EVE 20
Zorgpreventieprogramma: ondervoeding bij
alvleesklierkanker
VPKBE.PrevEVE20.V1_2526
Docent:
Datum: 5 januari 2026, Versie 1
,Inhoudsopgave
Inleiding........................................................................................................ 2
hoofdstuk 1. analysefase................................................................................3
1.1 doelgroep en gezondheidsprobleem..........................................................................4
Doelgroep..................................................................................................................... 4
Gezondheidsprobleem.................................................................................................. 4
1.2 maatschappelijke visie.............................................................................................. 5
1.3 oorzaken aan de hand van gezondheidsdeterminanten (Lalonde)............................6
1.4 ASE-model................................................................................................................. 9
1.5 stages of change..................................................................................................... 10
1.6 conclusie analysefase..............................................................................................11
hoofdstuk 2. gedragsdoelen.........................................................................12
2.1 einddoel.................................................................................................................. 12
2.2 gedragsdoelen en gedragsdeterminanten...............................................................12
2.3 gedragsdoelen matrix aan de hand van het ASE-model..........................................13
hoofdstuk 3 methoden..................................................................................15
methode risicoperceptie............................................................................................. 15
methode action planning en zelfmonitoring...............................................................15
methode coping planning........................................................................................... 15
hoofdstuk 4 gezondheidskundige interventie.................................................17
4.1 Interventie voorlichting over voeding, beweging en app eetmeter.........................17
4.2 Interventie plan voor voeding en periodieke controle.............................................19
4.3 Plan voor hoogrisicosituaties...................................................................................20
hoofdstuk 5 implementatie en evaluatie........................................................21
hoofdstuk 6 terugkoppeling in de praktijk en feedback..................................25
hoofdstuk 7 preventieparadox en ethisch dilemma........................................26
Bibliografie.................................................................................................. 27
bijlagen....................................................................................................... 32
Bijlage 1, model van lalonde.........................................................................................32
bijlage 2, ASE-model...................................................................................................... 36
Bijlage 3, enquÊte klinische blik collega’s en uitslagen.................................................39
1
, Bijlage 4, voorlichting over de app: eetmeter................................................................40
Bijlage 5, Flyer ondervoeding bij alvleesklierkanker......................................................41
Bijlage 6, PDCA-cyclus op de afdeling...........................................................................42
Bijlage 7 chatgtp verklaring........................................................................................... 43
INLEIDING
Ondervoeding is een veelvoorkomend probleem binnen de oncologische zorg en komt regelmatig
voor bij mensen met alvleesklierkanker. Ziekte gerelateerde factoren, zoals verminderde
voedselinname en problemen met de spijsvertering, kunnen bijdragen aan een verslechterde
2
, voedingstoestand. Binnen de verpleegkundige zorg is het signaleren en preventief aanpakken van
ondervoeding daarom een belangrijk aandachtspunt, met als doel het ondersteunen van het
functioneren en het welzijn van patiënten (KankerNL, 2018).
Binnen de specifieke context van mensen van 60 jaar en ouder met alvleesklierkanker vraagt
ondervoeding om een gestructureerde en planmatige aanpak. Deze doelgroep heeft vaak behoefte
aan begeleiding bij voedingskeuzes en zelfmanagement. Ontwikkelingen zoals eHealth kunnen hierbij
ondersteunend zijn. Voor het systematisch ontwikkelen van preventieve interventies kan gebruik
worden gemaakt van modellen voor gezondheidsbevordering. Intervention Mapping biedt een
methodische werkwijze om gezondheidsproblemen te analyseren en interventies onderbouwd te
ontwikkelen, implementeren en evalueren (Sassen, 2022).
