INHOUD
1 Inleidende beschouwing ...............................................................................................................1
2 Weefsels ......................................................................................................................................2
2.1 Differentiatie ...........................................................................................................................2
2.2 Dekweefsel (= epitheel) ...........................................................................................................2
2.2.1 Soorten ..........................................................................................................................4
2.3 Bindweefsel ............................................................................................................................5
2.3.1 Bindweefsel in stricte zin .................................................................................................6
2.3.2 Vloeibare bindweefsels ...................................................................................................7
2.3.3 Steunweefsel ..................................................................................................................7
2.4 Spierweefsel ...........................................................................................................................8
2.5 Zenuwweefsel .........................................................................................................................9
3 ademhaling ................................................................................................................................ 10
3.1 Bouw ademhalingsstelsel ...................................................................................................... 11
3.1.1 Neus ............................................................................................................................ 11
3.1.2 Farynx .......................................................................................................................... 12
3.1.3 Larynx (strottenhoofd) ................................................................................................... 12
3.1.4 Trachea ........................................................................................................................ 14
3.1.5 Bronchiën ..................................................................................................................... 14
3.1.6 Gaswisselingsgedeelte luchtwegen ............................................................................... 15
3.1.7 Longen ......................................................................................................................... 17
3.1.8 Pleuraholten ................................................................................................................. 17
3.2 Gaswisseling......................................................................................................................... 17
3.3 Longventilatie ....................................................................................................................... 18
3.3.1 Longventilatie ............................................................................................................... 18
3.3.2 Druk en luchtstroom naar de longen .............................................................................. 18
3.4 Binding van o2 en co2 ............................................................................................................. 22
3.5 Regulering van de ademhaling ................................................................................................ 22
4 Het cardiovasculair stelsel: bloed ................................................................................................ 24
4.1 Inleiding bloedvatenstelsel .................................................................................................... 24
4.2 Functies en eigenschappen ................................................................................................... 24
4.3 Plasma ................................................................................................................................. 26
4.4 Rode bloedcellen .................................................................................................................. 27
4.4.1 Relatieve hoeveelheid RBC ............................................................................................ 27
4.4.2 Structuur RBC ............................................................................................................... 27
4.4.3 Structuur en functie hemoglobine .................................................................................. 27
0
, 4.4.4 Levensduur van RBC en circulatie .................................................................................. 28
4.4.5 Vorming van RBC .......................................................................................................... 29
4.5 Bloedgroepen ....................................................................................................................... 30
4.5.1 Kruisreacties bij bloedtransfusie .................................................................................... 30
4.6 Witte bloedcellen .................................................................................................................. 31
4.6.1 Leukocyten ................................................................................................................... 31
4.6.2 Verplaatsing en circulatie van WBC ................................................................................ 32
4.6.3 Typen WBC ................................................................................................................... 32
4.7 Stollingsproces ..................................................................................................................... 34
4.8 Hemostase ........................................................................................................................... 34
4.8.1 Fasen van hemostase ................................................................................................... 34
4.8.2 Het stollingsproces ....................................................................................................... 35
5 Het cardiovasculair stelsel: het hart ............................................................................................. 37
5.1 Inleiding ................................................................................................................................ 37
5.2 Anatomie van het hart ............................................................................................................ 37
5.2.1 De uitwendige anatomie van het hart ............................................................................. 38
5.2.2 De hartwand ................................................................................................................. 39
5.2.3 Inwendige anatomie en organisatie ................................................................................ 40
5.3 De hartslag ........................................................................................................................... 43
