Samenvatting Psychiatrie een inleiding
,Hoofdstuk 1) Introductie
1.1.1 Wat is afwijkend gedrag?
• Psychopathologie
Deelgebied van de psychiatrie en de psychologie dat zich bezighoudt met het
beschrijven van psychische stoornissen, de oorzaken daarvan en de behandelingen.
• Psychiatrie
Medisch specialisme dat zich richt op de diagnostiek en behandeling van psychische
stoornissen.
• Klinische psychologie
Tak van de psychologie die zich bezighoudt met het beschrijven, verklaren en
behandelen van psychische stoornissen om het geestelijk welzijn te bevorderen.
• Psycholoog
Iemand die de universitaire studie psychologie heeft afgerond.
• Gezondheidszorgpsycholoog (gz-psycholoog)
Psycholoog die na de studie een aanvullende opleiding heeft gevolgd en bevoegd is
om psychische stoornissen te diagnosticeren en behandelen.
• Psychotherapeut
Iemand die na de studie psychologie of geneeskunde een vervolgopleiding heeft
gedaan en bevoegd is tot het geven van psychotherapeutische behandelingen; moet
BIG-geregistreerd zijn.
• Psychiater
Arts die zich na de studie geneeskunde heeft gespecialiseerd in psychische
stoornissen; een psychiater mag medicatie voorschrijven.
• Psychische stoornis
Een samenhangend geheel van afwijkende emoties, gedachten en gedragspatronen
dat leidt tot persoonlijk lijden en/of beperkingen in het functioneren.
• Symptoom
Een specifiek kenmerk of verschijnsel dat past bij een bepaalde psychische stoornis.
• Diagnostisch criterium
Voorwaarde waaraan een symptoom moet voldoen om als onderdeel van een
specifieke diagnose te worden beschouwd.
• Afwijkend gedrag betreft emoties, gedachten en gedragingen die als merkwaardig,
vreemd of niet-normaal worden ervaren.
• Wat als afwijkend of ‘gestoord’ wordt gezien, hangt sterk af van tijd, cultuur en
sociale omgeving.
• De studie van afwijkend gedrag valt binnen de psychopathologie, een vakgebied dat
zowel angst en afkeer als interesse en fascinatie oproept.
• Psychische problemen komen veel vaker voor dan vaak wordt gedacht, ook al wordt
slechts een klein deel van de mensen opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis.
,• Iedereen heeft in meer of mindere mate te maken met psychische problemen,
bijvoorbeeld door sombere gevoelens, extreme gedachten of onbegrijpelijk gedrag.
• Een praktische grens tussen normaal en afwijkend is vaak het wel of niet hebben
van een psychiatrische diagnose.
Hoe vaak komen psychische stoornissen voor?
• Ongeveer 42,7% van de mensen krijgt ooit in het leven een psychische stoornis.
• Ongeveer 18% van de bevolking heeft in een periode van twaalf maanden last van
een psychische stoornis.
• Psychische problemen hebben niet alleen gevolgen voor de persoon zelf, maar ook
voor familie, vrienden, werk en de maatschappij (zorgkosten, verzuim,
arbeidsongeschiktheid).
Symptomen en context
• Psychische stoornissen worden beschreven aan de hand van symptomen.
• Symptomen zijn niet altijd vaststaand, maar kunnen cultuur- en tijdsgebonden zijn.
• Voorbeeld: stemmen horen komt bij veel mensen voor en is niet automatisch een
teken van een psychische stoornis.
• De betekenis van symptomen verschilt per cultuur.
Stigma en maatschappelijke houding
• Mensen met psychische problemen krijgen vaak te maken met stigmatisering,
vooroordelen en afwijzing.
• Daarom bestaan er campagnes die gericht zijn op begrip, bewustwording en het
doorbreken van taboes.
• Belangrijke boodschap: niemand is zijn stoornis.
Kernidee
Wat als normaal of afwijkend wordt gezien, is niet waardenvrij. Het wordt in sterke mate
bepaald door maatschappelijke, culturele en historische factoren. Psychische
stoornissen zijn veelvoorkomend en raken iedereen, direct of indirect.
1.2 Hoe noemen en definiëren we afwijkend gedrag?
• In de psychologie en psychiatrie worden meerdere termen gebruikt; dit boek kiest
voor psychische stoornis.
• Het medisch model verklaart afwijkend gedrag vooral biologisch, maar is niet
volledig.
• Afwijkend gedrag wordt ook beïnvloed door psychologische en sociaal-culturele
factoren.
• Emoties zoals angst en somberheid zijn normaal, tenzij ze te sterk, langdurig of
belemmerend zijn.
