KU Leuven
Ontwikkelingspsychologie
Prof. Patricia Bijttebier
Hannelore Bruurs
Academiejaar 2023 – 2024
,DEEL I: ONTWIKKELING VAN HET KIND
HOOFDSTUK 1: KENNISMAKING EN HISTORIEK
HOOFDSTUK 2: THEORETISCHE PERSPECTIEVEN
HOOFDSTUK 3: ONDERZOEKSMETHODEN
HOOFDSTUK 4: GEN-OMGEVINGSSAMENLEVING
HOOFDSTUK 5: CONCEPTIE EN PRENATALE ONTWIKKELING
HOOFDSTUK 6: GEBOORTE
,HOOFDSTUK 1: KENNISMAKING EN HISTORIEK
1.1 KENNISMAKING
ontwikkelingspsychologie = wetenschappelijke studie van patronen van groei, verandering en stabiliteit van conceptie tot hoge
ouderdom
• in verschillende ontwikkelingsdomeinen
o fysiek
o cognitief
o sociaal-emotioneel + persoonlijk
Thematisch gebied focus Voorbeelden van vraagstukken
Fysieke ontwikkeling Kijkt naar de invloed van de Wat bepaalt de sekse van een kind?
hersenen, het zenuwstelsel, de Wat zijn de langetermijngevolgen van een
spieren, de zintuigen en de premature geboorte?
behoefte aan eten, drinken en Wat zijn de voordelen van borstvoeding?
slaap op ons gedrag Wat zijn de consequenties van vroege of late
seksuele rijpheid?
Cognitieve ontwikkeling Kijkt naar intellectuele vermogens, Wat zijn onze vroegste herinneringen?
waaronder leren, geheugen, Wat zijn de effecten van tv-kijken?
probleemoplossing en intelligentie Heeft tweetaligheid voordelen?
Welke invloed heeft het egocentrisme van een
adolescent op zijn wereldbeeld?
Sociaal-emotionele ontwikkeling Kijkt naar de sociale relaties en Reageren pasgeborenen anders op hun moeder dan
interacties met anderen en naar op andere mensen
het omgaan met emoties Wat is de beste manier om kinderen gewenst gedrag
aan te leren
Hebben kinderen die gepest worden bepaalde
eigenschappen gemeen?
Persoonlijkheidsontwikkeling Kijkt naar de duurzame Heeft een kleuter een besef van goed of fout
gedragingen en (karakter) Wanneer wordt een kind zich bewust van zijn sekse?
eigenschappen die de ene persoon Wat zijn oorzaken van zelfmoord bij adolescenten?
van de andere onderscheiden
• indeling in ontwikkelingsfasen:
o prenataal = van conceptie tot geboorte
o babytijd = van geboorte tot 2 jaar ontwikkelingspsychologie deel 1: kindertijd tot
o peuter- en kleutertijd = van 2 tot 6
adolescentie
o schooltijd = van 6 tot 12
o adolescentie = van 12 tot 20
o ontluikende volwassenheid : jongvolwassenheid ontwikkelingspsychologie deel 2:
o volwassenheid adolescentie tot late volwassenheid
o ouderdom
= sociale constructies1, veelal gebaseerd op onderzoek in WEIRD samenlevingen
WEIRD = Western, Educated, Industrialized, Rich, Democratic (voornamelijk op westerse wereld gebaseerd)
+
individuele verschillen
1
sociale constructie = idee over de realiteit dat weliswaar breed geaccepteerd is, maar afhangt van de maatschappij en de
cultuur op een bepaald moment
, 1.2 HISTORIEK
Philippe Ariès (1914 – 1984)
• ontdekker van ‘het kind’ als voorwerp van historisch onderzoek
• cultuurhistorische studie over kind en kindertijd sinds middeleeuwen aan de hand van afbeeldingen en
dagboeken
• historische evolutie: kindertijd blijkt geen natuurlijke biologische vorm, maar wel sociale constructie van vrij
recente datum (rond 1600) → kindertijd als bepaalde ontwikkelingsfase is slechts een recente fase (vroeger
dacht men anders over kindertijd en ontwikkeling)
• bv. in schilderkunsten hadden kinderen het beeld van een volwassenen (lichaam, …) → in vroegere tijden
werden kinderen niet als een andere ontwikkelingsfase onderscheden
Isaac Newton – ‘Standing on the shoulders of giants’
• ‘als ik verder kijk dan anderen, is het omdat ik op de schouders van reuzen stond’
• wetenschap boekt vooruitgang door voort te bouwen op anderen
• inzichten enkel verkrijgen doordat Newton verder voortbouwde op voorlopers en eerdere inzichten
1.2.1 Vroege denkers
John Locke (1632 – 1704)
• empiricisme
• mens wordt geboren als een onbeschreven blad (tabula rasa)
• ‘peira’ = ervaring → nadruk hierop
• ontwikkeling gebeurt onder invloed van de omgeving, die vormgeeft aan het gedrag van het kind
• ‘iedereen kan alles worden’ (AN ESSAY CONCERNING HUMAN UNDERSTANDING 17e eeuw)
