Health Economics
Verdeling van middelen (bijv. tijd of geld) onder omstandigheden van
schaarste
27-10-2025
Wat is gezondheidseconomie
- Studie van economische principes in relatie tot gezondheid en
gezondheidszorg
- ‘Beperkte resources’ & ‘onbeperkte wants’: we willen meer dan
mogelijk is
- Trade-offs & decision-making: welke ‘wants’ kunnen we ons
veroorloven, gegeven de beperkte ‘resources’.
Gezondheidseconomie draait om het optimaliseren van de
volksgezondheid en de kwaliteit van leven waarbij beschikbare
middelen zo efficiënt mogelijk worden gebruikt. Er wordt gekeken
naar verschillende determinanten van gezondheid en verschillende
actoren in de economie.
De besluitvorming (afweging tussen wat we willen en kunnen) vindt plaats
op allerlei niveaus:
Micro-economie: economisch gedrag van individuele eenheden
- Patiënten, zorgaanbieders, ziekenhuizen maken keuze tussen
behandeling A of B.
Macro-economie: economisch gedrag van samengestelde
economische eenheden
, - Hoeveel geld geeft een land uit aan zorg, wat is impact van
investeringen op de werkgelegenheid en economische groei?
Positieve economie: ‘objectieve economie’, dat bepaalde economische
verschijnselen verklaart en beschrijft op basis van observaties en feiten.
‘Hoe het is’
Normatieve economie: het geeft aanbevelingen en oordelen over wat
wenselijk is op basis van meningen, ethiek en waardeoordelen. ‘Hoe het
zou moeten zijn’.
Waarom gezondheidseconomie?
1. We hechten (als samenleving) waarde aan gezondheid!
Utility & Utility Function
Tevredenheid met bepaalde staat: Utility (of ‘nut’)
Ons doel is dat de Totale Utility maximaal is. Utility staat gelijk aan
hoeveel ‘happiness’ we uit een consumptie halen, maar Gezondheid zelf is
ook een pijler voor ’utility’. De waarde die we hechten aan gezondheid,
bepaalt ook voor een groot deel hoeveel happiness we uit een consumptie
halen (dus de utility).
Er is competitie tussen de utility van ‘gezondheid’ en andere aspecten,
hierdoor is er sprake van trade-offs op micro- en macroniveau. Dit
2. Gezondheidssector is van belang op de economie
We geven veel geld uit aan de gezondheidssector, ‘zorg’ is ongeveer 10%
van bbp. De prognose is dat er in de toekomst meer geld moet naar wlz
(ouderen- sector). Hierbij komt dan ook dat de zorgkosten sneller stijgen
dan de economie groeit.
De zorgsector wordt als markt gezien (marktwerking in de zorg), hierdoor
is er concurrentie tussen zorgverzekeraars en concurrentie tussen
zorgaanbieders.
Voordelen marktwerking: Kwaliteit wordt gewaarborgd, veel ruimte voor
creativiteit en innovatie, meer keuzevrijheid voor patiënten.
Nadelen marktwerking: zorg is geen marktproduct (patiënten kunnen
niet rationeel ‘shoppen’), risico op ongelijkheid, focus op winst i.p.v.
zorg, medicatie concurrentie.
,Toename in zorguitgaven & houdbaarheid zorg, verschillende
oorzaken:
- Dubbele vergrijzing: we hebben meer én steeds oudere ouderen.
- Chronische ziekten (overgewicht, hart- en vaatziekten), zorgen
voor een langdurige behoefte aan medicatie.
- Moderne technologie zorgt voor dure, nieuwe, behandelingen.
- Houdbaarheid: personeelstekort, in 2060 moet 1 op de 3
werkenden in de zorg.
Een weerbaar gezondheidssysteem biedt: (3)
a. Kwaliteit & duurzaamheid van het systeem
b. Kwaliteit van zorgproducten
c. Betaalbaarheid & toegankelijkheid/ verminderen ongelijkheid
Wanneer een zorgsysteem in een land op pijl is, draagt het bij aan de
macro-economie (productiviteit, arbeidsaanbod, kapitaal, publieke
uitgaven).
3. Gezondheid wordt beïnvloed door besluitvorming (micro-
macro).
Tricky trade-offs: Opportiniteitskosten -> De voordelen die je niet hebt
van een resource als je het inzet om iets anders te produceren. Als je optie
a kiest, gaan de gevolgen van optie b verloren.
- Zo werkt het ook bij investeringen, een investering in ¼
gehoorprothese is een gemiste investering in ¼ militaire tank.
Needs: voordeel kunnen halen uit consumptie, een objectieve
zorgbehoefte; voorwaarde voor overleven
Wants: het willen consumeren van iets, gebaseerd op voorkeur,
overtuiging of comfort; geen voorwaarde voor overleven
Demands: ontstaat wanneer een ‘want’ voorzien wordt van zowel
betalingsbereidheid en vermogen. Niet elke ‘want’ is daadwerkelijk een
‘need’, en niet elke ‘need’ leidt tot een ‘demand’ (sommige mensen
krijgen ondanks de noodzaak toch geen zorg).
