Volledige samenvatting inleiding tot de orthopedagogiek (met boek)

INLEIDING TOT DE ORTHOPEDAGOGIEK

HOOFDSTUK 1: INLEIDING

International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF)

 ICF-model wordt niet enkel in orthopedagogiek gebruikt, maar ook in geneeskunde
bijvoorbeeld
 ICF bevat beschrijvers van het menselijk functioneren, dit is los van oorzaak
 Beschrijving kan vanuit 3 mogelijke perspectieven
o Beschrijven van functies en anatomische eigenschappen, dit is de mens als
organisme
- Bv. hoe groot ben je, hoeveel weeg je
o Beschrijven van activiteiten, dit is het menselijk handelen
- Wat doe je zoal in het leven?
- Bv. vrije tijdbesteding, werk
o Beschrijven van participatie, dit is deelname aan de samenleving

,HOOFDSTUK 2: DIAGNOSTIEK EN CLASSIFICATIE BINNEN DE ORTHOPEDAGOGIEK

Inhoudelijk overzicht

 Eerste subdeel
o Diagnostisch proces
o Het begrip ‘classificeren’
 Tweede subdeel
o Orthopedagogische diagnostiek
o Deductieve en positivistische versus inductieve en hermeneutische
diagnostiek

1. PROBLEEMSTELING

Het object van de orthopedagogiek wordt gedefinieerd als de wetenschappelijke
studie van de hulpverlening aan zijn die betrokken zijn of dreigen betrokken te worden bij
een problematische opvoedingssituatie (POS). Niet het gehandicapte of afwijkende kind,
maar de problematische opvoedingssituatie en de daarbij horende hulpverlening werden
het voorwerp van onderzoek.

Het is duidelijk dat orthopedagogiek zich bezighoudt met situaties waarin het
opvoedingsproces lijkt mis te lopen. Dit vakgebied richt zich op het onderzoeken wat er
nodig is om te helpen.

 In de orthopedagogiek wordt de hele opvoedingsproblematiek centraal geplaatst
o De aanwezigheid van een kind of jeugdige met afwijkende disposities is
geen voldoende voorwaarde voor een problematische opvoedingssituatie
- Bv. het is mogelijk dat noch de opvoeders, noch het kind zelf, lijden
onder de visuele handicap van het betrokken kind → geen sprake van
een POS
o De aanwezigheid van een kind of jeugdige met afwijkende disposities is
geen noodzakelijke voorwaarde voor een problematische opvoedingssituatie
- Mogelijk dat er POS ontstaat zonder dat er afwijkend of gehandicapt kind
in geding is
- Bv. een kind dat niet werd gewenst door de ouders en de ouders de
opvoedingsverantwoordelijkheid weigeren op te nemen

Examenvraag: wat is een problematische opvoedingssituatie

 Diagnostiek kan worden beschouwd als de eerste fase in het proces van de
hulpverlening
o Aan het proces van (be)handelen moet een moment van reflectie en/of
analyse voorafgaan. Zo een moment wordt diagnostiek genoemd.
o Verantwoorde hulpverlening is niet goed denkbaar zonder een analyse van
de klachten of het probleem, zonder een inschatting van de ernst ervan,
zonder een notie van de mogelijke factoren die een rol spelen bij het
ontstaan en de instandhouding ervan, en zonder de eventuele
beschermende factoren in kaart te hebben gebracht

, o Het is vanaf die eerste momenten dat het diagnostisch proces start als een
duidelijk te herkennen fase of als een integraal deel van het totale
hulpverleningsproces
o Het gaat primair over het verwerven van kennis ten behoeve van het
agogisch proces

