Hoofdstuk 1: Introductie
Socialisatie: Het proces waarbij we ons bewust worden van de normen,
waarden, regels en gewoontes van de maatschappij. Het zorgt ervoor dat
we het gedrag van onszelf en anderen kunnen begrijpen en voorspellen.
Er zijn bepaalde actoren die een invloed hebben op je gedrag en
leefstijlkeuze:
Verwachtingen & verplichtingen van jezelf of anderen
Regels
Invloed vrienden (peer-pressure, maar ook het groepsverband
tussen vrienden)
Sociologisch begrip van de gezondheid: Sociologie van de gezondheid
benadrukt dat het essentieel is het sociale te begrijpen, om zo gezondheid
en ziekte te kunnen verklaren.
Het neemt de structurele maatschappelijke factoren als
uitgangspunt in plaats van de biologische verklaringen over
gezondheid en ziekte: medische feiten zijn niet altijd
doorslaggevend.
Gezondheid: je kan individuele keuzes maken voor je gezondheid, deze
kunnen verder worden beïnvloed door bijvoorbeeld:
- Individuele keuzes op basis van de actoren
- Financiële situatie
- Toegankelijkheid in artsen
- Ongelijkheid in gender en populatiegroepen
- Ongelijkheid in leeftijd (als ouderen ouder worden kunnen ze labieler
worden)
- Leefomgevingen: luchtvervuiling in de omgeving om je heen
‘Sociologische bril’ wil verder kijken dan dat wij dat normaal doen, het is
een specifieke manier om de wereld te zien en er over te denken buiten
onze eigen comfortzone.
‘Op welke manier kunnen sociologen naar aspecten van de
samenleving kijken?’
Verschillende sociologische theorieën, bieden ons verschillende manieren
om naar de samenleving te kijken, ieder dus met een eigen sociologische
bril. Door de theorieën te combineren, kun je complexe sociale problemen
beter analyseren, verbanden zien en kritisch nadenken over hoe
beleid en samenlevingsstructuren mensen beïnvloeden.
6 sociologische theorieën:
,Neo-Materialisme (post-humanisme) : ‘Dingen zelf hebben invloed op
gezondheid’
Post-Humanisme: ‘Gezondheid bekeken als samenwerking tussen mens en
materiele omgeving.’
Kritiek: Door te zeggen dat dingen iets doen, geven we ze menselijke
eigenschappen. De theorie heeft te weinig oog voor sociale factoren als
macht, ongelijkheid of cultuur. Tot slot is het slecht meetbaar.
Marxisme: ‘Hoe economische structuren de samenleving vormen.’
- Alles draait om klassenstrijd, de ongelijkheid tussen arbeiders en
kapitalisten zorgt voor verschil in macht, kansen en
levensomstandigheden.
- Kapitalisten verdienen rijkdom door de arbeiders, de manier waarop
economie is ingedeeld bepaalt hoe mensen met elkaar omgaan:
economische ongelijkheid.
- Economische macht bepaalt ook politiek, cultuur en sociale
verhoudingen.
In de gezondheid:
Sociaal gradiënt: hoe hoger iemands sociale positie, hoe beter de
gezondheid.
- Sociale klasse is de fundamentele oorzaak voor gezondheid.
- SES bepaalt de machtspositie en dus de gezondheid.
Kritiek (3): Op macrostructuur gericht, terwijl microstructuren niet worden
onderzocht. Menselijk gedrag wordt in werkelijkheid niet enkel beïnvloed
door economische positie, de cultuur, identiteit en onderlinge
interacties worden bij deze theorie onderbelicht. Het gaat te veel om
conflict, en te weinig op samenhang tussen groepen.
Structureel Functionalisme: ‘Macro sociologische theorie, die stelt dat
de samenleving bestaat uit een systeem waarin stabiliteit (orde) ontstaat
als ieder onderdeel zijn functie vervult.’
- ‘Hoe komt het dat samenlevingen een samenhangend geheel
vormen?’
In de gezondheid:
- ‘Wat gebeurt er als mensen in de samenleving door ziekte geen rol
vervullen?’
- Ziek zijn is een sociale rol, en vormt een bedreiging voor de
stabiliteit van de samenleving. Als zieken zich houden aan de
rechten en plichten van de ‘sick role’, blijft de orde gewaarborgd.
