geschiedenis en samenleving samenvatting cees van der kooij 5e editie 2021 9789001291815
, geschiedenis en samenleving samenvatting cees van der kooij 5e editie 2021 9789001291815
Ik heb veel plaatjes en videos toegevoegd, CNRL linker muisknop klikken voor de videolink
DEEL 1 Kennisbasis Inhoud ........................................................................................................ 6
Hoofdstuk 0 Inleiding op deel 1 ................................................................................................. 6
0.1 Bronnen van het verleden ............................................................................................... 6
0.2 Terreinverkenning ............................................................................................................ 7
0.3 Archeologie: het werk van de archeoloog ....................................................................... 8
0.4 Geschiedenis: het werk van de historicus........................................................................ 9
Hoofdstuk 1 Tijd van Jagers en Boeren .................................................................................... 10
1.1 Ooit is alles begonnen .................................................................................................... 10
1.2 Jagers-verzamelaars: Rendierjagers ............................................................................... 11
1.3 De eerste boeren: Bandkeramiekers en Hunebedbouwers ........................................... 12
1.4 Van toen naar nu ............................................................................................................ 13
Hoofdstuk 2 Tijd van Grieken en Romeinen ............................................................................ 14
2.1 Van stadstaat tot wereldmacht ...................................................................................... 14
2.2 De agrarisch-stedelijke levenswijze: het verschijnsel stad............................................. 15
2.3 Van stadstaat tot wereldmacht ...................................................................................... 15
2.4 De Lage Landen in de Romeinse tijd .............................................................................. 16
2.5 Van toen naar nu ............................................................................................................ 16
Hoofdstuk 3 Tijd van Monniken en Ridders ............................................................................. 18
3.1 Strijd om de macht ......................................................................................................... 18
3.2 Strijd om de ziel ............................................................................................................. 19
3.3 Strijd om het bestaan ..................................................................................................... 20
3.4 Van toen naar nu ............................................................................................................ 20
Hoofdstuk 4 Tijd van Steden en Staten .................................................................................... 21
4.1 De Lage Landen onder Bourgondiërs en Habsburgers................................................... 21
4.2 Geestelijken, edelen en ridders ..................................................................................... 22
4.3 Stedelingen en plattelanders ......................................................................................... 22
4.4 Cultuur in de Tijd van Steden en Staten......................................................................... 23
4.5 Van toen naar nu ............................................................................................................ 23
Hoofdstuk 5 Tijd van Ontdekkers en Hervormers .................................................................... 24
, geschiedenis en samenleving samenvatting cees van der kooij 5e editie 2021 9789001291815
5.1 Europeanen op ontdekkingsreis .................................................................................... 24
5.2 Het ware geloof als inzet ................................................................................................ 26
5.3 Van centralisatie naar afscheiding ................................................................................. 26
5.4 Van toen naar nu ............................................................................................................ 27
Hoofdstuk 6 Tijd van Regenten en Vorsten .............................................................................. 28
6.1 Strijd, onafhankelijkheid en grote mogendheid ............................................................ 28
6.2 Een spin in een wereldhandelsweb ............................................................................... 29
6.3 Een Gouden Eeuw .......................................................................................................... 30
6.4 Van toen naar nu ............................................................................................................ 31
Hoofdstuk 7 Tijd van Pruiken en Revoluties............................................................................. 32
7.1 Verdeeldheid in de Republiek ........................................................................................ 32
7.2 De Bataafse Republiek ................................................................................................... 33
