1
LES 1 - INLEIDING PEDAGOGIEK EN GEZINSONDERSTEUNING
PEDAGOGIEK VS. PEDAGOGISCHE WETENSCHAPPEN
PEDAGOGIEK
- Wetenschappelijke studie van opvoeding, onderwijs en vorming
PEDAGOGISCHE WETENSCHAPPEN
- Verwijst naar meerdere sub disciplines, pedagogische kaders en
onderzoeksmethodes
Pedagogiek is de kwestie op zich.
TWEE WETENSCHAPSBENADERINGEN
EVIDENCE BASED PEDAGOGIEK
‘Wat werkt?’
Meten is weten
- Handvaten voor de praktijk
Gestimuleerd door twee tendensen
- Risico reducerend denken
- Individualiserend denken
FUNDAMENTELE PEDAGOGIEK
‘Wat bedoelen we met ‘werken’?’
Trage fundamentele vraagstukken
Beschrijvend
Normatief en ethisch
- Waarden en normen van de samenleving in vraag stellen (=
onderliggende ideologische kwesties)
STELLINGEN
1) Pedagogiek gaat vooral over kinderen en hun (al dan niet problematische)
ontwikkeling.
FOUT: Het gaat over kinderen en jongeren, maar ook over volwassenen
die willen helpen bij de opvoeding en over de onderlinge pedagogische
relatie.
2) Het belangrijkste aan opvoeding is het stimuleren van alle
ontwikkelingsdomeinen of bijdragen aan een goede hersenontwikkeling.
FOUT: Opvoeden gaat over veel meer. In de pedagogische relatie wordt
‘de wereld’ binnengebracht.
DE WERELD IS PEDAGOGIEK EN PEDAGOGIEK IS DE WERELD
Opvoeden is meer dan stimuleren van hersenontwikkeling of andere
ontwikkelingsdomeinen.
We moeten aan kinderen de wereld uitleggen en initiëren zodat ze:
De wereld verder zetten
De wereld vernieuwen
Opvoeden vindt dus plaats tussen generaties.
, 2
ONTDEKKING VAN HET CONCEPT ‘KIND’
Kind is een aparte categorie.
In de oudheid
- Kind krijgt aandacht
Tot laat in de middeleeuwen
- Kind afgebeeld als onaf of mini-volwassene
18de eeuw met onder meer Rousseau
- De ziel van het kind
Geïndustrialiseerde samenleving
- Kind is kwetsbaar en moet beschermd worden
1960 tot vandaag
- Jeugdland grootbrengen door kleinhouden (= DASBERG)
Uit zich in verschillende contexten:
Juridisch
- Minderjarig vs. Meerderjarig
Sociologisch
- Afhankelijk vs. Onafhankelijk
Ontwikkelingspsychologie
- Jongvolwassene vs. Volwassene
- Uitgerekte kindertijd
Het is niet enkel gebaseerd op biologische kenmerken. De kindertijd is een
sociaal geconstrueerde periode en is gebaseerd op de maatschappelijke
context van dat moment.
6 KINDBEELDEN
Hoe ontstaan ze?
Weerspiegeling van de maatschappij
- Wanneer de maatschappij verandert, veranderen ook de kindbeelden
De kindbeelden hebben een ideologische basis en zijn een weerspiegeling
van de opvattingen van de maatschappij
- Religieuze opvattingen
- Politieke opvattingen
- Filosofische opvattingen
Hoe wijzigen de kindbeelden doorheen de tijd?
Ze wijzigen niet plots, maar vullen elkaar aan. De verschillende kindbeelden
kunnen naast elkaar staan in één periode.
, 3
Kindbeelden hebben een invloed op:
Hoe het kind naar zichzelf kijkt
De verwachtingen van ouders en leerkrachten
De relatie tussen kind en opvoeder en de manier van handelen
De manier waarop men spreekt en de verwachtingen van de maatschappij
Het beleid en de acties die men opzet
- Sociaal
- Economisch
- Cultureel
DE KINDBEELDEN
Het kind is voorspelbaar in zijn ontwikkeling.
HET VOOSPELBARE De volwassene houdt de ontwikkeling in de hand door
KIND vroegtijdige opsporing, diagnose en classificatie.
Het kind is ‘maakbaar’.
Het kind is een burger met rechten en plichten.
HET KIND ALS
De volwassene beschouwt het kind als nog-niet-burger
BURGER
en voedt het op tot burgerschap.
Het kind is wit, niet meertalig en heeft christelijke
tradities.
HET WITTE KIND
De volwassene houdt geen rekening met diversiteit en
structurele discriminatie.
Het kind loopt gevaar of is zelf een gevaar voor de
HET KIND ALS maatschappij.
RISICO De volwassene beschermt het kind tegen de gevaren
van de samenleving en omgekeerd.
Het kind is weerbaar, inventief, flexibel, onconventioneel
en vrij.