Het vinden tussen balans in trade-offs
Keuzes in de gezondheidszorg draaien om het vinden van de juiste balans
tussen kosten en baten -> De middelen zijn eindig, maar de wants zijn
oneindig
Er is een groot aantal keuzes dat je kunt maken op het gebied van zorg;
zorgstelsel, eigen risico, budgetten, beperken van voorraden etc.
, Afwegingen in het maken van keuzes gebeurt niet alleen op basis van
geld, maar ook op andere schaarse middelen.
4. Besluitvorming in de gezondheidssector vaak op basis van
economische afwegingen.
Efficiency: Het toewijzen van schaarse middelen op een manier waarop
doelen maximaal behaald worden.
Equity: een gelijkwaardigheid in de verdeling van schaarse middelen.
Afweging in zorg op basis van economische evaluatie:
Kosten-effectiviteitsanalyse: Kosten vs specifieke effecten (bv.
ziekenhuisopnames)
Kosten-utiliteits analyse: Kosten vs nut/waarde (bv kwaliteit van leven)
Kosten-batenanalyses: Kosten vs brede maatschappelijke baten (bv
productiviteit)
Verschillen en overeenkomsten zorgmarkt en andere
markten
Patiënten zijn geen consumenten, patiënten hebben minimale keuze of
invloed in de behandeling door de urgentie van de zaak. Ze kunnen niet
‘shoppen’:
▪ Consumenten van gezondheid en zorg hebben hele diverse Needs en
wants
▪ Patiënten kunnen het moeilijk vinden om de kwaliteit van zorg te
bepalen
▪ Informatie over medische zorg is doorgaans of moeilijk te verkrijgen
of
moeilijk te begrijpen
Doktoren zijn geen bedrijven, dokters schrijven medicijnen uit zonder
zelfinteresse:
▪ Aanbieders van gezondheid en zorg hebben wisselende kennis en
vaardigheden
▪ Advies en verstrekken van medicijnen hoort vrij te zijn van self-interest
▪ Winstmaximalisatie is zeer onwaarschijnlijk, hetzelfde voor reclame
en concurrentie
▪ Sociale en ethische factoren bepalen het handelen
▪ Doctoren mogen verschillende tarieven vragen aan verschillende
Verdeling van middelen (bijv. tijd of geld) onder omstandigheden van
schaarste
27-10-2025
Wat is gezondheidseconomie
- Studie van economische principes in relatie tot gezondheid en
gezondheidszorg
- ‘Beperkte resources’ & ‘onbeperkte wants’: we willen meer dan
mogelijk is
- Trade-offs & decision-making: welke ‘wants’ kunnen we ons
veroorloven, gegeven de beperkte ‘resources’.
Gezondheidseconomie draait om het optimaliseren van de
volksgezondheid en de kwaliteit van leven waarbij beschikbare
middelen zo efficiënt mogelijk worden gebruikt. Er wordt gekeken
naar verschillende determinanten van gezondheid en verschillende
actoren in de economie.
De besluitvorming (afweging tussen wat we willen en kunnen) vindt plaats
op allerlei niveaus:
Micro-economie: economisch gedrag van individuele eenheden
- Patiënten, zorgaanbieders, ziekenhuizen maken keuze tussen
behandeling A of B.
Macro-economie: economisch gedrag van samengestelde
economische eenheden
, - Hoeveel geld geeft een land uit aan zorg, wat is impact van
investeringen op de werkgelegenheid en economische groei?
Positieve economie: ‘objectieve economie’, dat bepaalde economische
verschijnselen verklaart en beschrijft op basis van observaties en feiten.
‘Hoe het is’
Normatieve economie: het geeft aanbevelingen en oordelen over wat
wenselijk is op basis van meningen, ethiek en waardeoordelen. ‘Hoe het
zou moeten zijn’.
Waarom gezondheidseconomie?
1. We hechten (als samenleving) waarde aan gezondheid!
Utility & Utility Function
Tevredenheid met bepaalde staat: Utility (of ‘nut’)
Ons doel is dat de Totale Utility maximaal is. Utility staat gelijk aan
hoeveel ‘happiness’ we uit een consumptie halen, maar Gezondheid zelf is
ook een pijler voor ’utility’. De waarde die we hechten aan gezondheid,
bepaalt ook voor een groot deel hoeveel happiness we uit een consumptie
halen (dus de utility).
Er is competitie tussen de utility van ‘gezondheid’ en andere aspecten,
hierdoor is er sprake van trade-offs op micro- en macroniveau. Dit
2. Gezondheidssector is van belang op de economie
We geven veel geld uit aan de gezondheidssector, ‘zorg’ is ongeveer 10%
van bbp. De prognose is dat er in de toekomst meer geld moet naar wlz
(ouderen- sector). Hierbij komt dan ook dat de zorgkosten sneller stijgen
dan de economie groeit.