7.3 Economische achteruitgang en nieuwe ideeën ............................................................. 34
7.4 Van toen naar nu ............................................................................................................ 34
Hoofdstuk 8 Tijd van Burgers en Stoommachines ................................................................... 35
8.1 Ontwikkelingen in de eerste helft van de negentiende eeuw ....................................... 35
8.2 Industriële Revolutie ...................................................................................................... 35
8.3 Ontwikkelingen in de tweede helft van de negentiende eeuw ..................................... 36
8.4 Culturele ontwikkelingen in de negentiende eeuw ....................................................... 37
8.5 Van toen naar nu ............................................................................................................ 37
Hoofdstuk 9 Tijd van Wereldoorlogen en Holocaust ............................................................... 38
9.1 De Eerste Wereldoorlog (1914-1918) ............................................................................ 38
9.2 Het Interbellum (1918-1939) ......................................................................................... 39
9.3 De Tweede Wereldoorlog (1939-1945).......................................................................... 40
9.4 Wederopbouw en dekolonisatie (1945-1950) ............................................................... 41
9.5 Cultuur in de eerste helft van de twintigste eeuw ......................................................... 42
9.6 Van toen naar nu ............................................................................................................ 42
Hoofdstuk 10 Tijd van Televisie en Computer.......................................................................... 43
10.1 Politieke ontwikkelingen op wereldschaal ................................................................... 43
10.2 Sociaaleconomische ontwikkelingen: opbouw van een verzorgingsstaat ................... 44
10.3 Culturele ontwikkelingen: naar een multiculturele samenleving ................................ 44
DEEL 2 Kennisbasis Didactiek ................................................................................................... 46
, geschiedenis en samenleving samenvatting cees van der kooij 5e editie 2021 9789001291815
Hoofdstuk 11 Doelen voor Geschiedenis & Samenleving in het basisonderwijs .................... 46
11.1 Waarover gaat Geschiedenis & Samenleving in de basisschool? ................................ 46
11.2 Onderwijswetten.......................................................................................................... 46
11.3 Kerndoelen in het algemeen ........................................................................................ 48
11.4 Kerndoelen Mens en Samenleving .............................................................................. 48
11.5 Kerndoelen Geschiedenis/Tijd ..................................................................................... 49
11.6 De Canon van Nederland ............................................................................................. 50
11.7 Tijdvakken, kenmerkende aspecten en de Canonvensters .......................................... 50
11.8 Leerlijnen en tussendoelen .......................................................................................... 50
Hoofdstuk 12 Geschiedenis & Samenleving voor wie? ........................................................... 51
12.1 Kinderen vormen zich beelden van de werkelijkheid .................................................. 51
12.2 Visies op de ontwikkeling van kinderen tussen 4 en 12 jaar ....................................... 51
12.3 De wereld van het kind en de keuze van leerstof ........................................................ 52
12.4 Kind en tijd ................................................................................................................... 52
12.5 Problemen bij de ontwikkeling van historisch tijdsbesef............................................. 52
Hoofdstuk 13 Beeldvorming .................................................................................................... 53
13.1 Een basisbegrip voor de ontwikkeling van historisch besef ........................................ 53
13.2 Historisch besef en beeldvorming ............................................................................... 53
13.3 Beeldvorming als didactisch begrip ................................................................................. 53
13.4 Beeldvormingsschema als hulpmiddel voor geschiedenisonderwijs .......................... 54
13.5 Beeldvorming door middel van de werkelijkheid ........................................................ 54
13.6 Beeldvorming door middel van afbeeldingen ............................................................. 55
13.7 Beeldvorming door middel van het gesproken woord ................................................ 55
13.8 Beeldvorming door middel van het geschreven of gedrukte woord ........................... 55
13.9 Beeldvorming door middel van doen .......................................................................... 56
Hoofdstuk 14 Van lesdoel tot evaluatie ................................................................................... 57