5.3.1 hartspiercellen ............................................................................................................. 43
5.3.2 Het geleidingssysteem .................................................................................................. 43
5.3.3 Het elektrocardiogram (ekg) .......................................................................................... 45
5.4 De hartcyclus ........................................................................................................................ 45
5.4.1 Fasen van de hartcyclus ................................................................................................ 46
5.4.2 Harttonen ..................................................................................................................... 47
5.5 Hartdynamica ....................................................................................................................... 47
5.5.1 Bloedvolumereflexen .................................................................................................... 47
5.5.2 frank-starlingmechanisme............................................................................................. 48
5.5.3 Hormonen .................................................................................................................... 48
6 Het cardiovasculair stelsel: bloedvaten en bloedsomloop ............................................................. 49
6.1 Soorten bloedvaten ............................................................................................................... 49
6.1.1 Structuur bloedvatwand ................................................................................................ 49
6.1.2 Arteriën ........................................................................................................................ 50
6.1.3 Capillairen .................................................................................................................... 51
6.1.4 Venen........................................................................................................................... 52
6.2 Doorbloeding ........................................................................................................................ 54
6.2.1 Beïnvloedende factoren doorbloeding ............................................................................ 54
1
, 6.2.2 Drukverschillen grote bloedsomloop .............................................................................. 55
6.3 Cardiovasculaire regulatie ..................................................................................................... 58
6.3.1 Regulatie ...................................................................................................................... 58
6.3.2 Autoregulatie ................................................................................................................ 59
6.3.3 Neurale reactie ............................................................................................................. 60
6.3.4 Endocriene reactie ........................................................................................................ 62
6.4 Aanpassing aan fysiologische belasting .................................................................................. 63
6.4.1 kortdurende verhoging bloeddruk .................................................................................. 63
6.4.2 langdurig herstel van het bloedvolume ........................................................................... 63
6.5 3 algemene functionele patronen in kleine en grote bloedsomloop .......................................... 64
6.6 Kleine bloedsomloop ............................................................................................................. 64
6.7 Grote bloedsomloop ............................................................................................................. 65
7 het zenuwstelsel ......................................................................................................................... 72
7.1 Indeling a.d.h.v. anatomische en functionele eigenschappen .................................................. 72
7.1.1 Functionele indeling ...................................................................................................... 72
7.2 Neuronen ............................................................................................................................. 73
7.2.1 Zenuwweefsel .............................................................................................................. 73
7.2.2 Algemene structuur neuronen ....................................................................................... 73
7.2.3 Bouw neuron ................................................................................................................ 74
7.2.4 Functionele indeling van neuronen ................................................................................. 75
7.2.5 Neuroglia...................................................................................................................... 75
7.2.6 Organisatie neuronen in ZS ............................................................................................ 77
7.3 Synapsen .............................................................................................................................. 78
7.3.1 Communicatie tussen neuronen .................................................................................... 78
7.3.2 Bouw van een synaps .................................................................................................... 78
7.3.3 Synapsfunctie en neurotransmitters .............................................................................. 79
7.4 Hersenvliezen ....................................................................................................................... 80
7.4.1 Inleiding ....................................................................................................................... 80
7.4.2 Dura mater ................................................................................................................... 81
7.4.3 Arachnoidea ................................................................................................................. 82
7.4.4 Pia mater ...................................................................................................................... 82
7.5 Het ruggenmerg .................................................................................................................... 82
7.5.1 Macroscopische anatomie ............................................................................................ 82
7.5.2 Anatomie op doorsnede ................................................................................................ 84
7.6 De hersenen ......................................................................................................................... 85
7.6.1 Belangrijkste hersendelen ............................................................................................. 85
7.6.2 Hersenventrikels ........................................................................................................... 85
2
