2 het urinaire stelsel ........................................................................................................................5
2.1 Functies urinaire stelsel ...........................................................................................................5
2.2 Organisatie urinaire stelsel ......................................................................................................5
2.3 De nieren ................................................................................................................................5
2.3.1 Uitwendige anatomie ......................................................................................................5
2.3.2 Het nefron ......................................................................................................................6
2.3.3 Verzamelsysteem ...........................................................................................................9
2.3.4 Urinevorming ..................................................................................................................9
2.3.5 Normale nierfunctie ...................................................................................................... 12
2.3.6 Vervoer urine door urinewegen ...................................................................................... 13
3 Het spijsverteringstelsel .............................................................................................................. 14
3.1.1 Mucosa ........................................................................................................................ 15
3.1.2 Submucosa .................................................................................................................. 15
3.1.3 Muscularis externa ........................................................................................................ 16
3.1.4 Serosa .......................................................................................................................... 16
3.1.5 Verplaatsing van de spijsbrij .......................................................................................... 16
3.2 Mondholte ............................................................................................................................ 17
3.3 farynx (Keelholte) .................................................................................................................. 18
3.4 Oesophagus ......................................................................................................................... 19
3.5 Slikken .................................................................................................................................. 19
3.6 Maag .................................................................................................................................... 20
3.6.1 Regulering van de maagactiviteit .................................................................................... 22
3.6.2 Vertering in de maag...................................................................................................... 23
3.7 Dunne darm .......................................................................................................................... 23
3.7.1 Darmwand.................................................................................................................... 24
3.7.2 hormonen..................................................................................................................... 25
3.7.3 Vertering in dunne darm ................................................................................................ 25
3.8 Pancreas .............................................................................................................................. 25
3.8.1 Exocriene klieren .......................................................................................................... 26
3.8.2 Endocriene klieren ........................................................................................................ 26
3.8.3 Fysiologie ..................................................................................................................... 26
3.9 Lever .................................................................................................................................... 27
3.9.1 Fysiologie ..................................................................................................................... 28
3.10 Galblaas ........................................................................................................................... 30
3.11 Dikke darm ....................................................................................................................... 30
1
, 3.11.1 Functies ....................................................................................................................... 31
3.11.2 Defecatie...................................................................................................................... 31
4 Motorisch stelsel ........................................................................................................................ 32
4.1 beenderstelsel ...................................................................................................................... 32
4.2 Beenweefsel ......................................................................................................................... 32
4.2.1 Macroscopische kenmerken .......................................................................................... 32
4.2.2 Microscopische kenmerken ........................................................................................... 33
4.2.3 Cellen .......................................................................................................................... 34
4.3 Skelet ................................................................................................................................... 35
4.3.1 axiaal skelet.................................................................................................................. 35
4.3.2 Skelet van de ledematen ............................................................................................... 41
4.4 herstel botbreuk (fractuur) ..................................................................................................... 45
4.5 Verbindingen tussen beenderen ............................................................................................. 46
4.6 Het spierstelsel ..................................................................................................................... 48
4.6.1 Herhaling weefsels........................................................................................................ 48
4.6.2 De skeletspier ............................................................................................................... 48
4.6.3 De skeletspiervezels ..................................................................................................... 50
4.6.4 Van hersenen naar spier ................................................................................................ 52
4.6.5 Benoemen van skeletspieren ......................................................................................... 53
4.6.6 Intramusculaire injecties ............................................................................................... 53
5 Sensorisch stelsel ....................................................................................................................... 54
5.1 Zintuigcellen ......................................................................................................................... 54
5.1.1 Algemene zintuigen ....................................................................................................... 54
5.2 Zien ...................................................................................................................................... 56
5.2.1 Oogleden (+ exocriene klieren) ....................................................................................... 56
5.2.2 Oppervlakkig gelegen epitheel oog ................................................................................. 56
5.2.3 Oogbol (bulbus oculi) .................................................................................................... 56
5.2.4 Lichtbreking en accommodatie ...................................................................................... 59
5.2.5 Beeldvorming ............................................................................................................... 60
5.3 Gehoor ................................................................................................................................. 60
5.3.1 Anatomie van het oor .................................................................................................... 60
5.3.2 Het gehoor.................................................................................................................... 63
5.4 Evenwicht ............................................................................................................................. 63
5.4.1 Evenwichtsorgaan ......................................................................................................... 63
