Hoorcollege 1 – orthopedagogiek als handelingswetenschap &
behandelingsperspectieven
Disciplines, theorieën, integrerende modellen
De disciplines:
- Psychiatrie (biomedisch)
- Ontwikkelingspsychologie
- Orthopedagogiek
Theorieën:
- Psychodynamische theorie
- Gehechtheidstheorie
- Leertheorie
- Systeemtheorie: ecologisch en gezinstherapeutisch
Integrerende modellen:
- Biopsychosociaal model
- Balansmodel
Visies op normaliteit
- Normaliteit als afwezigheid van stoornissen
- Normaliteit als statistisch gegeven
- Normaliteit als ideale of gewenste toestand
- Normaliteit als succesvolle adaptie
- Normaliteit als neurodiversiteit
Kwaliteit theorievorming
- Practice-based
- Evidence-based
- Evidence-based assessment + evidence-based treatment = evidence based practice
De orthopedagoog als professional
- Het toepassen van kennis over procedures en methodieken, en kunde
- Met als doel om dat wat gewenst is te realiseren: het normatieve gezichtspunt
- Oorspronkelijk object van de orthopedagogiek: het afwijkende kind
- Doel van het orthopedagogisch ingrijpen: het kind helpen bij de maatschappelijke
integratie
Therapiecyclus
Indicatieanalyse als scharnierpunt
• Planning
, • Uitvoering
• Beoordeling van het effect
Orthopedagogisch handelen
Binnen de onderscheiden fasen in het hulpverleningsproces:
• Beslissingsmomenten inbouwen (regulatieve cyclus)
• Voortgang bewaken door onderzoek momenten in te bouwen (empirische subcycli)
Fasen van de regulatieve cyclus
• Probleemherkenning
• Probleemdefiniëring
• Kiezen van de interventie
• Planning
• Uitvoering interventie
• Eindevaluatie
Orthopedagogische invalshoek
Verschil kind-adolescent
- Afstemmen op ontwikkelingsniveau
Kind nog afhankelijk van anderen:
- Therapeutische alliantie
Ethische kwesties
Casus Lucas
14 jaar, 2 vmbo-tl
- Ouders hebben zorgen om gedrag: vapen, alcohol, terugtrekken, veel ruzie
- School: te laat, spijbelen, eruit gestuurd worden, geen huiswerk maken, niet leren,
slechte cijfers. Jeugdarts wordt ingeschakeld
- Mogelijke ontwikkelingspsychopathologie: ADHD (in familie), dyslexie (ook
broertje?)
- Relatie ouders onder druk: moeder controlerend, vader afwachtend
Systemisch model
Visie/mensbeeld en etiologie probleemgedrag
- Functioneren gezin
- Opvoedingsstijlen/opvoederskenmerken
- Wederkerigheid
,Diagnostiek
- Gedrag niet geïsoleerd bekijken
- Men dient te kijken in meerdere (sub-)systemen
- Instrumenten: gezinsobservatie, gezinsvragenlijsten, gezinsinterview, genogram
Visie op behandeling
- Focus: gezinssysteem
- Aanpak: zorgen voor gezond en evenwichtig gezinssysteem
Interventies
Aangrijpingspunten in het gezinssysteem
- Gezinstherapie (systeemtherapie)
- Oudergroepen, oudertherapie
Psychodynamisch model
Inleidend
- Gericht op ontwikkelingsproces
- Voor persoonlijke ontwikkeling: angst en emotionele crisissen
- Belang personen in vroege ontwikkeling
- Aandacht voor intrapsychische aspect individu
Visie/mensbeeld
Persoonlijkheid is de uitkomst van een ontwikkelingsproces:
- Id: lustprincipe
- Ego: realiteitsprincipe
- Superego: ego-ideaal, geweten
Etiologie probleemgedrag
Sociaal-emotionele ontwikkeling raakt verstoord door:
- Het niet succesvol oplossen van een conflict (tussen id, ego en super-ego)
Conflict is ontstaan in:
- Orale, anale of fallische fase
Diagnostiek
- Interview vroege ontwikkeling
- Projectmateriaal:
• Vertelplaten
• Zinaanvullijsten
, • Tekeningen
• Spel
Visie op behandeling
Geblokkeerde ontwikkeling weer op gang brengen door:
- Kind inzicht geven in tegenstrijdige wensen en gevoelens
Beïnvloeden van de objectrelaties
- (relaties met significante anderen)
Interventies
Melanie Klein (1930)
- Eerste analytica die de rol van ‘spel’ benadrukte bij de behandeling van kinderen
- De psychoanalytische interpretatie van het spel van het kind als equivalent van de vrije
associatie
Biomedisch model
Visie
- Gedrag kan worde verklaard door bestudering van neuropsychologische processen
- Al dan niet in interactie met een stressvolle omgeving
Etiologie probleemgedrag
Gedragsproblemen en emotionele problemen zijn terug te voeren op hersenorganische
disfuncties
- Genetisch
- Biochemisch/neurologisch
• Neurotransmitters
• Organische factoren
• Metabolische factoren
- Temperament
Diagnostiek
- Ontwikkelingsgeschiedenis
- Neuro(psycho)logisch onderzoek
Visie op behandeling
Wijzigingen aanbrengen in chemische huishouding hersengebieden
- Bijv. bij ADHD in frontale deel