14.1 Lesgeven in Geschiedenis & Samenleving ................................................................... 57
14.2 Beeldvorming via lessen Geschiedenis & Samenleving ............................................... 57
14.3 Voorbereiding van een les en lessenserie.................................................................... 57
14.4 Historisch redeneren .................................................................................................... 58
14.5 Vertellen, voorlezen en onderwijsleergesprekken....................................................... 58
14.6 Inleiden in onderzoekend en ontdekkend leren .......................................................... 58
, geschiedenis en samenleving samenvatting cees van der kooij 5e editie 2021 9789001291815
14.7 Verwerking ................................................................................................................... 59
Hoofdstuk 15 Werken met lesmaterialen ................................................................................ 60
15.1 Onderwijsleermiddelen voor Geschiedenis & Samenleving........................................ 60
15.2 Werken met methoden voor Geschiedenis & Samenleving ........................................ 60
15.3 Methoden voor Geschiedenis & Samenleving en wereldoriëntatie in thema’s .......... 61
15.4 Geschiedenismethoden en wereldoriënterende thema’s in de lespraktijk ................. 61
15.5 Burgerschap in methoden ............................................................................................ 61
15.6 Het kiezen van een methode voor Geschiedenis & Samenleving ............................... 62
15.7 Incidenteel lesmateriaal als beeldvormer ................................................................... 62
15.8 De mediatheek als beeldvormer .................................................................................. 62
15.9 Internet als beeldvormer ............................................................................................. 63
15.10 Het kiezen van digitaal lesmateriaal .......................................................................... 63
Hoofdstuk 16 Een schoolprogramma voor Geschiedenis & Samenleving ............................... 63
16.1 Een doorgaande lijn voor Geschiedenis & Samenleving in de basisschool ................. 63
16.2 Algemene uitgangspunten ........................................................................................... 64
16.3 Plaats van Geschiedenis & Samenleving: cursorisch en/of thematisch ...................... 64
16.4 Interne structuur van het programma Geschiedenis & Samenleving ......................... 64
16.5 Een programma voor de onderbouw........................................................................... 64
16.6 Een programma voor de bovenbouw .......................................................................... 65
16.7 Leerstofordening voor geschiedenis ............................................................................ 65
16.8 Inhoud, doelen en benodigde onderwijstijd................................................................ 65
Oefentoets 45 vragen en antwoorden ..................................................................................... 67
15 open vragen .................................................................................................................... 67
15 meerkeuze ....................................................................................................................... 69
15 fill in the blank................................................................................................................. 72
Top 10 leerdoelen met checklist .............................................................................................. 74
, geschiedenis en samenleving samenvatting cees van der kooij 5e editie 2021 9789001291815
DEEL 1 Kennisbasis Inhoud
Hoofdstuk 0 Inleiding op deel 1
0.1 Bronnen van het verleden
Het bestuderen van het verleden begint bij het verzamelen en
analyseren van bronnen. Bronnen vormen de basis waarop
kennis over vroegere samenlevingen wordt opgebouwd. Zonder
bronnen is het onmogelijk om inzicht te krijgen in hoe mensen
vroeger leefden, werkten en dachten. Historische en
archeologische bronnen kunnen worden onderverdeeld in
verschillende categorieën.
Allereerst bestaan er geschreven bronnen, zoals wetten,
brieven, kronieken en administratieve documenten. Deze
bronnen geven vaak directe informatie over politieke
structuren, economische activiteiten en sociale verhoudingen.
Daarnaast zijn er materiële bronnen, waaronder gebouwen,
gebruiksvoorwerpen, sieraden en gereedschappen. Deze
objecten vertellen veel over dagelijkse levensomstandigheden
en technologische ontwikkelingen.
Verder spelen mondelinge tradities en visuele bronnen een rol.
Mondelinge tradities bestaan uit verhalen, mythen en legendes
die van generatie op generatie worden doorgegeven. Visuele
bronnen omvatten schilderingen, tekeningen en reliëfs die
inzicht bieden in religieuze overtuigingen en maatschappelijke normen.
Het analyseren van bronnen vereist een kritische houding. Belangrijke aandachtspunten zijn:
• De betrouwbaarheid van de bron
• De context waarin de bron is ontstaan
• De bedoeling van de maker
• De manier waarop informatie is overgeleverd
Door verschillende soorten bronnen te combineren ontstaat een vollediger beeld van het verleden.
