WEEK 1
THEMA 1
Samenvatting EAT-Lancet Commissie – Healthy Diets from Sustainable Food Systems
1. ACHTERGROND EN PROBLEEMSTELLING
De wereld bevindt zich in het Antropoceen: een tijdperk waarin menselijke activiteiten de grootste
invloed hebben op de aarde. Het huidige mondiale voedselsysteem vormt een ernstige bedreiging voor
zowel:
- Menselijke gezondheid
- Milieuduurzaamheid en planetaire stabiliteit
Hoewel de wereld voldoende calorieën produceert, zijn de problemen groot:
- Meer dan 820 miljoen mensen lijden honger
- Nog veel meer mensen eten ongezond of te veel
- Ongezonde voeding veroorzaakt meer ziekte en sterfte dan alcohol, drugs, roken en onveilig
seksueel gedrag samen
- Voedselproductie is de grootste veroorzaker van milieuschade (klimaatverandering,
biodiversiteitsverlies, watergebruik, landgebruik)
Zonder ingrijpen zal de wereld:
- De Sustainable Development Goals (SDG’s) niet halen
- Het Klimaatakkoord van Parijs niet halen
- Een ernstig gedegradeerde planeet nalaten aan toekomstige generaties
→ Conclusie: een radicale transformatie van het mondiale voedselsysteem is dringend nodig.
2. DOEL VAN DE EAT -LANCET COMMISSIE
De EAT-Lancet Commissie bracht 37 wetenschappers uit 16 landen samen (gezondheid, landbouw,
milieu, politiek) met één hoofddoel:
1 hoofddoel
Het mogelijk maken van gezonde voeding uit duurzame voedselsystemen voor bijna 10 miljard
mensen in 2050.
Om dit te bereiken formuleerde de Commissie:
- 2 wetenschappelijke doelen
- 5 strategieën
Voor het eerst zijn er wereldwijd toepasbare, kwantitatieve richtlijnen voor zowel voeding als
voedselproductie.
3. KERNCONCEPT: SAFE OPERATING SPACE FOR FOOD SYSTEMS
De Commissie introduceert het concept van de “veilige operationele ruimte”:
, - Dit is de ruimte waarin: Gezonde voeding mogelijk is, planetaire grenzen niet worden
overschreden
- Overschrijding leidt tot: Instabiliteit van het aardsysteem, toenemende risico’s voor mens en
milieu
➔ Voedselsystemen moeten binnen gezondheidsgrenzen én planetaire grenzen functioneren.
DE 2 DOELEN
DOEL 1: GEZONDE VOEDING (PLANETARY HEALTH DIET)
Definitie van gezondheid
Gezondheid = een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn, niet alleen de
afwezigheid van ziekte.
Kenmerken van een gezond dieet
Een planetary health diet:
- Levert voldoende maar niet te veel energie (~2500 kcal/dag)
- Bestaat grotendeels uit plantaardige voeding
- Bevat: veel: groenten, fruit, peulvruchten, noten, volkoren granen. weinig: rood vlees,
toegevoegde suikers, sterk bewerkte producten
- Bevat vooral onverzadigde vetten
- Is flexitarisch: kleine hoeveelheden dierlijke producten zijn optioneel
Belangrijke veranderingen wereldwijd
Om dit dieet te realiseren is nodig:
- Meer dan een verdubbeling van: Groenten, Fruit, Peulvruchten, Noten, Meer dan 50% reductie
van: Rood vlees
- Toegevoegde suikers (vooral in welvarende landen)
➔ Tegelijk erkent de Commissie:
- Sommige regio’s zijn afhankelijk van veeteelt
- Ondervoeding en micronutriëntentekorten bestaan nog
- Dierlijke producten moeten context-specifiek worden ingezet
Gezondheidswinst
Een wereldwijde overgang naar dit dieet kan:
- ~11 miljoen sterfgevallen per jaar voorkomen
- Dit is 19–24% van alle volwassen sterfte
- Vooral door minder hart- en vaatziekten, diabetes en kanker
,DOEL 2: DUURZAME VOEDSELPRODUCTIE
De Commissie richt zich op 6 planetaire processen die sterk worden beïnvloed door voedselproductie:
1. Klimaatverandering
2. Landgebruik
3. Zoetwatergebruik
4. Stikstofkringloop
5. Fosforkringloop
6. Biodiversiteitsverlies
Voor elk proces zijn wetenschappelijke grenzen vastgesteld waarbinnen voedselproductie moet blijven
om:
- Onomkeerbare schade
- Catastrofale systeemveranderingen
te voorkomen.