, ‘Vrijstelling andere rollen & Geen schuld voor ziekte’ maar ook
‘plicht tot herstel & plicht tot medische zorg & dokter als wachter’
Kritiek: Functionalisme stelt de samenleving te harmonieus voor.
Daarnaast is de ‘sick-role’ niet universeel toepasbaar (chronisch ziek?), en
is er helemaal geen universele rol door culturele variatie. Tot slot versterkt
de ‘arts als poortwachter’ het medische gezag waardoor de patiënt
afhankelijk wordt van de arts.
Symbolisch interactionisme: ‘Micro sociologische theorie, die verklaart
hoe mensen sociale werkelijkheid actief vormgeven door interacties en
gedeelde betekenissen.
- Face-face interacties, en subjectieve interpretaties. ‘Mensen
handelen op basis van de betekenis die zij aan dingen toekennen.’
Deze betekenis wordt gevormd en aangepast door sociale interactie,
cultuur en communicatie door symbolen.
In de gezondheid:
- ‘Hoe geven mensen betekenis aan hun gedrag en sociale
interacties?’
- Gezondheid wordt beïnvloed doordat gedragingen ook sociaal
geladen zijn, roken kan een symbool van verbondenheid zijn. .
- Gezondheidsgedrag wordt dus mede bepaald door sociale symbolen
en groepsnormen i.p.v. alleen maar individuele keuzes. Iedereen kan
dus een andere waarde hechten aan een symbool (hoe zie je een
arts?).
Kritiek: Te veel nadruk op kleine, dagelijkse sociale interacties waardoor
brede structuren en machtsverhoudingen onderbelicht blijven. Het mist
dus verklaringen voor ongelijkheid en structurele factoren die gezondheid
en gedrag ook kunnen beïnvloeden. Ook zijn ‘betekenissen’ niet meetbaar
waardoor voorspellingen of verbanden er niet zijn.
Feminisme: ‘Hoe gender ongelijkheid ontstaat en in stand blijft in een
samenleving?’
- Hoe gender vaak onzichtbaar is in sociologie (marxisme alleen
economisch).
- Hoe sociale structuren mannen en vrouwen verschillend
beïnvloeden.
Socialisatie: Het proces waarbij we ons bewust worden van de normen,
waarden, regels en gewoontes van de maatschappij. Het zorgt ervoor dat
we het gedrag van onszelf en anderen kunnen begrijpen en voorspellen.
Er zijn bepaalde actoren die een invloed hebben op je gedrag en
leefstijlkeuze:
Verwachtingen & verplichtingen van jezelf of anderen
Regels
Invloed vrienden (peer-pressure, maar ook het groepsverband
tussen vrienden)
Sociologisch begrip van de gezondheid: Sociologie van de gezondheid
benadrukt dat het essentieel is het sociale te begrijpen, om zo gezondheid
en ziekte te kunnen verklaren.
Het neemt de structurele maatschappelijke factoren als
uitgangspunt in plaats van de biologische verklaringen over
gezondheid en ziekte: medische feiten zijn niet altijd
doorslaggevend.
Gezondheid: je kan individuele keuzes maken voor je gezondheid, deze
kunnen verder worden beïnvloed door bijvoorbeeld:
- Individuele keuzes op basis van de actoren
- Financiële situatie
- Toegankelijkheid in artsen
- Ongelijkheid in gender en populatiegroepen
- Ongelijkheid in leeftijd (als ouderen ouder worden kunnen ze labieler
worden)
- Leefomgevingen: luchtvervuiling in de omgeving om je heen
‘Sociologische bril’ wil verder kijken dan dat wij dat normaal doen, het is
een specifieke manier om de wereld te zien en er over te denken buiten
onze eigen comfortzone.
‘Op welke manier kunnen sociologen naar aspecten van de
samenleving kijken?’
Verschillende sociologische theorieën, bieden ons verschillende manieren
om naar de samenleving te kijken, ieder dus met een eigen sociologische
bril. Door de theorieën te combineren, kun je complexe sociale problemen
beter analyseren, verbanden zien en kritisch nadenken over hoe
beleid en samenlevingsstructuren mensen beïnvloeden.
6 sociologische theorieën:
,Neo-Materialisme (post-humanisme) : ‘Dingen zelf hebben invloed op
gezondheid’
Post-Humanisme: ‘Gezondheid bekeken als samenwerking tussen mens en
materiele omgeving.’