Interventies
- Diëten
behandelingsperspectieven
Disciplines, theorieën, integrerende modellen
De disciplines:
- Psychiatrie (biomedisch)
- Ontwikkelingspsychologie
- Orthopedagogiek
Theorieën:
- Psychodynamische theorie
- Gehechtheidstheorie
- Leertheorie
- Systeemtheorie: ecologisch en gezinstherapeutisch
Integrerende modellen:
- Biopsychosociaal model
- Balansmodel
Visies op normaliteit
- Normaliteit als afwezigheid van stoornissen
- Normaliteit als statistisch gegeven
- Normaliteit als ideale of gewenste toestand
- Normaliteit als succesvolle adaptie
- Normaliteit als neurodiversiteit
Kwaliteit theorievorming
- Practice-based
- Evidence-based
- Evidence-based assessment + evidence-based treatment = evidence based practice
De orthopedagoog als professional
- Het toepassen van kennis over procedures en methodieken, en kunde
- Met als doel om dat wat gewenst is te realiseren: het normatieve gezichtspunt
- Oorspronkelijk object van de orthopedagogiek: het afwijkende kind
- Doel van het orthopedagogisch ingrijpen: het kind helpen bij de maatschappelijke
integratie
Therapiecyclus
Indicatieanalyse als scharnierpunt
• Planning
, • Uitvoering
• Beoordeling van het effect
Orthopedagogisch handelen
Binnen de onderscheiden fasen in het hulpverleningsproces:
• Beslissingsmomenten inbouwen (regulatieve cyclus)
• Voortgang bewaken door onderzoek momenten in te bouwen (empirische subcycli)
Fasen van de regulatieve cyclus
• Probleemherkenning
• Probleemdefiniëring
• Kiezen van de interventie
• Planning
• Uitvoering interventie
• Eindevaluatie
Orthopedagogische invalshoek
Verschil kind-adolescent
- Afstemmen op ontwikkelingsniveau
Kind nog afhankelijk van anderen:
- Therapeutische alliantie
Ethische kwesties
Casus Lucas
14 jaar, 2 vmbo-tl
- Ouders hebben zorgen om gedrag: vapen, alcohol, terugtrekken, veel ruzie
- School: te laat, spijbelen, eruit gestuurd worden, geen huiswerk maken, niet leren,
slechte cijfers. Jeugdarts wordt ingeschakeld
- Mogelijke ontwikkelingspsychopathologie: ADHD (in familie), dyslexie (ook
broertje?)
- Relatie ouders onder druk: moeder controlerend, vader afwachtend
Systemisch model
Visie/mensbeeld en etiologie probleemgedrag
- Functioneren gezin
- Opvoedingsstijlen/opvoederskenmerken
- Wederkerigheid
,Diagnostiek
- Gedrag niet geïsoleerd bekijken
- Men dient te kijken in meerdere (sub-)systemen
- Instrumenten: gezinsobservatie, gezinsvragenlijsten, gezinsinterview, genogram
Visie op behandeling
- Focus: gezinssysteem
- Aanpak: zorgen voor gezond en evenwichtig gezinssysteem
Interventies
Aangrijpingspunten in het gezinssysteem
- Gezinstherapie (systeemtherapie)
- Oudergroepen, oudertherapie
Psychodynamisch model
Inleidend
- Gericht op ontwikkelingsproces
- Voor persoonlijke ontwikkeling: angst en emotionele crisissen
- Belang personen in vroege ontwikkeling
- Aandacht voor intrapsychische aspect individu
Visie/mensbeeld
Persoonlijkheid is de uitkomst van een ontwikkelingsproces:
- Id: lustprincipe
- Ego: realiteitsprincipe
- Superego: ego-ideaal, geweten
Etiologie probleemgedrag
Sociaal-emotionele ontwikkeling raakt verstoord door:
- Het niet succesvol oplossen van een conflict (tussen id, ego en super-ego)
Conflict is ontstaan in:
- Orale, anale of fallische fase
Diagnostiek
- Interview vroege ontwikkeling
- Projectmateriaal:
• Vertelplaten
• Zinaanvullijsten
, • Tekeningen
• Spel
Visie op behandeling
Geblokkeerde ontwikkeling weer op gang brengen door:
- Kind inzicht geven in tegenstrijdige wensen en gevoelens
Beïnvloeden van de objectrelaties
- (relaties met significante anderen)
Interventies
Melanie Klein (1930)
- Eerste analytica die de rol van ‘spel’ benadrukte bij de behandeling van kinderen
- De psychoanalytische interpretatie van het spel van het kind als equivalent van de vrije
associatie
Biomedisch model
Visie
- Gedrag kan worde verklaard door bestudering van neuropsychologische processen
- Al dan niet in interactie met een stressvolle omgeving
Etiologie probleemgedrag
Gedragsproblemen en emotionele problemen zijn terug te voeren op hersenorganische
disfuncties
- Genetisch
- Biochemisch/neurologisch
• Neurotransmitters
• Organische factoren
• Metabolische factoren
- Temperament
Diagnostiek
- Ontwikkelingsgeschiedenis
- Neuro(psycho)logisch onderzoek
Visie op behandeling
Wijzigingen aanbrengen in chemische huishouding hersengebieden
- Bijv. bij ADHD in frontale deel
Interventies
- Diëten