Klimaatverandering
Aannames:
- Het Parijsakkoord wordt gehaald (≤1,5–2 °C)
- Energiesysteem is in 2050 gedecarboniseerd
- Landbouw wordt een netto koolstofopslag (carbon sink)
De grens betreft vooral:
- Methaan (CH₄) en lachgas (N₂O)
→ moeilijk te reduceren, maar cruciaal
DE 5 STRATEGIEËN (GREAT FOOD TRANSFORMATION)
Geen enkele maatregel is voldoende op zichzelf. Alleen een combinatie werkt.
STRATEGIE 1: WERELDWIJDE VERSCHUIVING NAAR GEZONDE DIËTEN
- Gezonde voeding betaalbaar en toegankelijk maken
- Beleidsmaatregelen, voedingsrichtlijnen, voorlichting
- Minder marketing van ongezonde voeding
STRATEGIE 2: LANDBOUW RICHTEN OP GEZONDHEID I.P.V. ALLEEN CALORIEËN
- Niet alleen “veel voedsel”, maar voedzaam voedsel
- Meer diversiteit in productie
- Minder focus op veevoer en monoculturen
STRATEGIE 3: DUURZAME INTENSIVERING VAN PRODUCT IE
- Sluiten van opbrengstkloven (75–90%)
- Efficiënter gebruik van water, stikstof en fosfor
- Recycling van nutriënten
- Klimaatmitigatie in landbouw
- Verhoging van biodiversiteit in landbouwsystemen
- Voedselsysteem moet vanaf ~2040 een netto CO₂-opslag worden
, STRATEGIE 4: STERK BESTUUR VAN LAND EN OCEANEN
- Geen uitbreiding van landbouwgrond in natuurgebieden
- Herstel en herbebossing van gedegradeerd land
- Bescherming van ecosystemen (“Half Earth”-strategie)
- Duurzaam beheer van visserij en aquacultuur
STRATEGIE 5: HALVEREN VAN VOEDSELVERLIES EN -VERSPILLING
- In lijn met SDG 12.3
- Betreft: verliezen in productie en opslag, verspilling bij retail en consument
- Nodig: technologie, beleid, consumenteneducatie
Belangrijkste eindconclusies
- Het is mogelijk én noodzakelijk om: 10 miljard mensen in 2050, gezond te voeden, binnen
planetaire grenzen
- Dit vereist: overwegend plantaardige diëten, grote reductie van voedselverspilling,ingrijpende
verbeteringen in productie
- Kleine stijgingen in rood vlees of zuivel maken dit doel al onhaalbaar
- Zonder actie dreigen: klimaatinstabiliteit, ecosysteeminstorting, toenemende ziekte en sterfte
Eindboodschap
Voedsel is de krachtigste hefboom om zowel menselijke gezondheid als planetaire duurzaamheid te
verbeteren.
SUSTAINABLE HEALTHY DIETS (DEF INITIE)
Duurzaam gezonde diëten zijn voedingspatronen die alle dimensies van de gezondheid en het welzijn
van individuen bevorderen, een lage milieudruk en milieu-impact hebben, toegankelijk, betaalbaar, veilig
en eerlijk zijn, cultureel aanvaardbaar zijn, én bijdragen aan het behoud van biodiversiteit en de
gezondheid van de planeet.
Hoe verhoudt dit zich tot EAT-Lancet?