, 7.6.3 Cerebrospinale vloeistof ............................................................................................... 86
7.6.4 Het cerebrum ............................................................................................................... 87
7.6.5 Het diencephalon ......................................................................................................... 90
7.6.6 truncus cerebri ............................................................................................................. 91
7.6.7 Het cerebellum ............................................................................................................. 92
7.7 Het perifere zenuwstelsel ...................................................................................................... 92
7.7.1 Inleiding ....................................................................................................................... 92
7.7.2 De hersenzenuwen ....................................................................................................... 93
7.7.3 De ruggenmergszenuwen .............................................................................................. 93
7.7.4 Zenuwplexussen ........................................................................................................... 94
7.8 Reflexen ............................................................................................................................... 94
7.8.1 Eenvoudige reflexen ...................................................................................................... 94
7.8.2 Complexe reflexen ........................................................................................................ 95
7.9 Sensorische informatie en motorische impulsen ..................................................................... 96
7.9.1 Sensibele banen ........................................................................................................... 96
7.9.2 Motorische banen ......................................................................................................... 97
7.10 Het autonome zenuwstelsel .............................................................................................. 98
7.10.1 Anatomische verschillen tussen SZS en AZS ................................................................... 98
7.10.2 Stimulerende of remmende activiteit ............................................................................. 99
7.10.3 Het sympathische zenuwstelsel .................................................................................... 99
7.10.4 Het parasympatische zenuwstelsel .............................................................................. 100
7.10.5 Relaties tussen zenuwstelsels ..................................................................................... 100
8 Het hormoonstelsel .................................................................................................................. 101
8.1 Communicatie tussen de cellen ........................................................................................... 101
8.1.1 Homeostase ............................................................................................................... 101
8.2 Hormonen .......................................................................................................................... 101
8.2.1 Hormoonstelsel .......................................................................................................... 101
8.2.2 Structuur van hormonen .............................................................................................. 102
8.2.3 Werkingsmechanisme van hormonen .......................................................................... 102
8.2.4 Afgifte en transport ..................................................................................................... 103
8.2.5 Regulering hormonale activiteit.................................................................................... 103
8.3 De hypofyse ........................................................................................................................ 105
8.3.1 Hypofysevoorkwab (adenohypofyse) ............................................................................ 106
8.3.2 Hypofyseachterkwab (neurohypofyse) ......................................................................... 108
8.4 De schildklier ...................................................................................................................... 109
8.4.1 Anatomie .................................................................................................................... 109
8.4.2 Schildklierhormonen: fysiologie ................................................................................... 110
3
, 8.4.3 Bijschildklieren ........................................................................................................... 111
8.5 De bijnieren ........................................................................................................................ 112
8.5.1 De bijnierschors (cortex): fysiologie .............................................................................. 112
8.5.2 Het bijniermerg (suprarenale medulla) ......................................................................... 113
8.6 De epifyse (of pijnappelklier) ................................................................................................ 113
8.7 De pancreas ....................................................................................................................... 114
8.7.1 Anatomie .................................................................................................................... 114
8.7.2 Fysiologie ................................................................................................................... 115
8.8 Secundaire endocriene functies ........................................................................................... 116
4
,0
,1 INLEIDENDE BESCHOUWING
Anatomie = studie van de bouw van het menselijk lichaam
Fysiologie = hoe lichaamsfuncties werken
- Zijn onlosmakend verbonden met elkaar
Basiswetenschap:
- Grondige kennis van normale werking geeft later beter inzicht in ziekteprocessen
- Eigen taal: terminologia anatomica
• Iedereen spreekt dezelfde taal
• Weinig tot geen verwarring tussen zorgverleners
Menselijk lichaam:
- 11 orgaanstelsels
- Onderling afhankelijk van- en samenwerkend met elkaar
- Streven naar een veilige stabiele werking = homeostase
• Homeostase = stabiel intern milieu
• Homeostatische regulering: aanpassingen van de fysiologische processen die moeten
zorgen voor het handhaven van de homeostase
▪ Receptor (gevoelig voor verandering of prikkel) → besturingscentrum (ontvangt en
verwerkt informatie) → effector (reageert op signalen van besturingscentrum en
deze versterkt of gaat de prikkel tegen
1
,2 WEEFSELS
2.1 DIFFERENTIATIE
- Cellen kunnen niet alle functies aan
- Uitschakelen van gen zorgt voor specialisatie van de cel = differentiatie
- Samenwerking van cellen met eenzelfde specialisatie – cluster van cellen met eenzelfde
specialisatie = weefsel
- Leer van de weefsels = histologie
4 basisweefseltypen:
1. Dekweefsel op epitheel
2. Bindweefsel
3. Spierweefsel
4. Zenuwweefsel
2.2 DEKWEEFSEL (= EPITHEEL)
Wat?
