Inleiding in Conflicthantering en
Mediation PB2412
Inhoudsopgave
Thema 1 – Eigenschappen van en perspectieven op conflict......................1
Thema 2 – Belangen, doelen en macht.....................................................15
Thema 3 – Conflictstijlen...........................................................................34
Thema 4 – Emoties en het analyseren van conflicten...............................45
Thema 5 – Onderhandelen........................................................................62
Thema 6 – Het Mediationproces & Competenties......................................70
Thema 1 – Eigenschappen van en
perspectieven op conflict
Perceptie is de basis van conflictanalyse, vaak ervaren mensen in een
conflict dat de ander een tegenovergesteld doel heeft of in de weg staat
van iets belangrijks.
De definitie van conflict:
,‘Conflict is een uitgesproken worsteling tussen ten minste twee
partijen die onderling afhankelijk van elkaar zijn en die
tegenstrijdige doelen, schaarse middelen en inmenging van
anderen ervaren bij het bereiken van hun doelen.’
Bij een interpersoonlijk conflict (conflict tussen personen) is er ook
sprake van een intrapersoonlijk conflict: een interne spanning die
iemand ervaart, die een staat van ambivalentie, conflicterend intern
dialoog of gebrek aan vastberadenheid in denken en gevoel creëert.
Er is daarom sprake van conflict als de betrokken partijen beide het idee
hebben dat bepaald gedrag, verbaal of non-verbaal, bestempeld kan
worden als ‘conflictgedrag’. Alleen als het intrapersoonlijke wordt geuit,
ongeacht of dit verbaal of non-verbaal is, ontstaan er interpersoonlijke
conflicten.
Communicatie en conflict zijn daarom met elkaar verwoven. Hoe en wat er
wordt gecommuniceerd heeft altijd gevolgen voor de impact van een
conflict.
Partijen in conflict gaan de worsteling met elkaar aan omdat ze afhankelijk
van elkaar zijn. Iemand die niet van de ander afhankelijk is, heeft geen
interesse in wat de ander doet en zal daarom ook niet in conflict raken. Bij
een conflict hebben de keuzes die de een maakt ook effect op de ander.
Zelfs een verbaal politiek conflict is deels samenwerking, beide partijen
volgen impliciet regels en halen er iets uit. Schelling (1960) noemt dit een
strategisch conflict, een situatie met wederzijdse keuzes, geen puur
machtsverschil. Het is een vorm van voorzichtige samenwerking of
onvolledige rivaliteit.
Er is sprake van een bepaalde gedeelde interesse en/of belangen, de
betrokkenen zijn van elkaar afhankelijk en er van bewust dat de uitkomst
mede afhangt van de andere partij. In een ‘echt’ conflict, zitten de
betrokkenen aan elkaar vast. Hoe de betrokkenen de afhankelijkheid zelf
inzien, heeft effect op het verloop van het conflict.
Soms zitten betrokkenen dus aan elkaar vast, of ze nou willen of niet. Er is
dan dus sprake van wederzijdse afhankelijkheid van elkaar (mutual
interdependence). Als de wederzijdse afhankelijkheid niet productief is
en vastloopt, is er sprake van een ‘gridlocked conflict’.
Je zit in een vastgelopen conflict wanneer je in gesprek met de ander
geen vooruitgang boekt. De gesprekken juist leiden tot meer frustratie,
gekwetstheid en emotionele afstand. Je voelt je afgewezen, zit steeds
meer vast in je eigen standpunt en er is tijdens het gesprek geen ruimte
,voor humor of genegenheid. Het gesprek wordt vijandiger en meer
polariserend. Uiteindelijk trekt men zich emotioneel of zelfs fysiek terug.
Waargenomen tegenstrijdige doelen
Conflicten ontstaan vaak over doelen die men belangrijk vindt.
Waargenomen tegenstrijdige doelen staan centraal in een conflict. Twee
mensen kunnen ‘vechten’ om hetzelfde doel, bijvoorbeeld een baan. Of
ruzie maken over tegenstrijdige doelen, bijvoorbeeld de gewenste
vakantiebestemming.
Soms zijn doelen van twee betrokken partijen echt tegenstrijdig, echter
zijn doelen soms niet zo tegenstrijdig als de betrokkenen initieel denken.
In zulke gevallen kan de waargenomen tegenstrijdigheid worden
verminderd door duidelijke communicatie. In conflict lijkt het vaak dat de
oppervlakkige ‘inhoudelijke/materiële’ niet verenigbaar is, maar ligt er in
werkelijkheid een meer relationele/emotionele strijd onder.