, geschiedenis en samenleving samenvatting cees van der kooij 5e editie 2021 9789001291815
Ik heb veel plaatjes en videos toegevoegd, CNRL linker muisknop klikken voor de videolink
DEEL 1 Kennisbasis Inhoud ........................................................................................................ 6
Hoofdstuk 0 Inleiding op deel 1 ................................................................................................. 6
0.1 Bronnen van het verleden ............................................................................................... 6
0.2 Terreinverkenning ............................................................................................................ 7
0.3 Archeologie: het werk van de archeoloog ....................................................................... 8
0.4 Geschiedenis: het werk van de historicus........................................................................ 9
Hoofdstuk 1 Tijd van Jagers en Boeren .................................................................................... 10
1.1 Ooit is alles begonnen .................................................................................................... 10
1.2 Jagers-verzamelaars: Rendierjagers ............................................................................... 11
1.3 De eerste boeren: Bandkeramiekers en Hunebedbouwers ........................................... 12
1.4 Van toen naar nu ............................................................................................................ 13
Hoofdstuk 2 Tijd van Grieken en Romeinen ............................................................................ 14
2.1 Van stadstaat tot wereldmacht ...................................................................................... 14
2.2 De agrarisch-stedelijke levenswijze: het verschijnsel stad............................................. 15
2.3 Van stadstaat tot wereldmacht ...................................................................................... 15
2.4 De Lage Landen in de Romeinse tijd .............................................................................. 16
2.5 Van toen naar nu ............................................................................................................ 16
Hoofdstuk 3 Tijd van Monniken en Ridders ............................................................................. 18
3.1 Strijd om de macht ......................................................................................................... 18
3.2 Strijd om de ziel ............................................................................................................. 19
3.3 Strijd om het bestaan ..................................................................................................... 20
3.4 Van toen naar nu ............................................................................................................ 20
Hoofdstuk 4 Tijd van Steden en Staten .................................................................................... 21
4.1 De Lage Landen onder Bourgondiërs en Habsburgers................................................... 21
4.2 Geestelijken, edelen en ridders ..................................................................................... 22
4.3 Stedelingen en plattelanders ......................................................................................... 22
4.4 Cultuur in de Tijd van Steden en Staten......................................................................... 23
4.5 Van toen naar nu ............................................................................................................ 23
Hoofdstuk 5 Tijd van Ontdekkers en Hervormers .................................................................... 24
, geschiedenis en samenleving samenvatting cees van der kooij 5e editie 2021 9789001291815
5.1 Europeanen op ontdekkingsreis .................................................................................... 24
5.2 Het ware geloof als inzet ................................................................................................ 26
5.3 Van centralisatie naar afscheiding ................................................................................. 26
5.4 Van toen naar nu ............................................................................................................ 27
Hoofdstuk 6 Tijd van Regenten en Vorsten .............................................................................. 28
6.1 Strijd, onafhankelijkheid en grote mogendheid ............................................................ 28
6.2 Een spin in een wereldhandelsweb ............................................................................... 29
6.3 Een Gouden Eeuw .......................................................................................................... 30
6.4 Van toen naar nu ............................................................................................................ 31
Hoofdstuk 7 Tijd van Pruiken en Revoluties............................................................................. 32
7.1 Verdeeldheid in de Republiek ........................................................................................ 32
7.2 De Bataafse Republiek ................................................................................................... 33