- Weefsels die structuren bekleden: bedekken in- of uitwendige oppervlakten
- Klieren: scheiden producten af
Kenmerken:
- Structuur: cellen dicht opeengepakt
- Vrij oppervlak blootgesteld aan:
• Omgeving (epitheel bekleedt onze huid)
• Inwendig compartiment (vb. bloedvaten, hart, hersencompartimenten, …)
• Inwendige transportbuis (vb. Spijsverteringskanaal, luchtwegen, afvoergangen urinewegen,
…)
- Basaalmembraan: verbindt epitheel met onderliggend bindweefsel
- Avasculair: afwezigheid bloedvaten
- Regeneratie: constante vervanging cellen
Functies:
1. Fysieke bescherming
• Bescherming tegen externe invloeden en schadelijke stoffen
▪ Vb. schaven, uitdroging, chemische stoffen, bacteriën, micro-organismen, …
▪ Vb. huid, maag (HCl), dunne darm (verteringsenzymen), …
2. Doorlaatbaarheid reguleren
• Alle stoffen die het lichaam in/uit gaan moeten doorheen dekweefsel
▪ Vb. diffusie CO2 en O2 door alveolen, voedingsstoffen door dunne darmepitheel, …)
• Sommige dekweefsels zijn goed doorlaatbaarheid, andere quasi ondoorlaatbaar
▪ Hoornlaag huid: meerlagig verhoornd plaveicelepitheel
▪ Bloedhersenbarrière in hersencapillairen: epitheelachtige endotheelcellen met
strakke verbindingen
▪ Hoornvlies oog: meerlagig niet-verhoornd plaveicelepitheel
2
, 3. Zintuigfunctie
• Nemen veranderingen waar in omgeving
• Geven info door aan zenuwstelsel
▪ Tastzintuig in de huid, oogleden en hoornvlies (cornea)
▪ Reukcellen zijn sensorische epitheelcellen
▪ Smaakpapilepitheelcellen
▪ …
4. Vorming gespecialiseerde klierproducten
• Kliercellen = dekweefselcellen die klierproducten vormen
▪ Exocriene klieren: afgeven klierproduct aan oppervlak dekweefsel (vb. enzymen,
zweet, melk, …)
▪ Endocriene klieren: afgeven klierproduct aan omringend weefselvocht of bloed =
hormonen
Epitheeloppervlak:
- Apicaal oppervlak:
• Blootgesteld aan interne of externe omgeving
• Heeft gespecialiseerde structuren
• Vb. epitheel dat inwendige transportbuizen
bekleedt:
▪ Microvilli: vooral op plaatsen voor
opname/afgifte (sterke
oppervlaktevergroting)
▪ Trilharen: gecoördineerde beweging
om stoffen te verplaatsen
Basaalmembraan:
- Stevige binding tussen dekweefsel en onderliggende bindweefsels
- Bestaat uit netwerk van eiwitvezels – bevat geen cellen
- Functies:
• Stevigheid en weerstand tegen vervorming: verankert epitheelweefsel met bindweefsel
• Barrière tegen verplaatsing eiwitten en andere grote moleculen vanuit bindweefsel richting
dekweefsel en laat andere stoffen zoals zuurstof, voedingsstoffen en afvalstoffen door
Vernieuwing en herstel van dekweefsel:
- Permanente vernieuwing nodig van dekweefsel:
• Sommige leven maar 1 dag door blootstelling aan mechanische slijtage, micro-organismen,
chemische stoffen, …
• Handhaving door voortdurende deling van ongedifferentieerde cellen (stamcellen) in de
diepste lagen van het dekweefsel
3
1 Inleidende beschouwing ...............................................................................................................1
2 Weefsels ......................................................................................................................................2
2.1 Differentiatie ...........................................................................................................................2
2.2 Dekweefsel (= epitheel) ...........................................................................................................2
2.2.1 Soorten ..........................................................................................................................4
2.3 Bindweefsel ............................................................................................................................5
2.3.1 Bindweefsel in stricte zin .................................................................................................6
2.3.2 Vloeibare bindweefsels ...................................................................................................7
2.3.3 Steunweefsel ..................................................................................................................7
2.4 Spierweefsel ...........................................................................................................................8
2.5 Zenuwweefsel .........................................................................................................................9
3 ademhaling ................................................................................................................................ 10
3.1 Bouw ademhalingsstelsel ...................................................................................................... 11
3.1.1 Neus ............................................................................................................................ 11
3.1.2 Farynx .......................................................................................................................... 12
3.1.3 Larynx (strottenhoofd) ................................................................................................... 12
3.1.4 Trachea ........................................................................................................................ 14
3.1.5 Bronchiën ..................................................................................................................... 14
3.1.6 Gaswisselingsgedeelte luchtwegen ............................................................................... 15
3.1.7 Longen ......................................................................................................................... 17
3.1.8 Pleuraholten ................................................................................................................. 17
3.2 Gaswisseling......................................................................................................................... 17
3.3 Longventilatie ....................................................................................................................... 18
3.3.1 Longventilatie ............................................................................................................... 18
3.3.2 Druk en luchtstroom naar de longen .............................................................................. 18
