STRAFRECHT
Inhoudsopgave
Deel I strafrecht
hf 1: juridische situering..................................................................................................... 6
1. begrip.......................................................................................................................... 6
2. strafrecht als publiek recht..........................................................................................7
3. materieel en formeel................................................................................................... 9
4. nationaal en internationaal........................................................................................10
4.1 NATIONAAL STRAFRECHT.....................................................................................10
4.2 internationaal strafrecht.......................................................................................11
5. algemeen en bijzonder strafrecht..............................................................................12
5.1 algemeen en bijzonder......................................................................................... 12
5.2 algemeen materieel strafrecht.............................................................................12
5.3 bijzonder materieel strafrecht..............................................................................13
5.4 toepassing algemeen strafrecht op bijzonder strafrecht.......................................13
HF 2. functies en achtergronden.......................................................................................13
1. strafrecht als mensenwerk in context........................................................................13
2. sociale constructie met diepe wortels........................................................................14
2.1 straffen is geen exclusief menselijk gedrag..........................................................14
2.2 wortels van het strafrecht.....................................................................................14
2.3 strafrecht als toelating.......................................................................................... 15
2.4 instrumentaliteit en rechtsbescherming...............................................................15
3. strafrechtsgeschiedenis- & theorie............................................................................16
3.1 feiten, bronnen en theorie....................................................................................16
3.2 Vroege middeleeuwen (11e-15e E.): van wraakrecht naar publiek strafrecht.......17
3.3 late middeleeuwen (15e-18e E.): strafrecht van en voor de vorst..........................17
3.4 klassieke leer (eind 18e – eind 19E e.): daad- en schuldstrafrecht.........................18
3.5 dader- en gevaarstrafrecht – (oud) sociaal verweer (eind 19e E.- eerste helft 20e
E.)............................................................................................................................... 21
3.6 daderstrafrecht met menselijk gelaat – nieuw sociaal verweer (2 e helft 20e eeuw)
................................................................................................................................... 24
3.7 postmodern strafrecht (laatste kwart 20ste en 21ste e.)...........................................26
Art. 1 nieuw SW. – legaliteitsbeginsel...............................................................................29
1. begripsomschrijving................................................................................................... 30
2. wet............................................................................................................................ 31
2.1 strafwet in materiële zin.......................................................................................31
1
, 2.2 algemene beginselen die door volkerengemeenschap worden erkend.................31
2.3 internationale verdragen......................................................................................32
3. legaliteitscontrole...................................................................................................... 34
3.1 legaliteitscongrole door grondwettelijk hof...........................................................34
Art. 2: toepassing van de strafwet in de tijd.....................................................................36
1. TEN TIJDE VAN DE GEDRAGING OF HET PLEGEN VAN HET MISDRIJF..........................36
1.3 niet opgeheven..................................................................................................... 37
2. conflicten v strafwetten in de tijd..............................................................................39
2.3 retroactiviteit van strafwet met de voor de dader meest gunstige bepalingen. . . .41
2.4 buiten toepassingsgebied van Art. 2 nieuw sw.....................................................41
Art. 3: toepassing van de strafwet in de ruimte................................................................42
1. rechtsmachtrecht...................................................................................................... 43
2. territorialiteit als regel............................................................................................... 44
2.1 misdrijven op grondgebied...................................................................................44
2.2 toepassing belgische strafwet..............................................................................44
2.3 belgisch grondgebied........................................................................................... 44
3. lokalisatie v misdrijf................................................................................................... 46
3.1 lokalisatietheorieën.............................................................................................. 46
3.2 ubiquiteitstheorie................................................................................................. 47
4. extraterritorialiteit als uitzondering...........................................................................48
4.1 vestigen v extraterritoriale rechtsmacht is toegelaten.........................................48
4.2 geen extraterritoriale rechtsmacht, behoudens in de wet bepaalde gevallen......48
4.3 aanknopingspunten voor extraterritoriale rechtsmacht........................................50
4.4 afgeleide rechtsmacht.......................................................................................... 51
Art. 4: interpretatie van de strafwet..................................................................................52
1. kwalificeren en interpreteren.....................................................................................52
2. niet interpreteren of strikt interpreteren....................................................................53
3. nooit naar analogie in nadeel van vervolgde persoon................................................54
hf 1 bestanddelen van een misdrijf...................................................................................56
art. 5 bestanddelen van het misdrijf..............................................................................56
1. begrippen............................................................................................................... 56
ART. 6 materieel bestanddeel........................................................................................ 59
1. uiterlijk waarneembare gedraging..........................................................................59
2. handeling of nalaten............................................................................................... 60
2. veroorzaken van bepaald gevolg............................................................................62
ART. 7 MOREEL bestanddeel.......................................................................................... 65
1. naast handelen/ nalaten ook ingesteldheid v dader...............................................65
wederrechtelijk bestanddeel (Art. 5 N.Sw.)....................................................................73
2
, bestanddeel strafwaardigheid.......................................................................................74
Art. 8 verzwarend bestanddeel......................................................................................76
hf 2. strafbare poging....................................................................................................... 78