De zorgsector wordt als markt gezien (marktwerking in de zorg), hierdoor
is er concurrentie tussen zorgverzekeraars en concurrentie tussen
zorgaanbieders.
Voordelen marktwerking: Kwaliteit wordt gewaarborgd, veel ruimte voor
creativiteit en innovatie, meer keuzevrijheid voor patiënten.
Nadelen marktwerking: zorg is geen marktproduct (patiënten kunnen
niet rationeel ‘shoppen’), risico op ongelijkheid, focus op winst i.p.v.
zorg, medicatie concurrentie.
,Toename in zorguitgaven & houdbaarheid zorg, verschillende
oorzaken:
- Dubbele vergrijzing: we hebben meer én steeds oudere ouderen.
- Chronische ziekten (overgewicht, hart- en vaatziekten), zorgen
voor een langdurige behoefte aan medicatie.
- Moderne technologie zorgt voor dure, nieuwe, behandelingen.
- Houdbaarheid: personeelstekort, in 2060 moet 1 op de 3
werkenden in de zorg.
Een weerbaar gezondheidssysteem biedt: (3)
a. Kwaliteit & duurzaamheid van het systeem
b. Kwaliteit van zorgproducten
c. Betaalbaarheid & toegankelijkheid/ verminderen ongelijkheid
Wanneer een zorgsysteem in een land op pijl is, draagt het bij aan de
macro-economie (productiviteit, arbeidsaanbod, kapitaal, publieke
uitgaven).
3. Gezondheid wordt beïnvloed door besluitvorming (micro-
macro).
Tricky trade-offs: Opportiniteitskosten -> De voordelen die je niet hebt
van een resource als je het inzet om iets anders te produceren. Als je optie
a kiest, gaan de gevolgen van optie b verloren.
- Zo werkt het ook bij investeringen, een investering in ¼
gehoorprothese is een gemiste investering in ¼ militaire tank.
Needs: voordeel kunnen halen uit consumptie, een objectieve
zorgbehoefte; voorwaarde voor overleven
Wants: het willen consumeren van iets, gebaseerd op voorkeur,
overtuiging of comfort; geen voorwaarde voor overleven
Demands: ontstaat wanneer een ‘want’ voorzien wordt van zowel
betalingsbereidheid en vermogen. Niet elke ‘want’ is daadwerkelijk een
‘need’, en niet elke ‘need’ leidt tot een ‘demand’ (sommige mensen
krijgen ondanks de noodzaak toch geen zorg).
Het vinden tussen balans in trade-offs
Keuzes in de gezondheidszorg draaien om het vinden van de juiste balans
tussen kosten en baten -> De middelen zijn eindig, maar de wants zijn
oneindig
Er is een groot aantal keuzes dat je kunt maken op het gebied van zorg;
zorgstelsel, eigen risico, budgetten, beperken van voorraden etc.
, Afwegingen in het maken van keuzes gebeurt niet alleen op basis van
geld, maar ook op andere schaarse middelen.
4. Besluitvorming in de gezondheidssector vaak op basis van
economische afwegingen.
Efficiency: Het toewijzen van schaarse middelen op een manier waarop
doelen maximaal behaald worden.
Equity: een gelijkwaardigheid in de verdeling van schaarse middelen.
Afweging in zorg op basis van economische evaluatie:
Kosten-effectiviteitsanalyse: Kosten vs specifieke effecten (bv.
ziekenhuisopnames)
Kosten-utiliteits analyse: Kosten vs nut/waarde (bv kwaliteit van leven)
Kosten-batenanalyses: Kosten vs brede maatschappelijke baten (bv
productiviteit)
Verschillen en overeenkomsten zorgmarkt en andere
markten
Patiënten zijn geen consumenten, patiënten hebben minimale keuze of
invloed in de behandeling door de urgentie van de zaak. Ze kunnen niet
‘shoppen’:
▪ Consumenten van gezondheid en zorg hebben hele diverse Needs en
wants
▪ Patiënten kunnen het moeilijk vinden om de kwaliteit van zorg te
bepalen
▪ Informatie over medische zorg is doorgaans of moeilijk te verkrijgen
of
moeilijk te begrijpen
Doktoren zijn geen bedrijven, dokters schrijven medicijnen uit zonder
zelfinteresse:
▪ Aanbieders van gezondheid en zorg hebben wisselende kennis en
vaardigheden
▪ Advies en verstrekken van medicijnen hoort vrij te zijn van self-interest
▪ Winstmaximalisatie is zeer onwaarschijnlijk, hetzelfde voor reclame
en concurrentie
▪ Sociale en ethische factoren bepalen het handelen
▪ Doctoren mogen verschillende tarieven vragen aan verschillende
