ZUL2604
Isimesta yoku-1
Phothifoliyo
UMBuzo 1
1. Umbono kaWerner (1930) ngezilimi zendabuko zase-Afrika (5)
UWerner waphakamisa ukuthi izilimi zendabuko zase-Afrika ziyahlukahluka
futhi zinezakhiwo ezicebile, zigcina amasiko nesintu. Uveza ukuthi
ukuhlukaniswa kwezilimi kufanele kucatshangelwe ngokwesakhiwo
samagama, imisindo, kanye nezimpawu zohlelo lolimi.
, 2. Kungani uGuthrie athatha izilimi zesiNtu njengomndeni wezilimi?
(10)
UGuthrie wabheka izilimi zesiNtu njengomndeni ngoba zinezakhiwo ezifanayo
ezifana namakilasi amabizo, imigomo yokwakha igama, nemithetho ethile
yokuhlangana kwemisindo.
Imigomo emibili:
Ulimi kumele lube ne-klasi lebizo elihleliwe.
Kumele kube nezimpawu ezivamile ezifana nokusetshenziswa
kwamabizo, isivumelwano, nokwakheka kwemisho.
3. Incazelo kaMeinhof yendabuko yezilimi zesiNtu (4)
UMeinhof wachaza izilimi zesiNtu njengezinguqulo ezivela emsukeni owodwa,
ezabelana ngezimpawu eziningi ezifana namagama, ukwakheka kwamabizo,
nezindlela zokuphimisa imisindo.
4. Chaza la magama: iqembu lezilimi namaqenjana amancane (4)
Iqembu lezilimi: Inhlangano yezilimi ezihlobene ngomlando nolimi
lwangaphambilini.
Isibonelo: Izilimi zesiBantu.
Amaqenjana amancane: Amakilasi amancane ngaphakathi komndeni
owodwa wezilimi.
Isibonelo: Izilimi zaseningizimu ye-Afrika (isiZulu, isiXhosa).
UMBuzo 2
1. Misindo: Indawo nokuphimiswa (6)
a) /bh/ – Indawo: ondebembili (bilabial), Indlela: umvimbelaphimbo onomoya.
b) /nj/ – Indawo: alveolar-palatal, Indlela: nasal-palatal.
c) /nz/ – Indawo: alveolar, Indlela: nasal-voiced.
d) /gx/ – Indawo: velar, Indlela: click or fricative (esiXhosa).
e) /hl/ – Indawo: lateral (olwangeni), Indlela: fricative lateral.
2. Izibonelo zama-alofoni (10)
Isimesta yoku-1
Phothifoliyo
UMBuzo 1
1. Umbono kaWerner (1930) ngezilimi zendabuko zase-Afrika (5)
UWerner waphakamisa ukuthi izilimi zendabuko zase-Afrika ziyahlukahluka
futhi zinezakhiwo ezicebile, zigcina amasiko nesintu. Uveza ukuthi
ukuhlukaniswa kwezilimi kufanele kucatshangelwe ngokwesakhiwo
samagama, imisindo, kanye nezimpawu zohlelo lolimi.
, 2. Kungani uGuthrie athatha izilimi zesiNtu njengomndeni wezilimi?
(10)
UGuthrie wabheka izilimi zesiNtu njengomndeni ngoba zinezakhiwo ezifanayo
ezifana namakilasi amabizo, imigomo yokwakha igama, nemithetho ethile
yokuhlangana kwemisindo.
Imigomo emibili:
Ulimi kumele lube ne-klasi lebizo elihleliwe.
Kumele kube nezimpawu ezivamile ezifana nokusetshenziswa
kwamabizo, isivumelwano, nokwakheka kwemisho.
3. Incazelo kaMeinhof yendabuko yezilimi zesiNtu (4)
UMeinhof wachaza izilimi zesiNtu njengezinguqulo ezivela emsukeni owodwa,
ezabelana ngezimpawu eziningi ezifana namagama, ukwakheka kwamabizo,
nezindlela zokuphimisa imisindo.
4. Chaza la magama: iqembu lezilimi namaqenjana amancane (4)
Iqembu lezilimi: Inhlangano yezilimi ezihlobene ngomlando nolimi
lwangaphambilini.
Isibonelo: Izilimi zesiBantu.
Amaqenjana amancane: Amakilasi amancane ngaphakathi komndeni
owodwa wezilimi.
Isibonelo: Izilimi zaseningizimu ye-Afrika (isiZulu, isiXhosa).
UMBuzo 2
1. Misindo: Indawo nokuphimiswa (6)
a) /bh/ – Indawo: ondebembili (bilabial), Indlela: umvimbelaphimbo onomoya.
b) /nj/ – Indawo: alveolar-palatal, Indlela: nasal-palatal.
c) /nz/ – Indawo: alveolar, Indlela: nasal-voiced.
d) /gx/ – Indawo: velar, Indlela: click or fricative (esiXhosa).
e) /hl/ – Indawo: lateral (olwangeni), Indlela: fricative lateral.
2. Izibonelo zama-alofoni (10)