- EAT-Lancet focust vooral op: gezondheid, milieu, planetaire grenzen
- Maar erkent expliciet: lokale context, culturele verschillen, sociale rechtvaardigheid
THEMA 1
Samenvatting EAT-Lancet Commissie – Healthy Diets from Sustainable Food Systems
1. ACHTERGROND EN PROBLEEMSTELLING
De wereld bevindt zich in het Antropoceen: een tijdperk waarin menselijke activiteiten de grootste
invloed hebben op de aarde. Het huidige mondiale voedselsysteem vormt een ernstige bedreiging voor
zowel:
- Menselijke gezondheid
- Milieuduurzaamheid en planetaire stabiliteit
Hoewel de wereld voldoende calorieën produceert, zijn de problemen groot:
- Meer dan 820 miljoen mensen lijden honger
- Nog veel meer mensen eten ongezond of te veel
- Ongezonde voeding veroorzaakt meer ziekte en sterfte dan alcohol, drugs, roken en onveilig
seksueel gedrag samen
- Voedselproductie is de grootste veroorzaker van milieuschade (klimaatverandering,
biodiversiteitsverlies, watergebruik, landgebruik)
Zonder ingrijpen zal de wereld:
- De Sustainable Development Goals (SDG’s) niet halen
- Het Klimaatakkoord van Parijs niet halen
- Een ernstig gedegradeerde planeet nalaten aan toekomstige generaties
→ Conclusie: een radicale transformatie van het mondiale voedselsysteem is dringend nodig.
2. DOEL VAN DE EAT -LANCET COMMISSIE
De EAT-Lancet Commissie bracht 37 wetenschappers uit 16 landen samen (gezondheid, landbouw,
milieu, politiek) met één hoofddoel:
1 hoofddoel
Het mogelijk maken van gezonde voeding uit duurzame voedselsystemen voor bijna 10 miljard
mensen in 2050.
Om dit te bereiken formuleerde de Commissie:
- 2 wetenschappelijke doelen
- 5 strategieën
Voor het eerst zijn er wereldwijd toepasbare, kwantitatieve richtlijnen voor zowel voeding als
voedselproductie.
3. KERNCONCEPT: SAFE OPERATING SPACE FOR FOOD SYSTEMS
De Commissie introduceert het concept van de “veilige operationele ruimte”:
, - Dit is de ruimte waarin: Gezonde voeding mogelijk is, planetaire grenzen niet worden
overschreden
- Overschrijding leidt tot: Instabiliteit van het aardsysteem, toenemende risico’s voor mens en
milieu
➔ Voedselsystemen moeten binnen gezondheidsgrenzen én planetaire grenzen functioneren.
DE 2 DOELEN
DOEL 1: GEZONDE VOEDING (PLANETARY HEALTH DIET)
Definitie van gezondheid
Gezondheid = een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn, niet alleen de
afwezigheid van ziekte.
Kenmerken van een gezond dieet
Een planetary health diet:
- Levert voldoende maar niet te veel energie (~2500 kcal/dag)
- Bestaat grotendeels uit plantaardige voeding
- Bevat: veel: groenten, fruit, peulvruchten, noten, volkoren granen. weinig: rood vlees,
toegevoegde suikers, sterk bewerkte producten
- Bevat vooral onverzadigde vetten
- Is flexitarisch: kleine hoeveelheden dierlijke producten zijn optioneel
Belangrijke veranderingen wereldwijd
Om dit dieet te realiseren is nodig:
- Meer dan een verdubbeling van: Groenten, Fruit, Peulvruchten, Noten, Meer dan 50% reductie
van: Rood vlees
- Toegevoegde suikers (vooral in welvarende landen)
➔ Tegelijk erkent de Commissie:
- Sommige regio’s zijn afhankelijk van veeteelt
- Ondervoeding en micronutriëntentekorten bestaan nog
- Dierlijke producten moeten context-specifiek worden ingezet
Gezondheidswinst
Een wereldwijde overgang naar dit dieet kan:
- ~11 miljoen sterfgevallen per jaar voorkomen
- Dit is 19–24% van alle volwassen sterfte
- Vooral door minder hart- en vaatziekten, diabetes en kanker
,DOEL 2: DUURZAME VOEDSELPRODUCTIE
De Commissie richt zich op 6 planetaire processen die sterk worden beïnvloed door voedselproductie:
1. Klimaatverandering
2. Landgebruik
3. Zoetwatergebruik
4. Stikstofkringloop
5. Fosforkringloop
6. Biodiversiteitsverlies
Voor elk proces zijn wetenschappelijke grenzen vastgesteld waarbinnen voedselproductie moet blijven
om:
- Onomkeerbare schade
- Catastrofale systeemveranderingen
te voorkomen.