, • De grens tussen normaal en afwijkend gedrag is niet altijd duidelijk en hangt af van
de situatie.
1.2.1 Criteria voor afwijkend gedrag
• Uitzonderlijk gedrag: gedrag dat weinig voorkomt, maar uitzonderlijk betekent niet
automatisch afwijkend.
• Sociaal afwijkend gedrag: gedrag dat niet past binnen de normen van een cultuur of
tijd.
• Foute perceptie van de realiteit: hallucinaties of wanen kunnen wijzen op een
psychische stoornis.
• Aanzienlijk emotioneel lijden: emoties zijn afwijkend als ze langdurig en zeer heftig
zijn.
• Ongepast of contraproductief gedrag: gedrag dat het functioneren belemmert.
• Gevaar: gedrag dat schadelijk is voor de persoon zelf of voor anderen.
Afsluiting
• Afwijkend gedrag wordt beoordeeld met meerdere criteria tegelijk.
• Iemand kan afwijkend gedrag vertonen zonder als persoon geheel afwijkend te zijn.
• Er bestaan verschillende verklaringsmodellen; geen enkel model verklaart alles.
• Cultuur speelt een belangrijke rol bij wat als normaal of afwijkend wordt gezien.
1.2.2 Culturele aspecten van afwijkend gedrag
• Opvattingen over gezondheid en ziekte verschillen per cultuur.
• In sommige culturen, zoals bij Native Americans, wordt onderscheid gemaakt
tussen:
o ‘Ziekten van de witte man’ (bijvoorbeeld alcoholisme en drugsverslaving)
o ‘Inheemse ziekten’ (ontstaan door verstoring van traditionele leefwijze)
• Afhankelijk van de oorzaak zoeken mensen hulp bij:
o moderne medische zorg
o of traditionele genezers, zoals sjamanen en medicijnmannen/-vrouwen
• Afwijkend gedrag kan zich cultureel verschillend uiten.
• Angst wordt in verschillende culturen anders beleefd:
o In westerse culturen vaak als piekeren over werk, geld of toekomst
o In sommige Afrikaanse culturen als angst voor onvruchtbaarheid, hekserij of boze
geesten
o Bij Australische Aboriginals soms als extreme angst voor tovenarij en
tranceachtige toestanden
,Hoofdstuk 1) Introductie
1.1.1 Wat is afwijkend gedrag?
• Psychopathologie
Deelgebied van de psychiatrie en de psychologie dat zich bezighoudt met het
beschrijven van psychische stoornissen, de oorzaken daarvan en de behandelingen.
• Psychiatrie
Medisch specialisme dat zich richt op de diagnostiek en behandeling van psychische
stoornissen.
• Klinische psychologie
Tak van de psychologie die zich bezighoudt met het beschrijven, verklaren en
behandelen van psychische stoornissen om het geestelijk welzijn te bevorderen.
• Psycholoog
Iemand die de universitaire studie psychologie heeft afgerond.
• Gezondheidszorgpsycholoog (gz-psycholoog)
Psycholoog die na de studie een aanvullende opleiding heeft gevolgd en bevoegd is
om psychische stoornissen te diagnosticeren en behandelen.
• Psychotherapeut
Iemand die na de studie psychologie of geneeskunde een vervolgopleiding heeft
gedaan en bevoegd is tot het geven van psychotherapeutische behandelingen; moet
BIG-geregistreerd zijn.
• Psychiater
Arts die zich na de studie geneeskunde heeft gespecialiseerd in psychische
stoornissen; een psychiater mag medicatie voorschrijven.
• Psychische stoornis
Een samenhangend geheel van afwijkende emoties, gedachten en gedragspatronen
dat leidt tot persoonlijk lijden en/of beperkingen in het functioneren.
• Symptoom
Een specifiek kenmerk of verschijnsel dat past bij een bepaalde psychische stoornis.
• Diagnostisch criterium
Voorwaarde waaraan een symptoom moet voldoen om als onderdeel van een
specifieke diagnose te worden beschouwd.
• Afwijkend gedrag betreft emoties, gedachten en gedragingen die als merkwaardig,
vreemd of niet-normaal worden ervaren.
• Wat als afwijkend of ‘gestoord’ wordt gezien, hangt sterk af van tijd, cultuur en
sociale omgeving.
• De studie van afwijkend gedrag valt binnen de psychopathologie, een vakgebied dat
zowel angst en afkeer als interesse en fascinatie oproept.
• Psychische problemen komen veel vaker voor dan vaak wordt gedacht, ook al wordt
slechts een klein deel van de mensen opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis.