HET KIND ALS
De volwassene waardeert het kind voor zijn potentieel in
HELD
het hier en nu.
Hij is vooral toeschouwer en biedt enkel hulp waar nodig.
Het kind is een investering in de toekomst. Het is
HET KIND ALS menselijk kapitaal dat rendeert.
KAPITAAL De volwassene heeft de verantwoordelijkheid om dit
kapitaal te koesteren.
, 4
LES 2 – WAT IS GEZINSONDERSTEUNING?
1. WAT IS EEN GEZIN?
Niet eenvoudig te definiëren.
Definiëring op basis van:
- Gezinssamenstelling of organisatievorm
- Het engagement dat mensen voor elkaar opnemen: materiaal,
financieel, emotioneel, …
- Wat mensen zelf als gezin beschouwen
‘Een gezin is elke leefgemeenschap die als dusdanig wordt erkend en/of als
dusdanig wordt ervaren.’
2. WAT IS GEZINSONDERSTEUNING?
2.1 OPVOEDING IN HET VIZIER
De jaren ’90-’00: ‘Parenting Turn’: opvallende aandacht voor ouderschap en
opvoeding(sondersteuning)
Redenen:
Teloorgang van het traditionele gezin
- ‘Heilige Drievuldigheid’ van biologisch, juridisch en pedagogisch
ouderschap is minder vanzelfsprekend
- ‘Het gezin’ verdwijnt: individuele ouder verschijnt
Crisis van de welvaartstaat
- Focus op activering en risicobeheersing
- ‘Geen rechten zonder plichten’
- Klemtoon op individuele (ook ouderlijke) verantwoordelijkheid
Sociaal investeringsdenken
- Kinderen als sociaal en economisch kapitaal
- Terugverdieneffect van preventieve investeringen in jonge kinderen
- Dubbele verantwoordelijkheid van ouders: kind & samenleving
Bijkomende tendensen:
Veranderende sociale netwerken
Meer keuzevrijheid
- Minder houvast
Opvoedingsvragen en opvoedingsonzekerheid
- Minder taboe: geen opvoedingsspanning of opvoedingsstress
2.2 OPVOEDING IN DE REGELGEVING
2007: Eerste Decreet Opvoedingsondersteuning
Ouders en opvoedingsverantwoordelijken
Vooral focus op de organisatie van opvoedingsondersteuning
Creatie van nieuwe overlegstructuren
Opvoedingsondersteuning voorgesteld als aparte sector
LES 1 - INLEIDING PEDAGOGIEK EN GEZINSONDERSTEUNING
PEDAGOGIEK VS. PEDAGOGISCHE WETENSCHAPPEN
PEDAGOGIEK
- Wetenschappelijke studie van opvoeding, onderwijs en vorming
PEDAGOGISCHE WETENSCHAPPEN
- Verwijst naar meerdere sub disciplines, pedagogische kaders en
onderzoeksmethodes
Pedagogiek is de kwestie op zich.
TWEE WETENSCHAPSBENADERINGEN
EVIDENCE BASED PEDAGOGIEK
‘Wat werkt?’
Meten is weten
- Handvaten voor de praktijk
Gestimuleerd door twee tendensen
- Risico reducerend denken
- Individualiserend denken
FUNDAMENTELE PEDAGOGIEK
‘Wat bedoelen we met ‘werken’?’
Trage fundamentele vraagstukken
Beschrijvend
Normatief en ethisch
- Waarden en normen van de samenleving in vraag stellen (=
onderliggende ideologische kwesties)
STELLINGEN
1) Pedagogiek gaat vooral over kinderen en hun (al dan niet problematische)
ontwikkeling.
FOUT: Het gaat over kinderen en jongeren, maar ook over volwassenen
die willen helpen bij de opvoeding en over de onderlinge pedagogische
relatie.
2) Het belangrijkste aan opvoeding is het stimuleren van alle
ontwikkelingsdomeinen of bijdragen aan een goede hersenontwikkeling.
FOUT: Opvoeden gaat over veel meer. In de pedagogische relatie wordt
‘de wereld’ binnengebracht.
DE WERELD IS PEDAGOGIEK EN PEDAGOGIEK IS DE WERELD
Opvoeden is meer dan stimuleren van hersenontwikkeling of andere
ontwikkelingsdomeinen.
We moeten aan kinderen de wereld uitleggen en initiëren zodat ze:
De wereld verder zetten
De wereld vernieuwen
Opvoeden vindt dus plaats tussen generaties.
, 2
ONTDEKKING VAN HET CONCEPT ‘KIND’
Kind is een aparte categorie.