De centrale probleemstelling van dit verslag is hoe ondervoeding bij mensen van 60 jaar en ouder
met alvleesklierkanker binnen de oncologische zorg op een preventieve en gestructureerde wijze kan
worden aangepakt. Het doel van dit verslag is het ontwikkelen van een preventief zorgprogramma
dat gericht is op het stimuleren van gezond voedingsgedrag binnen deze doelgroep. Daarbij worden
de zes stappen van Intervention Mapping toegepast, gebaseerd op het boek Preventie en
gezondheidsbevordering door verpleegkundigen van Barbara Sassen. Het zorgpreventieprogramma
wordt uitgevoerd binnen het Saxenburgh Medisch Centrum (SMC), afdeling oncologie. Daarnaast
wordt aandacht besteed aan implementatie, evaluatie en ethische aspecten binnen de professionele
rol van de verpleegkundige.
Mensen van 60 jaar en ouder kunnen meerdere gezondheidsproblemen ervaren zoals
cardiovasculaire aandoeningen, diabetes, kanker, osteoporose en cognitieve achteruitgang (RIVM,
2022; IKNL, 2021). Echter richt dit verslag zich uitsluitend op ondervoeding bij mensen van 60 jaar en
ouder met alvleesklierkanker binnen het SMC.
De keuze om dit preventieplan te richten op alvleesklierkanker is in samenspraak met de
werkbegeleiders tot stand gekomen en sluit aan bij de praktijk, waar ondervoeding en
gewichtsverlies bij deze patiëntengroep veel voorkomen. Door de aard van de ziekte en de gevolgen
voor de spijsvertering is het risico op ondervoeding vaak al in een vroeg stadium aanwezig, wat deze
doelgroep bijzonder geschikt maakt voor een preventieve aanpak gericht op voeding en
gezondheidsbevordering.
De opbouw van het verslag is als volgt. In hoofdstuk 1 wordt de analyse uitgevoerd, gevolgd door de
doelstellingen in hoofdstuk 2. Hoofdstuk 3 beschrijft de methoden en hoofdstuk 4 de interventies. In
hoofdstuk 5 worden de interventies geïmplementeerd en geëvalueerd, waarna het verslag wordt
afgesloten met een praktijkgerichte uitwerking en reflectie.
HOOFDSTUK 1. ANALYSEFASE
3
Zorgpreventieprogramma: ondervoeding bij
alvleesklierkanker
VPKBE.PrevEVE20.V1_2526
Docent:
Datum: 5 januari 2026, Versie 1
,Inhoudsopgave
Inleiding........................................................................................................ 2
hoofdstuk 1. analysefase................................................................................3
1.1 doelgroep en gezondheidsprobleem..........................................................................4
Doelgroep..................................................................................................................... 4
Gezondheidsprobleem.................................................................................................. 4
1.2 maatschappelijke visie.............................................................................................. 5
1.3 oorzaken aan de hand van gezondheidsdeterminanten (Lalonde)............................6
1.4 ASE-model................................................................................................................. 9
1.5 stages of change..................................................................................................... 10
1.6 conclusie analysefase..............................................................................................11
hoofdstuk 2. gedragsdoelen.........................................................................12
2.1 einddoel.................................................................................................................. 12
2.2 gedragsdoelen en gedragsdeterminanten...............................................................12
2.3 gedragsdoelen matrix aan de hand van het ASE-model..........................................13
hoofdstuk 3 methoden..................................................................................15
methode risicoperceptie............................................................................................. 15
methode action planning en zelfmonitoring...............................................................15
methode coping planning........................................................................................... 15
hoofdstuk 4 gezondheidskundige interventie.................................................17
4.1 Interventie voorlichting over voeding, beweging en app eetmeter.........................17
4.2 Interventie plan voor voeding en periodieke controle.............................................19
4.3 Plan voor hoogrisicosituaties...................................................................................20
hoofdstuk 5 implementatie en evaluatie........................................................21
hoofdstuk 6 terugkoppeling in de praktijk en feedback..................................25
hoofdstuk 7 preventieparadox en ethisch dilemma........................................26
Bibliografie.................................................................................................. 27
bijlagen....................................................................................................... 32
Bijlage 1, model van lalonde.........................................................................................32
bijlage 2, ASE-model...................................................................................................... 36
Bijlage 3, enquÊte klinische blik collega’s en uitslagen.................................................39
1
, Bijlage 4, voorlichting over de app: eetmeter................................................................40
Bijlage 5, Flyer ondervoeding bij alvleesklierkanker......................................................41
Bijlage 6, PDCA-cyclus op de afdeling...........................................................................42
Bijlage 7 chatgtp verklaring........................................................................................... 43
INLEIDING
Ondervoeding is een veelvoorkomend probleem binnen de oncologische zorg en komt regelmatig
voor bij mensen met alvleesklierkanker. Ziekte gerelateerde factoren, zoals verminderde
voedselinname en problemen met de spijsvertering, kunnen bijdragen aan een verslechterde
2
, voedingstoestand. Binnen de verpleegkundige zorg is het signaleren en preventief aanpakken van
ondervoeding daarom een belangrijk aandachtspunt, met als doel het ondersteunen van het
functioneren en het welzijn van patiënten (KankerNL, 2018).