5.4.2 Dynamisch evenwicht ................................................................................................... 64
5.4.3 Statisch evenwicht ........................................................................................................ 64
6 Het lymfestelsel en immuniteit .................................................................................................... 65
2
, 6.1 (niet) specifieke afweer .......................................................................................................... 65
6.1.1 Niet-specifieke afweer .................................................................................................. 65
6.1.2 Specifieke afweer.......................................................................................................... 65
6.2 Lymfestelsel ......................................................................................................................... 65
6.2.1 Onderdelen .................................................................................................................. 65
6.2.2 Functies ....................................................................................................................... 66
6.2.3 Lymfevaten ................................................................................................................... 66
6.2.4 Lymfocyten ................................................................................................................... 68
6.2.5 Lymfefollikels ............................................................................................................... 69
6.2.6 Lymfoïde organen ......................................................................................................... 70
6.2.7 Functies lymfestelsel bij verdediging van het lichaam ..................................................... 72
6.3 Niet specifieke verdediging .................................................................................................... 72
6.3.1 Fysieke barrières ........................................................................................................... 72
6.3.2 Fagocyten..................................................................................................................... 72
6.3.3 Immunologische surveillance ........................................................................................ 73
6.3.4 Interferonen.................................................................................................................. 74
6.3.5 Complementsysteem .................................................................................................... 74
6.3.6 Ontstekingsreactie ........................................................................................................ 74
6.3.7 Koorts .......................................................................................................................... 76
6.4 Specifieke verdediging (immuniteit) ........................................................................................ 77
6.5 T-cellen ................................................................................................................................ 78
6.6 B-cellen ................................................................................................................................ 80
6.6.1 Sensibilisatie en activering B-cellen ............................................................................... 80
6.6.2 Primaire en secundaire reactie ...................................................................................... 81
6.7 Afwijkende immuunreacties ................................................................................................... 81
6.7.1 Auto-immuunziekten ..................................................................................................... 81
6.7.2 Allergieën ..................................................................................................................... 81
7 de huid ....................................................................................................................................... 83
7.1.1 Inleiding ....................................................................................................................... 83
7.1.2 Functies ....................................................................................................................... 83
7.1.3 Bouw ............................................................................................................................ 83
7.1.4 Accessoire structuren huid ............................................................................................ 85
7.1.5 Beïnvloedende factoren huidskleur ................................................................................ 87
7.2 Thermoregulatie .................................................................................................................... 88
7.2.1 Inleiding ....................................................................................................................... 88
7.2.2 Lichaamstemperatuur ................................................................................................... 88
7.2.3 Kerntemperatuur .......................................................................................................... 88
3
, 7.2.4 Warmteproductie.......................................................................................................... 89
7.2.5 Mechanismen van warmteoverdracht ............................................................................ 89
7.2.6 Regulatie ...................................................................................................................... 89
8 het voortplantingsstelsel ............................................................................................................. 92
8.1 Het mannelijke voortplantingsstelsel ...................................................................................... 92
8.2 de testes (testikels/ zaadballen) ............................................................................................. 93
8.3 De vorming van spermacellen (spermatogenese) .................................................................... 94
8.4 Het vrouwelijke voortplantingsstelsel ..................................................................................... 97
8.4.1 De ovaria ...................................................................................................................... 97
8.4.2 Eileiders (tubae uterina) ................................................................................................ 97
8.4.3 Baarmoeder (uterus) ..................................................................................................... 98
8.4.4 Vagina .......................................................................................................................... 99
8.4.5 Uitwendige geslachtsorganen ........................................................................................ 99
4
,2 HET URINAIRE STELSEL
2.1 FUNCTIES URINAIRE STELSEL
3 belangrijkste functies:
1. Excretie: verwijdering van organische afvalstoffen uit lichaamsvloeistoffen
2. Eliminatie: de lozing van die organische afvalstoffen naar buiten
3. Homeostatische regeling: regeling van volume en concentratie opgeloste stoffen in bloedplasma
2.2 ORGANISATIE URINAIRE STELSEL
Functies worden vervuld door:
- 2 nieren
- Urinewegen:
• Urineleiders = ureters (voeren urine naar urineblaas)
• Urineblaas (tijdelijke opslag urine)
• Urinebuis = urethra (afvoer vanuit urineblaas naar buiten toe)
• Mictie: het lozen van urine
Homeostatische functies: nodig om samenstelling bloed binnen grenzen te houden
- Regulering bloedvolume en bloeddruk
• Volume H2O dat met urine verloren gaat aan te passen
• Afgeven van erytropoëtine (→ snelle rijping en deling RBC)
• Afgifte van renine (start RAAS)
- Reguleren van Na, K, Cl en andere ionenconcentraties
• Regulering hoeveel ionen verloren gaan met urine
• Regulering concentratie calciumionen via vorming van calcitriol (bevordert opname van
calcium en fosfaationen)
- Bijdragen aan stabiliseren van pH
• Verlies van waterstofionen (H+) en bicarbonaationen (HCO3-) in urine te regelen
- Behoud van waardevolle voedingsstoffen
• Voorkomen dat glucose en aminozuren via urine uitgescheiden worden
2.3 DE NIEREN
2.3.1 UITWENDIGE ANATOMIE
Boonvormig en rood-bruin (typerend voor
alle organen die veel bloed te verwerken
krijgen)
Nierpoort:
- Plaats waar ureter en nierader
uittreden
- Plaats waar nierslagaders en
nierzenuw binnentreden
Nierkapsel: bedekt nier-oppervlak
5
, Nierschors (cortex): buitenste laag
Niermerg (medulla): binnenste laag, bevat nierpiramiden
Nierpiramiden:
- In nierpiramiden en delen nierschors wordt urine gevormd
- Uiteinde nierpiramide komt in interne holte = nierpapil
• Urine in nierpapil wordt afgevoerd naar komvormige holte = calix minor
• 4 of 5 calices minores = calices majores
• Calices minores + majores = nierbekken
Nierbekken:
- Verbinding met ureters
- Verbinding naar de urineblaas
Nefronen:
- Functionele eenheden van de nier
- Gelegen in nierschors
2.3.2 HET NEFRON
Het nefron is de basale functionele eenheid in de nier, en bestaat uit 2 delen:
- Nierlichaampje
- Nierbuis: bestaat uit 2 gekronkelde segmenten (in schors) verbonden door U-vormige buis (in
merg)
6