In de oudheid
- Kind krijgt aandacht
Tot laat in de middeleeuwen
- Kind afgebeeld als onaf of mini-volwassene
18de eeuw met onder meer Rousseau
- De ziel van het kind
Geïndustrialiseerde samenleving
- Kind is kwetsbaar en moet beschermd worden
1960 tot vandaag
- Jeugdland grootbrengen door kleinhouden (= DASBERG)
Uit zich in verschillende contexten:
Juridisch
- Minderjarig vs. Meerderjarig
Sociologisch
- Afhankelijk vs. Onafhankelijk
Ontwikkelingspsychologie
- Jongvolwassene vs. Volwassene
- Uitgerekte kindertijd
Het is niet enkel gebaseerd op biologische kenmerken. De kindertijd is een
sociaal geconstrueerde periode en is gebaseerd op de maatschappelijke
context van dat moment.
6 KINDBEELDEN
Hoe ontstaan ze?
Weerspiegeling van de maatschappij
- Wanneer de maatschappij verandert, veranderen ook de kindbeelden
De kindbeelden hebben een ideologische basis en zijn een weerspiegeling
van de opvattingen van de maatschappij
- Religieuze opvattingen
- Politieke opvattingen
- Filosofische opvattingen
Hoe wijzigen de kindbeelden doorheen de tijd?
Ze wijzigen niet plots, maar vullen elkaar aan. De verschillende kindbeelden
kunnen naast elkaar staan in één periode.
, 3
Kindbeelden hebben een invloed op:
Hoe het kind naar zichzelf kijkt
De verwachtingen van ouders en leerkrachten
De relatie tussen kind en opvoeder en de manier van handelen
De manier waarop men spreekt en de verwachtingen van de maatschappij
Het beleid en de acties die men opzet
- Sociaal
- Economisch
- Cultureel
DE KINDBEELDEN
Het kind is voorspelbaar in zijn ontwikkeling.
HET VOOSPELBARE De volwassene houdt de ontwikkeling in de hand door
KIND vroegtijdige opsporing, diagnose en classificatie.
Het kind is ‘maakbaar’.
Het kind is een burger met rechten en plichten.
HET KIND ALS
De volwassene beschouwt het kind als nog-niet-burger
BURGER
en voedt het op tot burgerschap.
Het kind is wit, niet meertalig en heeft christelijke
tradities.
HET WITTE KIND
De volwassene houdt geen rekening met diversiteit en
structurele discriminatie.
Het kind loopt gevaar of is zelf een gevaar voor de
HET KIND ALS maatschappij.
RISICO De volwassene beschermt het kind tegen de gevaren
van de samenleving en omgekeerd.
Het kind is weerbaar, inventief, flexibel, onconventioneel
en vrij.
HET KIND ALS
De volwassene waardeert het kind voor zijn potentieel in
HELD
het hier en nu.
Hij is vooral toeschouwer en biedt enkel hulp waar nodig.
Het kind is een investering in de toekomst. Het is
HET KIND ALS menselijk kapitaal dat rendeert.
KAPITAAL De volwassene heeft de verantwoordelijkheid om dit
kapitaal te koesteren.
, 4
LES 2 – WAT IS GEZINSONDERSTEUNING?
1. WAT IS EEN GEZIN?
Niet eenvoudig te definiëren.
Definiëring op basis van:
- Gezinssamenstelling of organisatievorm
- Het engagement dat mensen voor elkaar opnemen: materiaal,
financieel, emotioneel, …
- Wat mensen zelf als gezin beschouwen
‘Een gezin is elke leefgemeenschap die als dusdanig wordt erkend en/of als
dusdanig wordt ervaren.’
2. WAT IS GEZINSONDERSTEUNING?
2.1 OPVOEDING IN HET VIZIER
De jaren ’90-’00: ‘Parenting Turn’: opvallende aandacht voor ouderschap en
opvoeding(sondersteuning)
Redenen:
Teloorgang van het traditionele gezin
- ‘Heilige Drievuldigheid’ van biologisch, juridisch en pedagogisch
ouderschap is minder vanzelfsprekend
- ‘Het gezin’ verdwijnt: individuele ouder verschijnt
Crisis van de welvaartstaat
- Focus op activering en risicobeheersing
- ‘Geen rechten zonder plichten’
- Klemtoon op individuele (ook ouderlijke) verantwoordelijkheid
Sociaal investeringsdenken
- Kinderen als sociaal en economisch kapitaal
- Terugverdieneffect van preventieve investeringen in jonge kinderen
- Dubbele verantwoordelijkheid van ouders: kind & samenleving
Bijkomende tendensen:
Veranderende sociale netwerken
Meer keuzevrijheid
- Minder houvast
Opvoedingsvragen en opvoedingsonzekerheid
- Minder taboe: geen opvoedingsspanning of opvoedingsstress
2.2 OPVOEDING IN DE REGELGEVING
2007: Eerste Decreet Opvoedingsondersteuning
Ouders en opvoedingsverantwoordelijken
Vooral focus op de organisatie van opvoedingsondersteuning
Creatie van nieuwe overlegstructuren
Opvoedingsondersteuning voorgesteld als aparte sector