3.4 Binding van o2 en co2 ............................................................................................................. 22
3.5 Regulering van de ademhaling ................................................................................................ 22
4 Het cardiovasculair stelsel: bloed ................................................................................................ 24
4.1 Inleiding bloedvatenstelsel .................................................................................................... 24
4.2 Functies en eigenschappen ................................................................................................... 24
4.3 Plasma ................................................................................................................................. 26
4.4 Rode bloedcellen .................................................................................................................. 27
4.4.1 Relatieve hoeveelheid RBC ............................................................................................ 27
4.4.2 Structuur RBC ............................................................................................................... 27
4.4.3 Structuur en functie hemoglobine .................................................................................. 27
0
, 4.4.4 Levensduur van RBC en circulatie .................................................................................. 28
4.4.5 Vorming van RBC .......................................................................................................... 29
4.5 Bloedgroepen ....................................................................................................................... 30
4.5.1 Kruisreacties bij bloedtransfusie .................................................................................... 30
4.6 Witte bloedcellen .................................................................................................................. 31
4.6.1 Leukocyten ................................................................................................................... 31
4.6.2 Verplaatsing en circulatie van WBC ................................................................................ 32
4.6.3 Typen WBC ................................................................................................................... 32
4.7 Stollingsproces ..................................................................................................................... 34
4.8 Hemostase ........................................................................................................................... 34
4.8.1 Fasen van hemostase ................................................................................................... 34
4.8.2 Het stollingsproces ....................................................................................................... 35
5 Het cardiovasculair stelsel: het hart ............................................................................................. 37
5.1 Inleiding ................................................................................................................................ 37
5.2 Anatomie van het hart ............................................................................................................ 37
5.2.1 De uitwendige anatomie van het hart ............................................................................. 38
5.2.2 De hartwand ................................................................................................................. 39
5.2.3 Inwendige anatomie en organisatie ................................................................................ 40
5.3 De hartslag ........................................................................................................................... 43
5.3.1 hartspiercellen ............................................................................................................. 43
5.3.2 Het geleidingssysteem .................................................................................................. 43
5.3.3 Het elektrocardiogram (ekg) .......................................................................................... 45
5.4 De hartcyclus ........................................................................................................................ 45
5.4.1 Fasen van de hartcyclus ................................................................................................ 46
5.4.2 Harttonen ..................................................................................................................... 47
5.5 Hartdynamica ....................................................................................................................... 47
5.5.1 Bloedvolumereflexen .................................................................................................... 47
5.5.2 frank-starlingmechanisme............................................................................................. 48
5.5.3 Hormonen .................................................................................................................... 48
6 Het cardiovasculair stelsel: bloedvaten en bloedsomloop ............................................................. 49
6.1 Soorten bloedvaten ............................................................................................................... 49
6.1.1 Structuur bloedvatwand ................................................................................................ 49
6.1.2 Arteriën ........................................................................................................................ 50
6.1.3 Capillairen .................................................................................................................... 51
6.1.4 Venen........................................................................................................................... 52
6.2 Doorbloeding ........................................................................................................................ 54