Art. 9 strafbare poging................................................................................................... 78
1. begripsomschrijving............................................................................................... 78
2. voorwaarden voor strafbaarheid van poging..........................................................81
3. vrijwillige terugtred als strafontheffende verschoningsgrond.................................85
4. bestraffing van strafbare poging............................................................................88
5. doen of aanvaarden ve crimineel aanbod...............................................................89
uitzondering: terrorisme............................................................................................. 91
hf. 3 rechtvaardigingsgronden.......................................................................................... 91
Art. 10 rechtvaardigingsgronden...................................................................................91
1. begripsomschrijving............................................................................................... 91
Art. 11 gebod of toelating van wet................................................................................93
Art. 12 bevel van overheid............................................................................................. 96
Art. 13 noodtoestand..................................................................................................... 98
Art. 14 wettige verdediging......................................................................................... 100
Art. 15 wettig verzet in geval van misbruik door overheid...........................................104
hf. 1 strafrechtelijke verantwoordelijkheid......................................................................106
Art. 16 beginsel van individuele verantwoordelijkheid.................................................106
art. 17 definitie van daderschap..................................................................................107
art. 18 verantwoordelijkheid v rechtspersonen............................................................109
1. strafrechtelijke verantwoordelijkheid v niet-natuurlijke personen........................110
2. Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van alle rechtspersonen en meer...............110
3. eigen strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de rechtspersoon.......................111
4. strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor alle misdrijven....................................112
5. toerekening.......................................................................................................... 112
4. administratieve en burgerlijke aansprakelijkheid v rechtspersonen.....................114
hf. 2 strafbare deelneming: Art. 19.................................................................................114
1. begripsbepalingen................................................................................................... 115
2. voorwaarden voor strafbare deelneming.................................................................117
2.1 misdrijf door een ander gepleegd.......................................................................117
2.2 deelnemingsgedraging.......................................................................................118
3. bestraffing van de deelneming.............................................................................123
hf 3 doorwerking v verzwarende bestanddelen en verzwarende factoren......................123
1. objectieve en subjectieve verzwarende bestanddelen en factoren..........................124
2. doorwerking............................................................................................................. 125
hf 4 schuld...................................................................................................................... 127
3
, 1. inleiding................................................................................................................... 127
2. schuldontheffingsgronden.......................................................................................129
2.1 begripsbepaling.................................................................................................. 129
2.2 onweerstaanbare dwang....................................................................................131
2.3 onoverkomelijke dwaling....................................................................................134
Samenvatting........................................................................................................... 137
3. gronden v niet-toerekeningsvatbaarheid.................................................................137
3.1 begripsbepaling.................................................................................................. 137
3.2 geestesstoornis.................................................................................................. 139
3.3 minderjarigheid.................................................................................................. 144
hf 1 begripsbepaling....................................................................................................... 146
hf 2. straffen................................................................................................................... 148
1. op natuurlijke personen toepasselijke straffen........................................................148
1.1 hoofdstraffen...................................................................................................... 148
1.2 bijkomende straffen............................................................................................ 155
2. op rechtspersonen toepasselijke straffen................................................................156
3. vrijheidsbenemende straffen...................................................................................156
3.1 gevangenisstraf.................................................................................................. 156
3.2 behandeling onder vrijheidsberoving..................................................................157
4. vrijheidsbeperkende straffen...................................................................................160
4.1 straf onder elektronisch toezicht........................................................................160
4.2 probatiestraf....................................................................................................... 164
4.3 werksrtraf........................................................................................................... 167
4.4 verlengde opvolging........................................................................................... 170
4.5 terbeschikkingstelling v strafuitvoeringsrechtbank............................................173
4.6 ontzetting uit bepaalde burgerlijke en politieke rechten....................................176
4.7 beroepsverbod.................................................................................................... 178
4.8 verval van recht tt sturen...................................................................................180
4.9 verblijfs-, plaats- en contactverbod....................................................................182
5. veroordeling bij schuldigverklaring..........................................................................184
5.1 begrip................................................................................................................. 184
5.2 toepassingsvoorwaarden....................................................................................185
6. vermogensstraffen................................................................................................... 185
6.1 geldboete........................................................................................................... 185
6.2 verbeurdverklaring............................................................................................. 188
6.3 geldstraf vastgesteld op basis v verwachte of uit misdrijf behaalde voordeel....196
8.andere straffen......................................................................................................... 198
8.1 bekendmaking van beslissing houdende veroordeling.......................................198