Klimaatverandering
Aannames:
- Het Parijsakkoord wordt gehaald (≤1,5–2 °C)
- Energiesysteem is in 2050 gedecarboniseerd
- Landbouw wordt een netto koolstofopslag (carbon sink)
De grens betreft vooral:
- Methaan (CH₄) en lachgas (N₂O)
→ moeilijk te reduceren, maar cruciaal
DE 5 STRATEGIEËN (GREAT FOOD TRANSFORMATION)
Geen enkele maatregel is voldoende op zichzelf. Alleen een combinatie werkt.
STRATEGIE 1: WERELDWIJDE VERSCHUIVING NAAR GEZONDE DIËTEN
- Gezonde voeding betaalbaar en toegankelijk maken
- Beleidsmaatregelen, voedingsrichtlijnen, voorlichting
- Minder marketing van ongezonde voeding
STRATEGIE 2: LANDBOUW RICHTEN OP GEZONDHEID I.P.V. ALLEEN CALORIEËN
- Niet alleen “veel voedsel”, maar voedzaam voedsel
- Meer diversiteit in productie
- Minder focus op veevoer en monoculturen
STRATEGIE 3: DUURZAME INTENSIVERING VAN PRODUCT IE
- Sluiten van opbrengstkloven (75–90%)
- Efficiënter gebruik van water, stikstof en fosfor
- Recycling van nutriënten
- Klimaatmitigatie in landbouw
- Verhoging van biodiversiteit in landbouwsystemen
- Voedselsysteem moet vanaf ~2040 een netto CO₂-opslag worden
, STRATEGIE 4: STERK BESTUUR VAN LAND EN OCEANEN
- Geen uitbreiding van landbouwgrond in natuurgebieden
- Herstel en herbebossing van gedegradeerd land
- Bescherming van ecosystemen (“Half Earth”-strategie)
- Duurzaam beheer van visserij en aquacultuur
STRATEGIE 5: HALVEREN VAN VOEDSELVERLIES EN -VERSPILLING
- In lijn met SDG 12.3
- Betreft: verliezen in productie en opslag, verspilling bij retail en consument
- Nodig: technologie, beleid, consumenteneducatie
Belangrijkste eindconclusies
- Het is mogelijk én noodzakelijk om: 10 miljard mensen in 2050, gezond te voeden, binnen
planetaire grenzen
- Dit vereist: overwegend plantaardige diëten, grote reductie van voedselverspilling,ingrijpende
verbeteringen in productie
- Kleine stijgingen in rood vlees of zuivel maken dit doel al onhaalbaar
- Zonder actie dreigen: klimaatinstabiliteit, ecosysteeminstorting, toenemende ziekte en sterfte
Eindboodschap
Voedsel is de krachtigste hefboom om zowel menselijke gezondheid als planetaire duurzaamheid te
verbeteren.
SUSTAINABLE HEALTHY DIETS (DEF INITIE)
Duurzaam gezonde diëten zijn voedingspatronen die alle dimensies van de gezondheid en het welzijn
van individuen bevorderen, een lage milieudruk en milieu-impact hebben, toegankelijk, betaalbaar, veilig
en eerlijk zijn, cultureel aanvaardbaar zijn, én bijdragen aan het behoud van biodiversiteit en de
gezondheid van de planeet.
Hoe verhoudt dit zich tot EAT-Lancet?
- EAT-Lancet focust vooral op: gezondheid, milieu, planetaire grenzen
- Maar erkent expliciet: lokale context, culturele verschillen, sociale rechtvaardigheid