6.2.1 Beïnvloedende factoren doorbloeding ............................................................................ 54
1
, 6.2.2 Drukverschillen grote bloedsomloop .............................................................................. 55
6.3 Cardiovasculaire regulatie ..................................................................................................... 58
6.3.1 Regulatie ...................................................................................................................... 58
6.3.2 Autoregulatie ................................................................................................................ 59
6.3.3 Neurale reactie ............................................................................................................. 60
6.3.4 Endocriene reactie ........................................................................................................ 62
6.4 Aanpassing aan fysiologische belasting .................................................................................. 63
6.4.1 kortdurende verhoging bloeddruk .................................................................................. 63
6.4.2 langdurig herstel van het bloedvolume ........................................................................... 63
6.5 3 algemene functionele patronen in kleine en grote bloedsomloop .......................................... 64
6.6 Kleine bloedsomloop ............................................................................................................. 64
6.7 Grote bloedsomloop ............................................................................................................. 65
7 het zenuwstelsel ......................................................................................................................... 72
7.1 Indeling a.d.h.v. anatomische en functionele eigenschappen .................................................. 72
7.1.1 Functionele indeling ...................................................................................................... 72
7.2 Neuronen ............................................................................................................................. 73
7.2.1 Zenuwweefsel .............................................................................................................. 73
7.2.2 Algemene structuur neuronen ....................................................................................... 73
7.2.3 Bouw neuron ................................................................................................................ 74
7.2.4 Functionele indeling van neuronen ................................................................................. 75
7.2.5 Neuroglia...................................................................................................................... 75
7.2.6 Organisatie neuronen in ZS ............................................................................................ 77
7.3 Synapsen .............................................................................................................................. 78
7.3.1 Communicatie tussen neuronen .................................................................................... 78
7.3.2 Bouw van een synaps .................................................................................................... 78
7.3.3 Synapsfunctie en neurotransmitters .............................................................................. 79
7.4 Hersenvliezen ....................................................................................................................... 80
7.4.1 Inleiding ....................................................................................................................... 80
7.4.2 Dura mater ................................................................................................................... 81
7.4.3 Arachnoidea ................................................................................................................. 82
7.4.4 Pia mater ...................................................................................................................... 82
7.5 Het ruggenmerg .................................................................................................................... 82
7.5.1 Macroscopische anatomie ............................................................................................ 82
7.5.2 Anatomie op doorsnede ................................................................................................ 84
7.6 De hersenen ......................................................................................................................... 85
7.6.1 Belangrijkste hersendelen ............................................................................................. 85
7.6.2 Hersenventrikels ........................................................................................................... 85
2
, 7.6.3 Cerebrospinale vloeistof ............................................................................................... 86
7.6.4 Het cerebrum ............................................................................................................... 87
7.6.5 Het diencephalon ......................................................................................................... 90
7.6.6 truncus cerebri ............................................................................................................. 91
7.6.7 Het cerebellum ............................................................................................................. 92
7.7 Het perifere zenuwstelsel ...................................................................................................... 92
7.7.1 Inleiding ....................................................................................................................... 92
7.7.2 De hersenzenuwen ....................................................................................................... 93
7.7.3 De ruggenmergszenuwen .............................................................................................. 93
