Wat is enorm belangrijk in het onderwijs: computer, beamer, internet, …
3 Globalisering, internationalisering, mondialisering
Economische globalisering: proces van voortschrijdende integratie van de wereldeconomie, waarbij
de handel tussen landen almaar uitbreidt en steeds inniger verstrengeld geraakt
kenmerken: verregaande schaalvergroting, verspreiden van internationaal beleid en regels, …
➔ Gestart op einde van vorige eeuw, omdat: dit economisch globaliseringsproces is zich veel
sneller gaan ontwikkelen, en omdat het nu voortdurend in interactie is met andere domeinen
(politiek, cultuur, milieu, gezondheid, …)
o Dichter bij elkaar komen van verschillende economieën, maatschappijen, culturen aan
eind 20ste eeuw, begin 21ste eeuw
Globalisering raakt ook onderwijs: bv. Opvangen en onderwijzen van politieke en economische
migranten in ons onderwijssysteem, allerhande initiatieven rond ontwikkelingssamenwerking op het
gebied van onderwijs, …
➔ Deze initiatieven starten vanuit het idee dat kinderen en jonge mensen kunnen ontwikkelen tot
kritische wereldburgers van de 21ste eeuw (met positieve appreciatie van internationalisering en
globalisering, maar ook met begrip voor bedreigingen die er zijn)
4 levenslang en levensbreed leren
Volgens Europese Raad (Lissabon, maart 2000): levenslang leren moet betrekking hebben op:
- Leren van voorschoolse leeftijd tot na pensionering
- Hele scala aan formele, niet-formele, informele leeractiviteiten moet omvatten
Levenslang leren moet volgens hen worden opgevat als: het geheel van leeractiviteiten die gedurende
het leven worden ontplooit om kennis, vaardigheden en competenties binnen een persoonlijk,
burgerlijk, sociaal en/of werkgelegenheidsperspectief te verbeteren
➔ De lerende moet centraal staan
➔ Belang van werkelijke gelijke kansen/goede kwaliteit van leersituaties moet worden benadrukt
Er moet voorang worden gegeven aan:
- Het verlenen van toegang aan allen (ook migranten, kansarme personen,…)
- Scheppen van mogelijkheden om basisvaardigheden te werwerven/actualiseren + nieuwe
basisvaardigheden (IT-vaardigheden, vreemde talen, …)
- De opleiding, aanwerving en bijscholing van leerkrachten en opleiders voor de ontwikkeling van
levenslang leren
- Daadwerkelijke validering en erkenning van formele/niet-formele/informele leren, tussen
landen en onderwijssectoren d.m.v. een grote transparantie en een betere waarborging van
kwaliteit
, - Hoge kwaliteit + ruime toegankelijkheid van doelgroepgericht voorlichting, begeleiding en
advisering
- Aanmoedigen van vertegenwoordiging van betrokken sectoren (inclusief jeugdsector)
5 competentiegerichte leren
Al deze toestanden leiden ook tot nieuwe uitdagingen voor de bedrijfswereld —> ze hebben nood aan
werknemers met algemene en specifieke startcompetenties + moeten nieuwe competenties eigen
maken die ervoor zorgen dat ze zich kunnen aanpassen aan verandering
➔ Vraag naar: explicitering en specificatie van (kern)competenties in beroepsleven
➔ Nood om: selectie, vorming en training in bedrijven daar op af te stemmen
➔ Nood om: die competenties op te vatten als een geïntegreerd geheel van kennis, vaardigheden
en attitudes
Dit competentie gericht denken kwam ook in het onderwijs terecht , leerdoelen worden ook meer in
competentie gerichte termen beschreven
Lees 2de alinea p.8
Op wat heeft het comptentiegericht denken betrekking?: aard van de leerdoelen, inrichting van het
onderwijsarrangement
Competentiegericht denken is ook verbonden met de ontwikkelingen die het onderwijs zelf uithollen.
