Samenvatting – Werken aan normatieve professionaliteit
Hoofdstuk 10, redeneren en argumenteren
10.1 INLEIDING
Vroeg of laat komt voor iedere filosofisch geïnteresseerde het moment om zich meer in het
algemeen af te vragen welke redeneringen wel kloppen en welke niet, en onder welke
omstandigheden een argumentatie hout snijdt. De deeldisciplines van de filosofie die zich met
deze vragen bezighouden, heten logica en argumentatietheorie (is de interdisciplinaire studie
van hoe mensen door middel van logisch redeneren en taalgebruik standpunten ondersteunen
of ondermijnen). Van de logica kan worden gezegd dat dit vak zich bezighoudt met de studie
van redeneringen, argumentaties, betogen en discussies (maar ook met definities en bewijzen)
en zich daarbij richt op de vraag wat op dit gebied als correct en wat als incorrect moet
worden beoordeeld.
Verschil tussen logica en argumentatietheorie:
1. Logica als onderdeel van de argumentatietheorie, De eersten wijzen erop dat logici
zich in feite voornamelijk bezighouden met de geldigheid van redeneringen en daarbij
de context waarin deze redeneringen een rol spelen geheel buiten beschouwing laten.
Zij bemoeien zich zelden of nooit met regels voor redelijke discussie en betoog en zijn
dus niet bezig met argumentatie in de gewone zin van het woord.
2. Argumentatietheorie als onderdeel van logica, Daar kan echter tegen worden
ingebracht dat juist de logica (zelfs logica in engere zin) de meest algemene
redeneerwetenschap is. De argumentatietheorie beperkt zich immers tot contexten
waarin niet slechts geredeneerd, maar ook geargumenteerd wordt, hetgeen wil zeggen
dat er sprake is van ten minste twee gesprekspartners, van een meningsverschil en van
een overtuigingspartner. Zo gezien bestrijkt de logica als algemene
redeneerwetenschap, ook gebieden waar de argumentatietheorie een onderdeel van de
logica in ruimere zin, terwijl argumentatietheorie en logica in engere zin elkaar
overlappen.
10.2 MENINGSVERSCHILLEN EN DISCUSSIES
Uitgangspunt voor de argumentatietheorie is het gegeven dat niet alle Mensen het over alles
eens zijn.
Verschil van mening of een meningsverschil, niet nodig dat alle betrokkenen een mening
hebben over het onderwerp in kwestie, voldoende is dat iemand een mening heeft die iemand
anders niet heeft.
Het loutere bestaan van meningsverschillen is dan ook nog niet voldoende als uitgangspunt
voor de argumentatietheorie. Wat zij nodig heeft zijn geuite meningen, preciezer gezegd, een
uit meningsverschil bestaande uit tenminste één meningsuiting van één gesprekspartner en
een uiting van een andere gesprekspartner waaruit blijkt dat deze die mening (nog) niet deelt.
Een geschil waarbij maar een kwestie aan de orde is, noemen we een enkelvoudig geschil.
Wat hier een kwestie genoemd wordt, komen worden weergegeven door een vraag van de
vorm: is dit of dat wel het geval of is het niet het geval?
, 1. Voorbeeld:
Pieter Jan: Ik ben ervan overtuigd dat ik morgen slaag voor mijn rijexamen.
Nelleke: Dat kun je wel vergeten!
Want het betekent elkaars tegengestelde te zijn kunnen we preciezer formuleren als een relatie
tussen proposities: twee proposities zijn elkaars tegengestelde precies wanneer ze niet allebei
waar kunnen zijn en ook niet allebei onwaar. (tegengestelde proposities)
Van een gesprekspartner die in een geschil een propositie voor zijn rekening neemt zeggen we
dat hij een standpunt inneemt. In ons voorbeeld neemt Pieter Jan een positief standpunt in
ten aanzien van de propositie. Nelleke neemt een negatief standpunt in ten aanzien van
dezelfde propositie. Een geschil waarin meer dan één gesprekspartner een standpunt inneemt
heet gemengd. Het bovenstaande voorbeeld is dus een voorbeeld van een gemengd
enkelvoudig geschil.
Het is immers niet nodig dat beide gesprekspartners een standpunt innemen: voldoende is dat
één van de twee een (positief) standpunt inneemt terwijl de ander de propositie waarop dat
standpunt betrekking heeft niet zonder meer wil overnemen.
Een geschil waarbij slechts één gesprekspartner één of meer standpunten inneemt heet niet-
gemengd. In dit tweede voorbeeld hebben we dus te maken met een niet-gemengd
enkelvoudig geschil.
2. Voorbeeld:
Pieter Jan: Ik ben ervan overtuigd dat ik morgen slaag voor mijn rijexamen.
Olga: Hoezo?
Een geschil heet meervoudig als het niet enkelvoudig is, dus als er meer dan één kwestie aan de orde is.
Omdat Pieter jan de enige is die standpunt inneemt, is het geschil niet-gemengd. We hebben
hier dus een voorbeeld van een niet-gemengd meervoudig geschil.
3. Voorbeeld:
Pieter Jan: Ik ben ervan overtuigd dat ik morgen slaag voor mijn rijexamen en ik denk dat je moeder ons wel
geld voor de vakantie zal willen lenen.
Ottoline: Waarom ben je zo zeker dat je slaagt? En waarom zou mijn moeder ons geld willen lenen?
Men kan hier makkelijk inzien dat er nog een vierde mogelijkheid bestaat een gemengd
meervoudig geschil.
4. Voorbeeld:
Pieter Jan: Ik ben ervan overtuigd dat ik morgen slaag voor mijn rijexamen.