Waargenomen schaarse middelen
Een middel in de context van een conflict is iets waarvan de betrokkenen
verwacht dat het positieve fysieke, economische of sociale
gevolgen creëert. Dit kan, maar hoeft niet, werkelijk/objectief zo te zijn.
Het middel hoeft ook niet werkelijk schaars te zijn, de betrokkenen neemt
alleen aan dat het schaars is.
In een interpersoonlijk conflict bestaan twee ‘middelen’ die het vaakst als
schaars worden gezien, namelijk macht en gevoel van
eigenwaarde/zelfvertrouwen. Bijvoorbeeld het gevoel dat je partner
meer macht/controle heeft binnen de relatie.
Betrokkenen in een conflict ervaren vaak dat ze zelf te weinig macht
hebben en weinig zelfvertrouwen en dat de ander juist te veel heeft.
Ons beeld van iemand komt vaak niet overeen met het beeld dat diegene
van zichzelf heeft. Vaak kan het tonen van respect en beleefdheid deze
machtsstrijd in een conflict verminderen.
Inmenging
Mensen kunnen afhankelijk van elkaar zijn, tegenstrijdige doelen hebben
en dezelfde schaarse middelen willen, en toch nog steeds niet in conflict
komen. (Een gevoel van) inmenging is noodzakelijk voor een conflict. Het
blokkeren door een ander, of het gevoel dat je geblokkeerd wordt in
het bereiken van je doelen, wordt vaak geassocieerd met een conflict.
Geblokkeerd worden voelt vervelend en roept vaak boosheid op maar is
vaak gebaseerd op de aanname dat de ander jou bewust probeert te
ondermijnen. In de realiteit hoeft dat echter niet zo te zijn.
, Waarom conflict bestuderen?
Constructief kunnen omgaan met conflicten verhoogt het mentaal welzijn
en algeheel geluk. Conflicten roepen vaak veel negatieve emoties op zoals
angst, boosheid en hopeloosheid, kosten veel energie en kunnen een
enorme bron van stress vormen. Constructief omgaan met conflict kan
de ervaren spanning verminderen en voorkomen dat conflicten negatieve
emoties gaan versterken, en vanwege deze emoties problemen
veroorzaken.
Familie
De familie waarin we opgroeien heeft een bepalende rol in hoe we om
gaan met conflicten, constructief of juist destructief. Hoe ging je
familie bijvoorbeeld om met lastig te bespreken onderwerpen, werden
deze vermeden of juist besproken? Je ervaringen met conflicten binnen de
familie waarin je opgroeide, heeft effect op hoe je later zelf conflicten
benaderd, bijvoorbeeld in een (romantische) relatie.
Destructief conflict binnen een huwelijk tussen ouders heeft een impact
op relaties in het huishouden, veroorzaakt meer eenzaamheid binnen het
huishouden, verlaagt de algehele gelukstoestand en zorgt voor een focus
op negatief gedrag. Dit kan allerlei problemen veroorzaken bij kind dat
binnen zo’n huishouden opgroeit.
Romantische relaties
De koers van relaties wordt grotendeels bepaald door hoe partners binnen
een relatie omgaan met conflict en hoe ze naar conflicten kijken. Ruzies
moeten verwerkt worden, anders worden ze herhaald en zorgen ze voor
nieuwe ruzies. Dit kan alleen door open te praten en te luisteren naar de
ander.
Destructieve conflicten binnen relaties verminderen het welzijn en kunnen
veel spanning creëren wat vervolgens effect kan hebben op fysiek welzijn.
De af- of aanwezigheid van conflict bepaalt niet de kwaliteit van een
relatie. Dit wordt vooral bepaald door hoe men omgaat met conflict
situaties.
Werk
Conflicten op het werk kunnen een impact hebben op je carrière.
Conflicten komen regelmatig voor op het werk en kunnen de werkplek
onprettig, verwarrend, stressvol en zelfs gevaarlijk maken. Destructieve
conflicten tussen werknemers kunnen drastische gevolgen hebben, een
ruzie tussen bijvoorbeeld de arts en de verpleegkundige kan negatieve
gevolgen hebben voor de patiënt. Daarnaast verlagen ze de productiviteit
en de werksfeer. Dit is tevens het geval voor studenten en
onderwijsinstellingen.