7.3 Economische achteruitgang en nieuwe ideeën ............................................................. 34
7.4 Van toen naar nu ............................................................................................................ 34
Hoofdstuk 8 Tijd van Burgers en Stoommachines ................................................................... 35
8.1 Ontwikkelingen in de eerste helft van de negentiende eeuw ....................................... 35
8.2 Industriële Revolutie ...................................................................................................... 35
8.3 Ontwikkelingen in de tweede helft van de negentiende eeuw ..................................... 36
8.4 Culturele ontwikkelingen in de negentiende eeuw ....................................................... 37
8.5 Van toen naar nu ............................................................................................................ 37
Hoofdstuk 9 Tijd van Wereldoorlogen en Holocaust ............................................................... 38
9.1 De Eerste Wereldoorlog (1914-1918) ............................................................................ 38
9.2 Het Interbellum (1918-1939) ......................................................................................... 39
9.3 De Tweede Wereldoorlog (1939-1945).......................................................................... 40
9.4 Wederopbouw en dekolonisatie (1945-1950) ............................................................... 41
9.5 Cultuur in de eerste helft van de twintigste eeuw ......................................................... 42
9.6 Van toen naar nu ............................................................................................................ 42
Hoofdstuk 10 Tijd van Televisie en Computer.......................................................................... 43
10.1 Politieke ontwikkelingen op wereldschaal ................................................................... 43
10.2 Sociaaleconomische ontwikkelingen: opbouw van een verzorgingsstaat ................... 44
10.3 Culturele ontwikkelingen: naar een multiculturele samenleving ................................ 44
DEEL 2 Kennisbasis Didactiek ................................................................................................... 46
, geschiedenis en samenleving samenvatting cees van der kooij 5e editie 2021 9789001291815
Hoofdstuk 11 Doelen voor Geschiedenis & Samenleving in het basisonderwijs .................... 46
11.1 Waarover gaat Geschiedenis & Samenleving in de basisschool? ................................ 46
11.2 Onderwijswetten.......................................................................................................... 46
11.3 Kerndoelen in het algemeen ........................................................................................ 48
11.4 Kerndoelen Mens en Samenleving .............................................................................. 48
11.5 Kerndoelen Geschiedenis/Tijd ..................................................................................... 49
11.6 De Canon van Nederland ............................................................................................. 50
11.7 Tijdvakken, kenmerkende aspecten en de Canonvensters .......................................... 50
11.8 Leerlijnen en tussendoelen .......................................................................................... 50
Hoofdstuk 12 Geschiedenis & Samenleving voor wie? ........................................................... 51
12.1 Kinderen vormen zich beelden van de werkelijkheid .................................................. 51
12.2 Visies op de ontwikkeling van kinderen tussen 4 en 12 jaar ....................................... 51
12.3 De wereld van het kind en de keuze van leerstof ........................................................ 52
12.4 Kind en tijd ................................................................................................................... 52
12.5 Problemen bij de ontwikkeling van historisch tijdsbesef............................................. 52
Hoofdstuk 13 Beeldvorming .................................................................................................... 53
13.1 Een basisbegrip voor de ontwikkeling van historisch besef ........................................ 53
13.2 Historisch besef en beeldvorming ............................................................................... 53
13.3 Beeldvorming als didactisch begrip ................................................................................. 53
13.4 Beeldvormingsschema als hulpmiddel voor geschiedenisonderwijs .......................... 54
13.5 Beeldvorming door middel van de werkelijkheid ........................................................ 54
13.6 Beeldvorming door middel van afbeeldingen ............................................................. 55
13.7 Beeldvorming door middel van het gesproken woord ................................................ 55
13.8 Beeldvorming door middel van het geschreven of gedrukte woord ........................... 55
13.9 Beeldvorming door middel van doen .......................................................................... 56
Hoofdstuk 14 Van lesdoel tot evaluatie ................................................................................... 57