Concrete handelingen/prestaties het vertrekpunt vormen (“dit moet je kunnen”) , bijgevolg zijn
inhouden enkel van belang in de mate ze functioneel zijn
➔ Het idee dat ‘de leerstof’ of ‘het vak’ een waarde heeft, los van de opgeleverde competenties, is
niet meer aan de orde
➔ Onderwijs is nu enkel het verwerven van deelcompetenties, volgen van modules en
verzamelen van bewijzen om zo aanspraak te maken op het beoogde diploma
Voor- en nadelen competentiegericht denken:
+ onderwijs is praktisch en relevant, betrokken op de realiteit
- onderwijs lijkt te vervreemden van de buitenwereld
- er is minder ruimte voor scholen/leerkrachten om hun eigen project te formuleren en uit te voeren
6 multimediale maatschappij en beeldcultuur
We leven in een multimediale maatschappij (heel veel beeld (tv, video, computerspelen)), we worden
overal geconfronteerd met beelden. Onze kijk van de werkelijkheid en betekenis die we aan de wereld
rondom ons geven worden diepgaand beïnvloed door de audiovisuele media
Dit alles wordt niet goed ontvangen —> te veel media gebruik bij kinderen, ze zouden slachtoffers zijn
van een corrupte cultuur die hen ‘besmet’
Argumenten: rusteloosheid, concentratiegebrek, lui, dom, lezen minder, ‘nieuwe analfabeten’
Er bestaat ook heel weinig wetenschappelijke eensgezindheid over al deze thema’s, maar wel over dat
de leescultuur haar vanzelfsprekendheid dreigt te verliezen. Het lezen en de boeken ondergaan een
functieverandering
Nu komen er een aantal markante recentere ontwikkelingen kort aan bod, evenals de impact ervan op
leren en instructie
Instructiepsychologie en technologie: onderdeel van de onderwijskundige opleidingsonderdelen
Onderwijskunde als wetenschap: leren, opleiden en ontwikkelen in onderwijs en bedrijfsleven
Verschillende niveaus (te onderscheiden, maar niet te scheiden): micro (interactie tussen
onderwijsgevende, klascontext), meso (concrete context van een school/bedrijf) en macro (algemene
maatschappelijke context
➔ Wiskundekennis vermindert bij kinderen, intrinsieke en extrinsieke motivatie, AI in de wereld,
ontdekkend leren, wat schrijf je op het rapport?, … —> allemaal dingen rond dit vak
Inleiding
Macro: algemene nationale context / maatschappelijke context waarbinnen het leren plaatsvind. Bv.
De nieuwe leerminimumdoelen waar ze rekening mee moeten houden, nationaal beleid
Meso: concrete context van een school/bedrijf
Micro: interactie tussen onderwijsgevende en de lerende, eerder het individuele.
➔ Wij gaan bij dit vak het hebben over het micro niveau
Dit inleidend deel moet je eigenlijk niet kennen
De maatschappij is voortdurend in verandering. De verstedelijking is een van die veranderingen, men
noemt die ook wel “modernisering”. Die heeft een grote invloed gehad op vanalles, waaronder
onderwijs. Verschillende zaken hebben hun stempel op het onderwijs gedrukt, zoals:
➢ Rationaliteit
➢ Afnemende rol van geloof, secularisering
➢ Democratisering
➢ Continu streven naar vernieuwing, verandering en verbetering
➢ Individualisering
➢ Geïndustrialiseerde maatschappij
➢ Belangrijke rol voor de wetenschap
➢ Belangrijke rol voor technologie
➢ Beheersin van de natuur en samenleving door wetenschap en techniek
1 kennisexplosie en verouderde kennis
Huidige maatschappij: explosie van kennis + versnelde veroudering van bestaande kennis
Explosie van kennis: Zelfs eigen wetenschappers kunnen hun eigen wetenschappelijke publicaties
niet meer bijhouden, de kennis schiet meetkundig (bv. 2, 4, 16, 64, …) omhoog
Snel verouderde kennis: wetenschappers moeten continu informatie bij stellen, bv. Bij technologie,
ruimtevaart, genetica,… bv. Vroeger waren er op de tong 4 soorten smaakpapillen, nu 5.