Paula: Je zakt als een baksteen!
Hoofdstuk 10, redeneren en argumenteren
10.1 INLEIDING
Vroeg of laat komt voor iedere filosofisch geïnteresseerde het moment om zich meer in het
algemeen af te vragen welke redeneringen wel kloppen en welke niet, en onder welke
omstandigheden een argumentatie hout snijdt. De deeldisciplines van de filosofie die zich met
deze vragen bezighouden, heten logica en argumentatietheorie (is de interdisciplinaire studie
van hoe mensen door middel van logisch redeneren en taalgebruik standpunten ondersteunen
of ondermijnen). Van de logica kan worden gezegd dat dit vak zich bezighoudt met de studie
van redeneringen, argumentaties, betogen en discussies (maar ook met definities en bewijzen)
en zich daarbij richt op de vraag wat op dit gebied als correct en wat als incorrect moet
worden beoordeeld.
Verschil tussen logica en argumentatietheorie:
1. Logica als onderdeel van de argumentatietheorie, De eersten wijzen erop dat logici
zich in feite voornamelijk bezighouden met de geldigheid van redeneringen en daarbij
de context waarin deze redeneringen een rol spelen geheel buiten beschouwing laten.
Zij bemoeien zich zelden of nooit met regels voor redelijke discussie en betoog en zijn
dus niet bezig met argumentatie in de gewone zin van het woord.
2. Argumentatietheorie als onderdeel van logica, Daar kan echter tegen worden
ingebracht dat juist de logica (zelfs logica in engere zin) de meest algemene
redeneerwetenschap is. De argumentatietheorie beperkt zich immers tot contexten
waarin niet slechts geredeneerd, maar ook geargumenteerd wordt, hetgeen wil zeggen
dat er sprake is van ten minste twee gesprekspartners, van een meningsverschil en van
een overtuigingspartner. Zo gezien bestrijkt de logica als algemene
redeneerwetenschap, ook gebieden waar de argumentatietheorie een onderdeel van de
logica in ruimere zin, terwijl argumentatietheorie en logica in engere zin elkaar
overlappen.
10.2 MENINGSVERSCHILLEN EN DISCUSSIES
Uitgangspunt voor de argumentatietheorie is het gegeven dat niet alle Mensen het over alles
eens zijn.
Verschil van mening of een meningsverschil, niet nodig dat alle betrokkenen een mening
hebben over het onderwerp in kwestie, voldoende is dat iemand een mening heeft die iemand
anders niet heeft.
Het loutere bestaan van meningsverschillen is dan ook nog niet voldoende als uitgangspunt
voor de argumentatietheorie. Wat zij nodig heeft zijn geuite meningen, preciezer gezegd, een
uit meningsverschil bestaande uit tenminste één meningsuiting van één gesprekspartner en
een uiting van een andere gesprekspartner waaruit blijkt dat deze die mening (nog) niet deelt.
Een geschil waarbij maar een kwestie aan de orde is, noemen we een enkelvoudig geschil.
Wat hier een kwestie genoemd wordt, komen worden weergegeven door een vraag van de
vorm: is dit of dat wel het geval of is het niet het geval?
, 1. Voorbeeld:
Pieter Jan: Ik ben ervan overtuigd dat ik morgen slaag voor mijn rijexamen.
Nelleke: Dat kun je wel vergeten!
Want het betekent elkaars tegengestelde te zijn kunnen we preciezer formuleren als een relatie
tussen proposities: twee proposities zijn elkaars tegengestelde precies wanneer ze niet allebei
waar kunnen zijn en ook niet allebei onwaar. (tegengestelde proposities)
Van een gesprekspartner die in een geschil een propositie voor zijn rekening neemt zeggen we
dat hij een standpunt inneemt. In ons voorbeeld neemt Pieter Jan een positief standpunt in
ten aanzien van de propositie. Nelleke neemt een negatief standpunt in ten aanzien van
dezelfde propositie. Een geschil waarin meer dan één gesprekspartner een standpunt inneemt
heet gemengd. Het bovenstaande voorbeeld is dus een voorbeeld van een gemengd
enkelvoudig geschil.
Het is immers niet nodig dat beide gesprekspartners een standpunt innemen: voldoende is dat
één van de twee een (positief) standpunt inneemt terwijl de ander de propositie waarop dat
standpunt betrekking heeft niet zonder meer wil overnemen.
Een geschil waarbij slechts één gesprekspartner één of meer standpunten inneemt heet niet-
gemengd. In dit tweede voorbeeld hebben we dus te maken met een niet-gemengd
enkelvoudig geschil.
2. Voorbeeld:
Pieter Jan: Ik ben ervan overtuigd dat ik morgen slaag voor mijn rijexamen.
Olga: Hoezo?
Een geschil heet meervoudig als het niet enkelvoudig is, dus als er meer dan één kwestie aan de orde is.
Omdat Pieter jan de enige is die standpunt inneemt, is het geschil niet-gemengd. We hebben
hier dus een voorbeeld van een niet-gemengd meervoudig geschil.
3. Voorbeeld:
Pieter Jan: Ik ben ervan overtuigd dat ik morgen slaag voor mijn rijexamen en ik denk dat je moeder ons wel
geld voor de vakantie zal willen lenen.
Ottoline: Waarom ben je zo zeker dat je slaagt? En waarom zou mijn moeder ons geld willen lenen?
Men kan hier makkelijk inzien dat er nog een vierde mogelijkheid bestaat een gemengd
meervoudig geschil.
4. Voorbeeld:
Pieter Jan: Ik ben ervan overtuigd dat ik morgen slaag voor mijn rijexamen.
Paula: Je zakt als een baksteen!