7.7.4 Zenuwplexussen ........................................................................................................... 94
7.8 Reflexen ............................................................................................................................... 94
7.8.1 Eenvoudige reflexen ...................................................................................................... 94
7.8.2 Complexe reflexen ........................................................................................................ 95
7.9 Sensorische informatie en motorische impulsen ..................................................................... 96
7.9.1 Sensibele banen ........................................................................................................... 96
7.9.2 Motorische banen ......................................................................................................... 97
7.10 Het autonome zenuwstelsel .............................................................................................. 98
7.10.1 Anatomische verschillen tussen SZS en AZS ................................................................... 98
7.10.2 Stimulerende of remmende activiteit ............................................................................. 99
7.10.3 Het sympathische zenuwstelsel .................................................................................... 99
7.10.4 Het parasympatische zenuwstelsel .............................................................................. 100
7.10.5 Relaties tussen zenuwstelsels ..................................................................................... 100
8 Het hormoonstelsel .................................................................................................................. 101
8.1 Communicatie tussen de cellen ........................................................................................... 101
8.1.1 Homeostase ............................................................................................................... 101
8.2 Hormonen .......................................................................................................................... 101
8.2.1 Hormoonstelsel .......................................................................................................... 101
8.2.2 Structuur van hormonen .............................................................................................. 102
8.2.3 Werkingsmechanisme van hormonen .......................................................................... 102
8.2.4 Afgifte en transport ..................................................................................................... 103
8.2.5 Regulering hormonale activiteit.................................................................................... 103
8.3 De hypofyse ........................................................................................................................ 105
8.3.1 Hypofysevoorkwab (adenohypofyse) ............................................................................ 106
8.3.2 Hypofyseachterkwab (neurohypofyse) ......................................................................... 108
8.4 De schildklier ...................................................................................................................... 109
8.4.1 Anatomie .................................................................................................................... 109
8.4.2 Schildklierhormonen: fysiologie ................................................................................... 110
3
, 8.4.3 Bijschildklieren ........................................................................................................... 111
8.5 De bijnieren ........................................................................................................................ 112
8.5.1 De bijnierschors (cortex): fysiologie .............................................................................. 112
8.5.2 Het bijniermerg (suprarenale medulla) ......................................................................... 113
8.6 De epifyse (of pijnappelklier) ................................................................................................ 113
8.7 De pancreas ....................................................................................................................... 114
8.7.1 Anatomie .................................................................................................................... 114
8.7.2 Fysiologie ................................................................................................................... 115
8.8 Secundaire endocriene functies ........................................................................................... 116
4
,0
,1 INLEIDENDE BESCHOUWING
Anatomie = studie van de bouw van het menselijk lichaam
Fysiologie = hoe lichaamsfuncties werken
- Zijn onlosmakend verbonden met elkaar
Basiswetenschap:
- Grondige kennis van normale werking geeft later beter inzicht in ziekteprocessen
- Eigen taal: terminologia anatomica
• Iedereen spreekt dezelfde taal
• Weinig tot geen verwarring tussen zorgverleners
Menselijk lichaam:
- 11 orgaanstelsels
- Onderling afhankelijk van- en samenwerkend met elkaar
- Streven naar een veilige stabiele werking = homeostase
• Homeostase = stabiel intern milieu
• Homeostatische regulering: aanpassingen van de fysiologische processen die moeten
zorgen voor het handhaven van de homeostase
▪ Receptor (gevoelig voor verandering of prikkel) → besturingscentrum (ontvangt en
verwerkt informatie) → effector (reageert op signalen van besturingscentrum en
deze versterkt of gaat de prikkel tegen
1
,2 WEEFSELS
2.1 DIFFERENTIATIE
- Cellen kunnen niet alle functies aan
- Uitschakelen van gen zorgt voor specialisatie van de cel = differentiatie
- Samenwerking van cellen met eenzelfde specialisatie – cluster van cellen met eenzelfde
specialisatie = weefsel
- Leer van de weefsels = histologie
4 basisweefseltypen:
1. Dekweefsel op epitheel
2. Bindweefsel
3. Spierweefsel
4. Zenuwweefsel
2.2 DEKWEEFSEL (= EPITHEEL)
Wat?