,• Iedereen heeft in meer of mindere mate te maken met psychische problemen,
bijvoorbeeld door sombere gevoelens, extreme gedachten of onbegrijpelijk gedrag.
• Een praktische grens tussen normaal en afwijkend is vaak het wel of niet hebben
van een psychiatrische diagnose.
Hoe vaak komen psychische stoornissen voor?
• Ongeveer 42,7% van de mensen krijgt ooit in het leven een psychische stoornis.
• Ongeveer 18% van de bevolking heeft in een periode van twaalf maanden last van
een psychische stoornis.
• Psychische problemen hebben niet alleen gevolgen voor de persoon zelf, maar ook
voor familie, vrienden, werk en de maatschappij (zorgkosten, verzuim,
arbeidsongeschiktheid).
Symptomen en context
• Psychische stoornissen worden beschreven aan de hand van symptomen.
• Symptomen zijn niet altijd vaststaand, maar kunnen cultuur- en tijdsgebonden zijn.
• Voorbeeld: stemmen horen komt bij veel mensen voor en is niet automatisch een
teken van een psychische stoornis.
• De betekenis van symptomen verschilt per cultuur.
Stigma en maatschappelijke houding
• Mensen met psychische problemen krijgen vaak te maken met stigmatisering,
vooroordelen en afwijzing.
• Daarom bestaan er campagnes die gericht zijn op begrip, bewustwording en het
doorbreken van taboes.
• Belangrijke boodschap: niemand is zijn stoornis.
Kernidee
Wat als normaal of afwijkend wordt gezien, is niet waardenvrij. Het wordt in sterke mate
bepaald door maatschappelijke, culturele en historische factoren. Psychische
stoornissen zijn veelvoorkomend en raken iedereen, direct of indirect.
1.2 Hoe noemen en definiëren we afwijkend gedrag?
• In de psychologie en psychiatrie worden meerdere termen gebruikt; dit boek kiest
voor psychische stoornis.
• Het medisch model verklaart afwijkend gedrag vooral biologisch, maar is niet
volledig.
• Afwijkend gedrag wordt ook beïnvloed door psychologische en sociaal-culturele
factoren.
• Emoties zoals angst en somberheid zijn normaal, tenzij ze te sterk, langdurig of
belemmerend zijn.
, • De grens tussen normaal en afwijkend gedrag is niet altijd duidelijk en hangt af van
de situatie.
1.2.1 Criteria voor afwijkend gedrag
• Uitzonderlijk gedrag: gedrag dat weinig voorkomt, maar uitzonderlijk betekent niet
automatisch afwijkend.
• Sociaal afwijkend gedrag: gedrag dat niet past binnen de normen van een cultuur of
tijd.
• Foute perceptie van de realiteit: hallucinaties of wanen kunnen wijzen op een
psychische stoornis.
• Aanzienlijk emotioneel lijden: emoties zijn afwijkend als ze langdurig en zeer heftig
zijn.
• Ongepast of contraproductief gedrag: gedrag dat het functioneren belemmert.
• Gevaar: gedrag dat schadelijk is voor de persoon zelf of voor anderen.
Afsluiting
• Afwijkend gedrag wordt beoordeeld met meerdere criteria tegelijk.
• Iemand kan afwijkend gedrag vertonen zonder als persoon geheel afwijkend te zijn.
• Er bestaan verschillende verklaringsmodellen; geen enkel model verklaart alles.
• Cultuur speelt een belangrijke rol bij wat als normaal of afwijkend wordt gezien.
1.2.2 Culturele aspecten van afwijkend gedrag
• Opvattingen over gezondheid en ziekte verschillen per cultuur.
• In sommige culturen, zoals bij Native Americans, wordt onderscheid gemaakt
tussen:
o ‘Ziekten van de witte man’ (bijvoorbeeld alcoholisme en drugsverslaving)
o ‘Inheemse ziekten’ (ontstaan door verstoring van traditionele leefwijze)
• Afhankelijk van de oorzaak zoeken mensen hulp bij:
o moderne medische zorg
o of traditionele genezers, zoals sjamanen en medicijnmannen/-vrouwen
• Afwijkend gedrag kan zich cultureel verschillend uiten.
• Angst wordt in verschillende culturen anders beleefd:
o In westerse culturen vaak als piekeren over werk, geld of toekomst
o In sommige Afrikaanse culturen als angst voor onvruchtbaarheid, hekserij of boze
geesten
o Bij Australische Aboriginals soms als extreme angst voor tovenarij en
tranceachtige toestanden