Mediation PB2412
Inhoudsopgave
Thema 1 – Eigenschappen van en perspectieven op conflict......................1
Thema 2 – Belangen, doelen en macht.....................................................15
Thema 3 – Conflictstijlen...........................................................................34
Thema 4 – Emoties en het analyseren van conflicten...............................45
Thema 5 – Onderhandelen........................................................................62
Thema 6 – Het Mediationproces & Competenties......................................70
Thema 1 – Eigenschappen van en
perspectieven op conflict
Perceptie is de basis van conflictanalyse, vaak ervaren mensen in een
conflict dat de ander een tegenovergesteld doel heeft of in de weg staat
van iets belangrijks.
De definitie van conflict:
,‘Conflict is een uitgesproken worsteling tussen ten minste twee
partijen die onderling afhankelijk van elkaar zijn en die
tegenstrijdige doelen, schaarse middelen en inmenging van
anderen ervaren bij het bereiken van hun doelen.’
Bij een interpersoonlijk conflict (conflict tussen personen) is er ook
sprake van een intrapersoonlijk conflict: een interne spanning die
iemand ervaart, die een staat van ambivalentie, conflicterend intern
dialoog of gebrek aan vastberadenheid in denken en gevoel creëert.
Er is daarom sprake van conflict als de betrokken partijen beide het idee
hebben dat bepaald gedrag, verbaal of non-verbaal, bestempeld kan
worden als ‘conflictgedrag’. Alleen als het intrapersoonlijke wordt geuit,
ongeacht of dit verbaal of non-verbaal is, ontstaan er interpersoonlijke
conflicten.
Communicatie en conflict zijn daarom met elkaar verwoven. Hoe en wat er
wordt gecommuniceerd heeft altijd gevolgen voor de impact van een
conflict.
Partijen in conflict gaan de worsteling met elkaar aan omdat ze afhankelijk
van elkaar zijn. Iemand die niet van de ander afhankelijk is, heeft geen
interesse in wat de ander doet en zal daarom ook niet in conflict raken. Bij
een conflict hebben de keuzes die de een maakt ook effect op de ander.
Zelfs een verbaal politiek conflict is deels samenwerking, beide partijen
volgen impliciet regels en halen er iets uit. Schelling (1960) noemt dit een
strategisch conflict, een situatie met wederzijdse keuzes, geen puur
machtsverschil. Het is een vorm van voorzichtige samenwerking of
onvolledige rivaliteit.
Er is sprake van een bepaalde gedeelde interesse en/of belangen, de
betrokkenen zijn van elkaar afhankelijk en er van bewust dat de uitkomst
mede afhangt van de andere partij. In een ‘echt’ conflict, zitten de
betrokkenen aan elkaar vast. Hoe de betrokkenen de afhankelijkheid zelf
inzien, heeft effect op het verloop van het conflict.
Soms zitten betrokkenen dus aan elkaar vast, of ze nou willen of niet. Er is
dan dus sprake van wederzijdse afhankelijkheid van elkaar (mutual
interdependence). Als de wederzijdse afhankelijkheid niet productief is
en vastloopt, is er sprake van een ‘gridlocked conflict’.
Je zit in een vastgelopen conflict wanneer je in gesprek met de ander
geen vooruitgang boekt. De gesprekken juist leiden tot meer frustratie,
gekwetstheid en emotionele afstand. Je voelt je afgewezen, zit steeds
meer vast in je eigen standpunt en er is tijdens het gesprek geen ruimte
,voor humor of genegenheid. Het gesprek wordt vijandiger en meer
polariserend. Uiteindelijk trekt men zich emotioneel of zelfs fysiek terug.
Waargenomen tegenstrijdige doelen
Conflicten ontstaan vaak over doelen die men belangrijk vindt.
Waargenomen tegenstrijdige doelen staan centraal in een conflict. Twee
mensen kunnen ‘vechten’ om hetzelfde doel, bijvoorbeeld een baan. Of
ruzie maken over tegenstrijdige doelen, bijvoorbeeld de gewenste
vakantiebestemming.
Soms zijn doelen van twee betrokken partijen echt tegenstrijdig, echter
zijn doelen soms niet zo tegenstrijdig als de betrokkenen initieel denken.
In zulke gevallen kan de waargenomen tegenstrijdigheid worden
verminderd door duidelijke communicatie. In conflict lijkt het vaak dat de
oppervlakkige ‘inhoudelijke/materiële’ niet verenigbaar is, maar ligt er in
werkelijkheid een meer relationele/emotionele strijd onder.