Kritiek: Door te zeggen dat dingen iets doen, geven we ze menselijke
eigenschappen. De theorie heeft te weinig oog voor sociale factoren als
macht, ongelijkheid of cultuur. Tot slot is het slecht meetbaar.
Marxisme: ‘Hoe economische structuren de samenleving vormen.’
- Alles draait om klassenstrijd, de ongelijkheid tussen arbeiders en
kapitalisten zorgt voor verschil in macht, kansen en
levensomstandigheden.
- Kapitalisten verdienen rijkdom door de arbeiders, de manier waarop
economie is ingedeeld bepaalt hoe mensen met elkaar omgaan:
economische ongelijkheid.
- Economische macht bepaalt ook politiek, cultuur en sociale
verhoudingen.
In de gezondheid:
Sociaal gradiënt: hoe hoger iemands sociale positie, hoe beter de
gezondheid.
- Sociale klasse is de fundamentele oorzaak voor gezondheid.
- SES bepaalt de machtspositie en dus de gezondheid.
Kritiek (3): Op macrostructuur gericht, terwijl microstructuren niet worden
onderzocht. Menselijk gedrag wordt in werkelijkheid niet enkel beïnvloed
door economische positie, de cultuur, identiteit en onderlinge
interacties worden bij deze theorie onderbelicht. Het gaat te veel om
conflict, en te weinig op samenhang tussen groepen.
Structureel Functionalisme: ‘Macro sociologische theorie, die stelt dat
de samenleving bestaat uit een systeem waarin stabiliteit (orde) ontstaat
als ieder onderdeel zijn functie vervult.’
- ‘Hoe komt het dat samenlevingen een samenhangend geheel
vormen?’
In de gezondheid:
- ‘Wat gebeurt er als mensen in de samenleving door ziekte geen rol
vervullen?’
- Ziek zijn is een sociale rol, en vormt een bedreiging voor de
stabiliteit van de samenleving. Als zieken zich houden aan de
rechten en plichten van de ‘sick role’, blijft de orde gewaarborgd.
, ‘Vrijstelling andere rollen & Geen schuld voor ziekte’ maar ook
‘plicht tot herstel & plicht tot medische zorg & dokter als wachter’
Kritiek: Functionalisme stelt de samenleving te harmonieus voor.
Daarnaast is de ‘sick-role’ niet universeel toepasbaar (chronisch ziek?), en
is er helemaal geen universele rol door culturele variatie. Tot slot versterkt
de ‘arts als poortwachter’ het medische gezag waardoor de patiënt
afhankelijk wordt van de arts.
Symbolisch interactionisme: ‘Micro sociologische theorie, die verklaart
hoe mensen sociale werkelijkheid actief vormgeven door interacties en
gedeelde betekenissen.
- Face-face interacties, en subjectieve interpretaties. ‘Mensen
handelen op basis van de betekenis die zij aan dingen toekennen.’
Deze betekenis wordt gevormd en aangepast door sociale interactie,
cultuur en communicatie door symbolen.
In de gezondheid:
- ‘Hoe geven mensen betekenis aan hun gedrag en sociale
interacties?’
- Gezondheid wordt beïnvloed doordat gedragingen ook sociaal
geladen zijn, roken kan een symbool van verbondenheid zijn. .
- Gezondheidsgedrag wordt dus mede bepaald door sociale symbolen
en groepsnormen i.p.v. alleen maar individuele keuzes. Iedereen kan
dus een andere waarde hechten aan een symbool (hoe zie je een
arts?).
Kritiek: Te veel nadruk op kleine, dagelijkse sociale interacties waardoor
brede structuren en machtsverhoudingen onderbelicht blijven. Het mist
dus verklaringen voor ongelijkheid en structurele factoren die gezondheid
en gedrag ook kunnen beïnvloeden. Ook zijn ‘betekenissen’ niet meetbaar
waardoor voorspellingen of verbanden er niet zijn.
Feminisme: ‘Hoe gender ongelijkheid ontstaat en in stand blijft in een
samenleving?’
- Hoe gender vaak onzichtbaar is in sociologie (marxisme alleen
economisch).
- Hoe sociale structuren mannen en vrouwen verschillend
beïnvloeden.