Gevolg 1. Er moeten nieuwe keuzes gemaakt worden over het onderwijs en wat als essentiële kennis
en vaardigheden moet worden gezien. De inhoud van het onderwijs moet constant herdacht worden
,in functie van wat op een gegeven moment als relevante cultuurinhouden en instrumentele
vaardigheden wordt geacht (zowel basiskennis als geavanceerde competenties)
Gevolg 2. Een leraar wordt niet meer gezien als diegene die alles van zijn vakgebied(en) afweet en
andere professionele competenties worden belangrijker (dan enkel stevige basiskennis)
Gevolg 3. Mensen moeten op elk punt in hun studieloopbaan/professionele carrière in staat zijn om
snel/efficiënt informatie te vinden. Ze moeten ook kennis/vaarigheden op bouwen die ze nodig
hebben in specifieke situaties en voor concrete opdrachten. Het onderwijs moet de studenten dus
leren om
➔ om te gaan met deze grote hoeveelheid kennis en informatie
➔ autonoom kennis te verzamelen/organiseren/selecteren/uitwisselen
➔ beschikbare kennis toe te passen in steeds wisselende situaties
➔ Verouderde informatie weg te doen en in te ruilen voor nieuwe kennis en vaardigheden, …
Al dit heeft voor heel veel nadelen gezorgd. Zoals veel (informatieverwerkings, probleemoplossings,
leer, communicatie) vaardigheden gaan ten koste van (vak)inhoudelijke kennis en vaardigheden. Dit
op alle onderwijsniveaus
Critici pleiten dat er een herwaardering van “kennis” in het onderwijs. Weg van “pedagogische
nieulichterij” en terug naar kennisoverdracht van vroeger. Bv. Ze moeten wel de tafels uit het hoofd
leren, spelling leren, hoofdsteden leren, …
➔ “het gaat om eeuwig, duurzame basiskennis en vaardigheden die ons in staat stellen om
steeds nieuwe informatie op te nemen en te verwerken en er een kritische houding tegenover
aan te nemen”
Er zijn veel discussies over waar het onderwijs de klemtoon op dient te leggen. De oplossing ligt zeker
niet in 1 van de extreme posities, maar eerder in een goed gebalanceerd en geïntegreerd kennis- en
vaardigheidsgeoriënteerd onderwijs. Kennis is ook pas waardevol als de deel uitmaakt van een
competentie
2 informatisering en technologisering
Er zijn enorm veel mogelijkheden inzake: informatie- en communicatietechnologie
Wat doen mensen ermee: ze kunnen gebruikmaken van dit enorm reservoir van kennis en deze kennis
moeiteloos snel en wereldwijs distribueren
Kennismaatschappij = een samenleving waarin informatisering, communicatie en kennis elkaar sterk
beïnvloeden
De nieuwe maatschappij: “een maatschappij waarin de werkelijke bron van welvaart – de
productiefactor die absoluut bepalend is – niet langer het kapitaal is, of land, of arbeid, maar kennis”
Kennismaatschappij was al vanaf ongeveer de Verlichting
Gevolg van nieuwe technische mogelijkheden:
1. Kennismaatschappijen niet langer beperkt blijven tot geografische nabijheid
2. De mogelijkheden voor het bewaren, verdelen en terugvinden van kennis enorm zijn
toegenomen
, 3. Steeds nadrukkelijker en algemener onderkend wordt dat de overlevingskans van een
maatschappij afhangt van dat menselijk kenniskapitaal
De school moet er ook voor zorgen dat de studenten voldoende ICT-kennis en -vaardigheden
beschikken. O.a. het verwerven van inzicht in de mogelijkheden, de beperkingen, de kansen en de
risico’s van het inzetten van ICT-systemen.