Waargenomen schaarse middelen
Een middel in de context van een conflict is iets waarvan de betrokkenen
verwacht dat het positieve fysieke, economische of sociale
gevolgen creëert. Dit kan, maar hoeft niet, werkelijk/objectief zo te zijn.
Het middel hoeft ook niet werkelijk schaars te zijn, de betrokkenen neemt
alleen aan dat het schaars is.
In een interpersoonlijk conflict bestaan twee ‘middelen’ die het vaakst als
schaars worden gezien, namelijk macht en gevoel van
eigenwaarde/zelfvertrouwen. Bijvoorbeeld het gevoel dat je partner
meer macht/controle heeft binnen de relatie.
Betrokkenen in een conflict ervaren vaak dat ze zelf te weinig macht
hebben en weinig zelfvertrouwen en dat de ander juist te veel heeft.
Ons beeld van iemand komt vaak niet overeen met het beeld dat diegene
van zichzelf heeft. Vaak kan het tonen van respect en beleefdheid deze
machtsstrijd in een conflict verminderen.
Inmenging
Mensen kunnen afhankelijk van elkaar zijn, tegenstrijdige doelen hebben
en dezelfde schaarse middelen willen, en toch nog steeds niet in conflict
komen. (Een gevoel van) inmenging is noodzakelijk voor een conflict. Het
blokkeren door een ander, of het gevoel dat je geblokkeerd wordt in
het bereiken van je doelen, wordt vaak geassocieerd met een conflict.
Geblokkeerd worden voelt vervelend en roept vaak boosheid op maar is
vaak gebaseerd op de aanname dat de ander jou bewust probeert te
ondermijnen. In de realiteit hoeft dat echter niet zo te zijn.
, Waarom conflict bestuderen?
Constructief kunnen omgaan met conflicten verhoogt het mentaal welzijn
en algeheel geluk. Conflicten roepen vaak veel negatieve emoties op zoals
angst, boosheid en hopeloosheid, kosten veel energie en kunnen een
enorme bron van stress vormen. Constructief omgaan met conflict kan
de ervaren spanning verminderen en voorkomen dat conflicten negatieve
emoties gaan versterken, en vanwege deze emoties problemen
veroorzaken.
Familie
De familie waarin we opgroeien heeft een bepalende rol in hoe we om
gaan met conflicten, constructief of juist destructief. Hoe ging je
familie bijvoorbeeld om met lastig te bespreken onderwerpen, werden
deze vermeden of juist besproken? Je ervaringen met conflicten binnen de
familie waarin je opgroeide, heeft effect op hoe je later zelf conflicten
benaderd, bijvoorbeeld in een (romantische) relatie.
Destructief conflict binnen een huwelijk tussen ouders heeft een impact
op relaties in het huishouden, veroorzaakt meer eenzaamheid binnen het
huishouden, verlaagt de algehele gelukstoestand en zorgt voor een focus
op negatief gedrag. Dit kan allerlei problemen veroorzaken bij kind dat
binnen zo’n huishouden opgroeit.
Romantische relaties
De koers van relaties wordt grotendeels bepaald door hoe partners binnen
een relatie omgaan met conflict en hoe ze naar conflicten kijken. Ruzies
moeten verwerkt worden, anders worden ze herhaald en zorgen ze voor
nieuwe ruzies. Dit kan alleen door open te praten en te luisteren naar de
ander.
Destructieve conflicten binnen relaties verminderen het welzijn en kunnen
veel spanning creëren wat vervolgens effect kan hebben op fysiek welzijn.
De af- of aanwezigheid van conflict bepaalt niet de kwaliteit van een
relatie. Dit wordt vooral bepaald door hoe men omgaat met conflict
situaties.
Werk
Conflicten op het werk kunnen een impact hebben op je carrière.
Conflicten komen regelmatig voor op het werk en kunnen de werkplek
onprettig, verwarrend, stressvol en zelfs gevaarlijk maken. Destructieve
conflicten tussen werknemers kunnen drastische gevolgen hebben, een
ruzie tussen bijvoorbeeld de arts en de verpleegkundige kan negatieve
gevolgen hebben voor de patiënt. Daarnaast verlagen ze de productiviteit
en de werksfeer. Dit is tevens het geval voor studenten en
onderwijsinstellingen.