14.1 Lesgeven in Geschiedenis & Samenleving ................................................................... 57
14.2 Beeldvorming via lessen Geschiedenis & Samenleving ............................................... 57
14.3 Voorbereiding van een les en lessenserie.................................................................... 57
14.4 Historisch redeneren .................................................................................................... 58
14.5 Vertellen, voorlezen en onderwijsleergesprekken....................................................... 58
14.6 Inleiden in onderzoekend en ontdekkend leren .......................................................... 58
, geschiedenis en samenleving samenvatting cees van der kooij 5e editie 2021 9789001291815
14.7 Verwerking ................................................................................................................... 59
Hoofdstuk 15 Werken met lesmaterialen ................................................................................ 60
15.1 Onderwijsleermiddelen voor Geschiedenis & Samenleving........................................ 60
15.2 Werken met methoden voor Geschiedenis & Samenleving ........................................ 60
15.3 Methoden voor Geschiedenis & Samenleving en wereldoriëntatie in thema’s .......... 61
15.4 Geschiedenismethoden en wereldoriënterende thema’s in de lespraktijk ................. 61
15.5 Burgerschap in methoden ............................................................................................ 61
15.6 Het kiezen van een methode voor Geschiedenis & Samenleving ............................... 62
15.7 Incidenteel lesmateriaal als beeldvormer ................................................................... 62
15.8 De mediatheek als beeldvormer .................................................................................. 62
15.9 Internet als beeldvormer ............................................................................................. 63
15.10 Het kiezen van digitaal lesmateriaal .......................................................................... 63
Hoofdstuk 16 Een schoolprogramma voor Geschiedenis & Samenleving ............................... 63
16.1 Een doorgaande lijn voor Geschiedenis & Samenleving in de basisschool ................. 63
16.2 Algemene uitgangspunten ........................................................................................... 64
16.3 Plaats van Geschiedenis & Samenleving: cursorisch en/of thematisch ...................... 64
16.4 Interne structuur van het programma Geschiedenis & Samenleving ......................... 64
16.5 Een programma voor de onderbouw........................................................................... 64
16.6 Een programma voor de bovenbouw .......................................................................... 65
16.7 Leerstofordening voor geschiedenis ............................................................................ 65
16.8 Inhoud, doelen en benodigde onderwijstijd................................................................ 65
Oefentoets 45 vragen en antwoorden ..................................................................................... 67
15 open vragen .................................................................................................................... 67
15 meerkeuze ....................................................................................................................... 69
15 fill in the blank................................................................................................................. 72
Top 10 leerdoelen met checklist .............................................................................................. 74
, geschiedenis en samenleving samenvatting cees van der kooij 5e editie 2021 9789001291815
DEEL 1 Kennisbasis Inhoud
Hoofdstuk 0 Inleiding op deel 1
0.1 Bronnen van het verleden
Het bestuderen van het verleden begint bij het verzamelen en
analyseren van bronnen. Bronnen vormen de basis waarop
kennis over vroegere samenlevingen wordt opgebouwd. Zonder
bronnen is het onmogelijk om inzicht te krijgen in hoe mensen
vroeger leefden, werkten en dachten. Historische en
archeologische bronnen kunnen worden onderverdeeld in
verschillende categorieën.
Allereerst bestaan er geschreven bronnen, zoals wetten,
brieven, kronieken en administratieve documenten. Deze
bronnen geven vaak directe informatie over politieke
structuren, economische activiteiten en sociale verhoudingen.
Daarnaast zijn er materiële bronnen, waaronder gebouwen,
gebruiksvoorwerpen, sieraden en gereedschappen. Deze
objecten vertellen veel over dagelijkse levensomstandigheden
en technologische ontwikkelingen.
Verder spelen mondelinge tradities en visuele bronnen een rol.
Mondelinge tradities bestaan uit verhalen, mythen en legendes
die van generatie op generatie worden doorgegeven. Visuele
bronnen omvatten schilderingen, tekeningen en reliëfs die
inzicht bieden in religieuze overtuigingen en maatschappelijke normen.
Het analyseren van bronnen vereist een kritische houding. Belangrijke aandachtspunten zijn:
• De betrouwbaarheid van de bron
• De context waarin de bron is ontstaan
• De bedoeling van de maker
• De manier waarop informatie is overgeleverd
Door verschillende soorten bronnen te combineren ontstaat een vollediger beeld van het verleden.