 Er bestaat veel discussie over het belang dat moet worden gehecht aan de
diagnostiek
o Sommigen zijn van mening dat liefst zo weinig mogelijk tijd aan diagnostiek
wordt besteed en dat maar beter dadelijk met de hulpverlening wordt
begonnen
- Geringe wetenschappelijke waarde van de diagnostiek
- Feit dat diagnostische gegevens nauwelijks worden gebruikt in de
hulpverlening zelf
o Anderen menen dat het duidelijk krijgen van de hulpvraag een eerste stap
van de interventie of behandeling is
- De diagnostiek krijgt vorm in de concrete omgang met het kind en komt
dus al (be)handelend tot stand
- (Ontbrekende) info wordt in deze visie verzameld in het kader van de
behandeling
- Geen onderscheid tussen diagnose en indicatiestelling
- Geen onderscheid tussen diagnose en behandeling
- Diagnostiek is niet iets dat men iemand aandoet maar dat het, evenals
de behandeling, een proces is dat onderzoeker en hulpvrager samen
doormaken

Het is duidelijk dat er veel discussie bestaat over de verhouding tussen diagnostiek
en behandeling. Het blijkt moeilijk vast te stellen waar de diagnostiek eindigt en waar de
behandeling begint. Dit geeft aan dat er een nauwe relatie bestaat tussen
(orthopedagogische) diagnostiek en hulpverlening. Het impliceert tegelijkertijd dat
diagnostiek en interventie of behandeling twee te onderscheiden activiteiten zijn.

2. DIAGNOSTISCH PROCES

De meeste definities verwijzen naar een proces dat door een diagnosticus al dan niet
samen met een cliënt wordt doorlopen en dat resulteert in een uitspraak (een diagnose).
Deze uitspraak heeft als doel te constateren, categoriseren, adviseren en beslissen: het is
een besluitvormingsproces dat liefst op een systematische, consistente en transparante
manier wordt doorlopen.

Diagnostiek is dus een proces dat verscheidene activiteiten behelst die naargelang het
gehanteerde model in een bepaalde volgorde worden uitgevoerd. In de hulpverlening en
het diagnostisch proces zijn de begrippen ‘diagnostiek’, ‘diagnose’, ‘classificatie’ en
‘indicatiestelling’ nauw met elkaar verbonden.

Het begrip ‘diagnostiek’

 Het totale diagnostische proces vanaf de aanmelding van een probleem tot en met
de advisering
 Het eindproduct is een verantwoord en bruikbaar advies of plan voor behandeling

Het gaat met name over een proces waarbinnen besluitvorming plaatsvindt. Deze
besluitvorming levert liefst een basis voor de latere interventie, plan of programma.
Diagnostiek kan dus niet worden gelijkgesteld met testen of classificeren.

,  Handelingsgerichte diagnostiek (HGD) (Pameijer & Beukering)
 Diagnostische cyclus (De Bruyn)
 Grietens en Hellinckx (2001) onderscheiden 3 niveaus van diagnostiek

Handelingsgerichte diagnostiek (HGD)

 Intakefase: de start
 Onderzoeksfase (bv. vragenlijsten,
observatie)
 Indicatiefase: wat zou er mogelijk aan de
hand zijn?

Diagnostische cyclus

 Cyclisch: het één vult het ander wat aan




 Iedere stap/fase resulteert in een specifieke diagnose
o De klachtenanalyse resulteert in een verhelderende diagnose (een lijst van
klachten of klachtencomplexen die door de cliënt of diens omgeving worden
herkend)
o De probleemanalyse resulteert in een classificatie (een lijst van
probleemgedragingen die door het forum van diagnostici onderschreven kan
worden)
o De verklaringsanalyse resulteert in een integratief beeld waarin één of
meerdere condities met een bepaalde waarschijnlijkheid gelden als
verklaring voor het probleem
o De indicatieanalyse geeft aanleiding tot een lijst van indicaties en
aanbevelingen voor interventies (indicaties zijn theoretisch of empirisch
onderbouwde aanbevelingen voor een interventie)

Het begrip ‘diagnose’

De term diagnose, als resultaat van het diagnostisch proces, heeft in de loop der tijd
verschillende invullingen gekregen. De oorspronkelijke medische betekenis verwijst naar
de ziekte die in causaal-analytische zin wordt verondersteld aan de oorsprong te liggen
van bepaalde klachten of ziekteverschijnselen. In de psychologische en orthopedagogische