- Weefsels die structuren bekleden: bedekken in- of uitwendige oppervlakten
- Klieren: scheiden producten af
Kenmerken:
- Structuur: cellen dicht opeengepakt
- Vrij oppervlak blootgesteld aan:
• Omgeving (epitheel bekleedt onze huid)
• Inwendig compartiment (vb. bloedvaten, hart, hersencompartimenten, …)
• Inwendige transportbuis (vb. Spijsverteringskanaal, luchtwegen, afvoergangen urinewegen,
…)
- Basaalmembraan: verbindt epitheel met onderliggend bindweefsel
- Avasculair: afwezigheid bloedvaten
- Regeneratie: constante vervanging cellen
Functies:
1. Fysieke bescherming
• Bescherming tegen externe invloeden en schadelijke stoffen
▪ Vb. schaven, uitdroging, chemische stoffen, bacteriën, micro-organismen, …
▪ Vb. huid, maag (HCl), dunne darm (verteringsenzymen), …
2. Doorlaatbaarheid reguleren
• Alle stoffen die het lichaam in/uit gaan moeten doorheen dekweefsel
▪ Vb. diffusie CO2 en O2 door alveolen, voedingsstoffen door dunne darmepitheel, …)
• Sommige dekweefsels zijn goed doorlaatbaarheid, andere quasi ondoorlaatbaar
▪ Hoornlaag huid: meerlagig verhoornd plaveicelepitheel
▪ Bloedhersenbarrière in hersencapillairen: epitheelachtige endotheelcellen met
strakke verbindingen
▪ Hoornvlies oog: meerlagig niet-verhoornd plaveicelepitheel
2
, 3. Zintuigfunctie
• Nemen veranderingen waar in omgeving
• Geven info door aan zenuwstelsel
▪ Tastzintuig in de huid, oogleden en hoornvlies (cornea)
▪ Reukcellen zijn sensorische epitheelcellen
▪ Smaakpapilepitheelcellen
▪ …
4. Vorming gespecialiseerde klierproducten
• Kliercellen = dekweefselcellen die klierproducten vormen
▪ Exocriene klieren: afgeven klierproduct aan oppervlak dekweefsel (vb. enzymen,
zweet, melk, …)
▪ Endocriene klieren: afgeven klierproduct aan omringend weefselvocht of bloed =
hormonen
Epitheeloppervlak:
- Apicaal oppervlak:
• Blootgesteld aan interne of externe omgeving
• Heeft gespecialiseerde structuren
• Vb. epitheel dat inwendige transportbuizen
bekleedt:
▪ Microvilli: vooral op plaatsen voor
opname/afgifte (sterke
oppervlaktevergroting)
▪ Trilharen: gecoördineerde beweging
om stoffen te verplaatsen
Basaalmembraan:
- Stevige binding tussen dekweefsel en onderliggende bindweefsels
- Bestaat uit netwerk van eiwitvezels – bevat geen cellen
- Functies:
• Stevigheid en weerstand tegen vervorming: verankert epitheelweefsel met bindweefsel
• Barrière tegen verplaatsing eiwitten en andere grote moleculen vanuit bindweefsel richting
dekweefsel en laat andere stoffen zoals zuurstof, voedingsstoffen en afvalstoffen door
Vernieuwing en herstel van dekweefsel:
- Permanente vernieuwing nodig van dekweefsel:
• Sommige leven maar 1 dag door blootstelling aan mechanische slijtage, micro-organismen,
chemische stoffen, …
• Handhaving door voortdurende deling van ongedifferentieerde cellen (stamcellen) in de
diepste lagen van het dekweefsel
3