Wat is enorm belangrijk in het onderwijs: computer, beamer, internet, …
3 Globalisering, internationalisering, mondialisering
Economische globalisering: proces van voortschrijdende integratie van de wereldeconomie, waarbij
de handel tussen landen almaar uitbreidt en steeds inniger verstrengeld geraakt
kenmerken: verregaande schaalvergroting, verspreiden van internationaal beleid en regels, …
➔ Gestart op einde van vorige eeuw, omdat: dit economisch globaliseringsproces is zich veel
sneller gaan ontwikkelen, en omdat het nu voortdurend in interactie is met andere domeinen
(politiek, cultuur, milieu, gezondheid, …)
o Dichter bij elkaar komen van verschillende economieën, maatschappijen, culturen aan
eind 20ste eeuw, begin 21ste eeuw
Globalisering raakt ook onderwijs: bv. Opvangen en onderwijzen van politieke en economische
migranten in ons onderwijssysteem, allerhande initiatieven rond ontwikkelingssamenwerking op het
gebied van onderwijs, …
➔ Deze initiatieven starten vanuit het idee dat kinderen en jonge mensen kunnen ontwikkelen tot
kritische wereldburgers van de 21ste eeuw (met positieve appreciatie van internationalisering en
globalisering, maar ook met begrip voor bedreigingen die er zijn)
4 levenslang en levensbreed leren
Volgens Europese Raad (Lissabon, maart 2000): levenslang leren moet betrekking hebben op:
- Leren van voorschoolse leeftijd tot na pensionering
- Hele scala aan formele, niet-formele, informele leeractiviteiten moet omvatten
Levenslang leren moet volgens hen worden opgevat als: het geheel van leeractiviteiten die gedurende
het leven worden ontplooit om kennis, vaardigheden en competenties binnen een persoonlijk,
burgerlijk, sociaal en/of werkgelegenheidsperspectief te verbeteren
➔ De lerende moet centraal staan
➔ Belang van werkelijke gelijke kansen/goede kwaliteit van leersituaties moet worden benadrukt
Er moet voorang worden gegeven aan:
- Het verlenen van toegang aan allen (ook migranten, kansarme personen,…)
- Scheppen van mogelijkheden om basisvaardigheden te werwerven/actualiseren + nieuwe
basisvaardigheden (IT-vaardigheden, vreemde talen, …)
- De opleiding, aanwerving en bijscholing van leerkrachten en opleiders voor de ontwikkeling van
levenslang leren
- Daadwerkelijke validering en erkenning van formele/niet-formele/informele leren, tussen
landen en onderwijssectoren d.m.v. een grote transparantie en een betere waarborging van
kwaliteit
, - Hoge kwaliteit + ruime toegankelijkheid van doelgroepgericht voorlichting, begeleiding en
advisering
- Aanmoedigen van vertegenwoordiging van betrokken sectoren (inclusief jeugdsector)
5 competentiegerichte leren
Al deze toestanden leiden ook tot nieuwe uitdagingen voor de bedrijfswereld —> ze hebben nood aan
werknemers met algemene en specifieke startcompetenties + moeten nieuwe competenties eigen
maken die ervoor zorgen dat ze zich kunnen aanpassen aan verandering
➔ Vraag naar: explicitering en specificatie van (kern)competenties in beroepsleven
➔ Nood om: selectie, vorming en training in bedrijven daar op af te stemmen
➔ Nood om: die competenties op te vatten als een geïntegreerd geheel van kennis, vaardigheden
en attitudes
Dit competentie gericht denken kwam ook in het onderwijs terecht , leerdoelen worden ook meer in
competentie gerichte termen beschreven
Lees 2de alinea p.8
Op wat heeft het comptentiegericht denken betrekking?: aard van de leerdoelen, inrichting van het
onderwijsarrangement
Competentiegericht denken is ook verbonden met de ontwikkelingen die het onderwijs zelf uithollen.
Concrete handelingen/prestaties het vertrekpunt vormen (“dit moet je kunnen”) , bijgevolg zijn
inhouden enkel van belang in de mate ze functioneel zijn
➔ Het idee dat ‘de leerstof’ of ‘het vak’ een waarde heeft, los van de opgeleverde competenties, is
niet meer aan de orde
➔ Onderwijs is nu enkel het verwerven van deelcompetenties, volgen van modules en
verzamelen van bewijzen om zo aanspraak te maken op het beoogde diploma
Voor- en nadelen competentiegericht denken:
+ onderwijs is praktisch en relevant, betrokken op de realiteit
- onderwijs lijkt te vervreemden van de buitenwereld
- er is minder ruimte voor scholen/leerkrachten om hun eigen project te formuleren en uit te voeren
6 multimediale maatschappij en beeldcultuur
We leven in een multimediale maatschappij (heel veel beeld (tv, video, computerspelen)), we worden
overal geconfronteerd met beelden. Onze kijk van de werkelijkheid en betekenis die we aan de wereld
rondom ons geven worden diepgaand beïnvloed door de audiovisuele media
Dit alles wordt niet goed ontvangen —> te veel media gebruik bij kinderen, ze zouden slachtoffers zijn
van een corrupte cultuur die hen ‘besmet’
Argumenten: rusteloosheid, concentratiegebrek, lui, dom, lezen minder, ‘nieuwe analfabeten’
Er bestaat ook heel weinig wetenschappelijke eensgezindheid over al deze thema’s, maar wel over dat
de leescultuur haar vanzelfsprekendheid dreigt te verliezen. Het lezen en de boeken ondergaan een
functieverandering