4
Inhoudsopgave
Deel I strafrecht
hf 1: juridische situering..................................................................................................... 6
1. begrip.......................................................................................................................... 6
2. strafrecht als publiek recht..........................................................................................7
3. materieel en formeel................................................................................................... 9
4. nationaal en internationaal........................................................................................10
4.1 NATIONAAL STRAFRECHT.....................................................................................10
4.2 internationaal strafrecht.......................................................................................11
5. algemeen en bijzonder strafrecht..............................................................................12
5.1 algemeen en bijzonder......................................................................................... 12
5.2 algemeen materieel strafrecht.............................................................................12
5.3 bijzonder materieel strafrecht..............................................................................13
5.4 toepassing algemeen strafrecht op bijzonder strafrecht.......................................13
HF 2. functies en achtergronden.......................................................................................13
1. strafrecht als mensenwerk in context........................................................................13
2. sociale constructie met diepe wortels........................................................................14
2.1 straffen is geen exclusief menselijk gedrag..........................................................14
2.2 wortels van het strafrecht.....................................................................................14
2.3 strafrecht als toelating.......................................................................................... 15
2.4 instrumentaliteit en rechtsbescherming...............................................................15
3. strafrechtsgeschiedenis- & theorie............................................................................16
3.1 feiten, bronnen en theorie....................................................................................16
3.2 Vroege middeleeuwen (11e-15e E.): van wraakrecht naar publiek strafrecht.......17
3.3 late middeleeuwen (15e-18e E.): strafrecht van en voor de vorst..........................17
3.4 klassieke leer (eind 18e – eind 19E e.): daad- en schuldstrafrecht.........................18
3.5 dader- en gevaarstrafrecht – (oud) sociaal verweer (eind 19e E.- eerste helft 20e
E.)............................................................................................................................... 21
3.6 daderstrafrecht met menselijk gelaat – nieuw sociaal verweer (2 e helft 20e eeuw)
................................................................................................................................... 24
3.7 postmodern strafrecht (laatste kwart 20ste en 21ste e.)...........................................26
Art. 1 nieuw SW. – legaliteitsbeginsel...............................................................................29
1. begripsomschrijving................................................................................................... 30
2. wet............................................................................................................................ 31
2.1 strafwet in materiële zin.......................................................................................31
1
, 2.2 algemene beginselen die door volkerengemeenschap worden erkend.................31
2.3 internationale verdragen......................................................................................32
3. legaliteitscontrole...................................................................................................... 34
3.1 legaliteitscongrole door grondwettelijk hof...........................................................34
Art. 2: toepassing van de strafwet in de tijd.....................................................................36
1. TEN TIJDE VAN DE GEDRAGING OF HET PLEGEN VAN HET MISDRIJF..........................36
1.3 niet opgeheven..................................................................................................... 37
2. conflicten v strafwetten in de tijd..............................................................................39
2.3 retroactiviteit van strafwet met de voor de dader meest gunstige bepalingen. . . .41
2.4 buiten toepassingsgebied van Art. 2 nieuw sw.....................................................41
Art. 3: toepassing van de strafwet in de ruimte................................................................42
1. rechtsmachtrecht...................................................................................................... 43
2. territorialiteit als regel............................................................................................... 44
2.1 misdrijven op grondgebied...................................................................................44
2.2 toepassing belgische strafwet..............................................................................44
2.3 belgisch grondgebied........................................................................................... 44
3. lokalisatie v misdrijf................................................................................................... 46
3.1 lokalisatietheorieën.............................................................................................. 46
3.2 ubiquiteitstheorie................................................................................................. 47
4. extraterritorialiteit als uitzondering...........................................................................48
4.1 vestigen v extraterritoriale rechtsmacht is toegelaten.........................................48
4.2 geen extraterritoriale rechtsmacht, behoudens in de wet bepaalde gevallen......48
4.3 aanknopingspunten voor extraterritoriale rechtsmacht........................................50
4.4 afgeleide rechtsmacht.......................................................................................... 51
Art. 4: interpretatie van de strafwet..................................................................................52
1. kwalificeren en interpreteren.....................................................................................52
2. niet interpreteren of strikt interpreteren....................................................................53
3. nooit naar analogie in nadeel van vervolgde persoon................................................54
hf 1 bestanddelen van een misdrijf...................................................................................56
art. 5 bestanddelen van het misdrijf..............................................................................56
1. begrippen............................................................................................................... 56
ART. 6 materieel bestanddeel........................................................................................ 59
1. uiterlijk waarneembare gedraging..........................................................................59
2. handeling of nalaten............................................................................................... 60
2. veroorzaken van bepaald gevolg............................................................................62
ART. 7 MOREEL bestanddeel.......................................................................................... 65
1. naast handelen/ nalaten ook ingesteldheid v dader...............................................65
wederrechtelijk bestanddeel (Art. 5 N.Sw.)....................................................................73
2
, bestanddeel strafwaardigheid.......................................................................................74
Art. 8 verzwarend bestanddeel......................................................................................76
hf 2. strafbare poging....................................................................................................... 78