Binnen de specifieke context van mensen van 60 jaar en ouder met alvleesklierkanker vraagt
ondervoeding om een gestructureerde en planmatige aanpak. Deze doelgroep heeft vaak behoefte
aan begeleiding bij voedingskeuzes en zelfmanagement. Ontwikkelingen zoals eHealth kunnen hierbij
ondersteunend zijn. Voor het systematisch ontwikkelen van preventieve interventies kan gebruik
worden gemaakt van modellen voor gezondheidsbevordering. Intervention Mapping biedt een
methodische werkwijze om gezondheidsproblemen te analyseren en interventies onderbouwd te
ontwikkelen, implementeren en evalueren (Sassen, 2022).
De centrale probleemstelling van dit verslag is hoe ondervoeding bij mensen van 60 jaar en ouder
met alvleesklierkanker binnen de oncologische zorg op een preventieve en gestructureerde wijze kan
worden aangepakt. Het doel van dit verslag is het ontwikkelen van een preventief zorgprogramma
dat gericht is op het stimuleren van gezond voedingsgedrag binnen deze doelgroep. Daarbij worden
de zes stappen van Intervention Mapping toegepast, gebaseerd op het boek Preventie en
gezondheidsbevordering door verpleegkundigen van Barbara Sassen. Het zorgpreventieprogramma
wordt uitgevoerd binnen het Saxenburgh Medisch Centrum (SMC), afdeling oncologie. Daarnaast
wordt aandacht besteed aan implementatie, evaluatie en ethische aspecten binnen de professionele
rol van de verpleegkundige.
Mensen van 60 jaar en ouder kunnen meerdere gezondheidsproblemen ervaren zoals
cardiovasculaire aandoeningen, diabetes, kanker, osteoporose en cognitieve achteruitgang (RIVM,
2022; IKNL, 2021). Echter richt dit verslag zich uitsluitend op ondervoeding bij mensen van 60 jaar en
ouder met alvleesklierkanker binnen het SMC.
De keuze om dit preventieplan te richten op alvleesklierkanker is in samenspraak met de
werkbegeleiders tot stand gekomen en sluit aan bij de praktijk, waar ondervoeding en
gewichtsverlies bij deze patiëntengroep veel voorkomen. Door de aard van de ziekte en de gevolgen
voor de spijsvertering is het risico op ondervoeding vaak al in een vroeg stadium aanwezig, wat deze
doelgroep bijzonder geschikt maakt voor een preventieve aanpak gericht op voeding en
gezondheidsbevordering.
De opbouw van het verslag is als volgt. In hoofdstuk 1 wordt de analyse uitgevoerd, gevolgd door de
doelstellingen in hoofdstuk 2. Hoofdstuk 3 beschrijft de methoden en hoofdstuk 4 de interventies. In
hoofdstuk 5 worden de interventies geïmplementeerd en geëvalueerd, waarna het verslag wordt
afgesloten met een praktijkgerichte uitwerking en reflectie.
HOOFDSTUK 1. ANALYSEFASE
3