Art. 9 strafbare poging................................................................................................... 78
1. begripsomschrijving............................................................................................... 78
2. voorwaarden voor strafbaarheid van poging..........................................................81
3. vrijwillige terugtred als strafontheffende verschoningsgrond.................................85
4. bestraffing van strafbare poging............................................................................88
5. doen of aanvaarden ve crimineel aanbod...............................................................89
uitzondering: terrorisme............................................................................................. 91
hf. 3 rechtvaardigingsgronden.......................................................................................... 91
Art. 10 rechtvaardigingsgronden...................................................................................91
1. begripsomschrijving............................................................................................... 91
Art. 11 gebod of toelating van wet................................................................................93
Art. 12 bevel van overheid............................................................................................. 96
Art. 13 noodtoestand..................................................................................................... 98
Art. 14 wettige verdediging......................................................................................... 100
Art. 15 wettig verzet in geval van misbruik door overheid...........................................104
hf. 1 strafrechtelijke verantwoordelijkheid......................................................................106
Art. 16 beginsel van individuele verantwoordelijkheid.................................................106
art. 17 definitie van daderschap..................................................................................107
art. 18 verantwoordelijkheid v rechtspersonen............................................................109
1. strafrechtelijke verantwoordelijkheid v niet-natuurlijke personen........................110
2. Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van alle rechtspersonen en meer...............110
3. eigen strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de rechtspersoon.......................111
4. strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor alle misdrijven....................................112
5. toerekening.......................................................................................................... 112
4. administratieve en burgerlijke aansprakelijkheid v rechtspersonen.....................114
hf. 2 strafbare deelneming: Art. 19.................................................................................114
1. begripsbepalingen................................................................................................... 115
2. voorwaarden voor strafbare deelneming.................................................................117
2.1 misdrijf door een ander gepleegd.......................................................................117
2.2 deelnemingsgedraging.......................................................................................118
3. bestraffing van de deelneming.............................................................................123
hf 3 doorwerking v verzwarende bestanddelen en verzwarende factoren......................123
1. objectieve en subjectieve verzwarende bestanddelen en factoren..........................124
2. doorwerking............................................................................................................. 125
hf 4 schuld...................................................................................................................... 127
3
, 1. inleiding................................................................................................................... 127
2. schuldontheffingsgronden.......................................................................................129
2.1 begripsbepaling.................................................................................................. 129
2.2 onweerstaanbare dwang....................................................................................131
2.3 onoverkomelijke dwaling....................................................................................134
Samenvatting........................................................................................................... 137
3. gronden v niet-toerekeningsvatbaarheid.................................................................137
3.1 begripsbepaling.................................................................................................. 137
3.2 geestesstoornis.................................................................................................. 139
3.3 minderjarigheid.................................................................................................. 144
hf 1 begripsbepaling....................................................................................................... 146
hf 2. straffen................................................................................................................... 148
1. op natuurlijke personen toepasselijke straffen........................................................148
1.1 hoofdstraffen...................................................................................................... 148
1.2 bijkomende straffen............................................................................................ 155
2. op rechtspersonen toepasselijke straffen................................................................156
3. vrijheidsbenemende straffen...................................................................................156
3.1 gevangenisstraf.................................................................................................. 156
3.2 behandeling onder vrijheidsberoving..................................................................157
4. vrijheidsbeperkende straffen...................................................................................160
4.1 straf onder elektronisch toezicht........................................................................160
4.2 probatiestraf....................................................................................................... 164
4.3 werksrtraf........................................................................................................... 167
4.4 verlengde opvolging........................................................................................... 170
4.5 terbeschikkingstelling v strafuitvoeringsrechtbank............................................173
4.6 ontzetting uit bepaalde burgerlijke en politieke rechten....................................176
4.7 beroepsverbod.................................................................................................... 178
4.8 verval van recht tt sturen...................................................................................180
4.9 verblijfs-, plaats- en contactverbod....................................................................182
5. veroordeling bij schuldigverklaring..........................................................................184
5.1 begrip................................................................................................................. 184
5.2 toepassingsvoorwaarden....................................................................................185
6. vermogensstraffen................................................................................................... 185
6.1 geldboete........................................................................................................... 185
6.2 verbeurdverklaring............................................................................................. 188
6.3 geldstraf vastgesteld op basis v verwachte of uit misdrijf behaalde voordeel....196
8.andere straffen......................................................................................................... 198
8.1 bekendmaking van beslissing houdende veroordeling.......................................198
4