Jean-Jacques Rousseau (1712 – 1778)
• nativisme = leer van de aangeboren begrippen
• kinderen worden geboren met inherent potentieel en talenten → natuur heeft die voorzien, alles ligt vast bij de geboorte
• ‘nobele wilden’ (in wezen goed), opvoeding heeft kleinere rol als bij Locke
• groei in afzonderlijke fase die zich automatisch ontvouwen
• als kinderen verzorgd en beschermd worden, bereiken ze vanzelf hun volle potentieel
• als kinderen frustratie ervaren bij het proberen ontwikkelen van de aangeboren goedheid zullen
ontwikkelingsuitkomsten negatief zijn
1.2.2 Start van de wetenschappelijke ontwikkelingspsychologie
→ vanaf 19e eeuw was er meer samenhang met de ontwikkelingspsychologie: niet enkel filosofen die uitspraken deden
Charles Darwin (1809 – 1882)
• evolutietheorie
• parallel tussen de ontwikkeling van individuen binnen een soort en hoe de soort zelf ontwikkeld is
• schreef een babybiografie over het eerste levensjaar van zijn zoon (William) → aanleg tot observatie
• systematische observatie van kinderen
• start wetenschappelijke studie van ontwikkeling (ON THE ORIGIN OF SPECIES BY NATURAL SELECTION 19e eeuw)
Granville Stanley Hall (1844 – 1924)
• Amerikaanse psycholoog
• geïnspireerd door Darwin: ontogenese als herhaling van fylogenese
o ontogenese = ontwikkeling die elk individueel mens doormaakt
o fylogenese = ontwikkeling van de mens als soort of geheel
• ontwikkeling als rijpingsproces (reeks genetisch bepaalde gebeurtenissen die zich automatisch ontvouwen, zoals een
bloem)
• ‘Men kan de typische wildheid van kinderen maar beter toelaten tot een jaar of twaalf’
• stichter Movement (= richting die gebruik van wetenschappelijke methode stimuleerden om kinderen te bestuderen)
• eerste gebruik van vragenlijsten, normatieve benadering
• adolescentie als afzonderlijke ontwikkelingsfase (fase van ‘storm en stress)
Ontwikkelingspsychologie
Prof. Patricia Bijttebier
Hannelore Bruurs
Academiejaar 2023 – 2024
,DEEL I: ONTWIKKELING VAN HET KIND
HOOFDSTUK 1: KENNISMAKING EN HISTORIEK
HOOFDSTUK 2: THEORETISCHE PERSPECTIEVEN
HOOFDSTUK 3: ONDERZOEKSMETHODEN
HOOFDSTUK 4: GEN-OMGEVINGSSAMENLEVING
HOOFDSTUK 5: CONCEPTIE EN PRENATALE ONTWIKKELING
HOOFDSTUK 6: GEBOORTE
,HOOFDSTUK 1: KENNISMAKING EN HISTORIEK
1.1 KENNISMAKING
ontwikkelingspsychologie = wetenschappelijke studie van patronen van groei, verandering en stabiliteit van conceptie tot hoge
ouderdom
• in verschillende ontwikkelingsdomeinen
o fysiek
o cognitief
o sociaal-emotioneel + persoonlijk
Thematisch gebied focus Voorbeelden van vraagstukken
Fysieke ontwikkeling Kijkt naar de invloed van de Wat bepaalt de sekse van een kind?
hersenen, het zenuwstelsel, de Wat zijn de langetermijngevolgen van een
spieren, de zintuigen en de premature geboorte?
behoefte aan eten, drinken en Wat zijn de voordelen van borstvoeding?
slaap op ons gedrag Wat zijn de consequenties van vroege of late
seksuele rijpheid?
Cognitieve ontwikkeling Kijkt naar intellectuele vermogens, Wat zijn onze vroegste herinneringen?
waaronder leren, geheugen, Wat zijn de effecten van tv-kijken?
probleemoplossing en intelligentie Heeft tweetaligheid voordelen?
Welke invloed heeft het egocentrisme van een
adolescent op zijn wereldbeeld?
Sociaal-emotionele ontwikkeling Kijkt naar de sociale relaties en Reageren pasgeborenen anders op hun moeder dan
interacties met anderen en naar op andere mensen
het omgaan met emoties Wat is de beste manier om kinderen gewenst gedrag
aan te leren
Hebben kinderen die gepest worden bepaalde
eigenschappen gemeen?
Persoonlijkheidsontwikkeling Kijkt naar de duurzame Heeft een kleuter een besef van goed of fout
gedragingen en (karakter) Wanneer wordt een kind zich bewust van zijn sekse?
eigenschappen die de ene persoon Wat zijn oorzaken van zelfmoord bij adolescenten?
van de andere onderscheiden
• indeling in ontwikkelingsfasen:
o prenataal = van conceptie tot geboorte
o babytijd = van geboorte tot 2 jaar ontwikkelingspsychologie deel 1: kindertijd tot
o peuter- en kleutertijd = van 2 tot 6
adolescentie
o schooltijd = van 6 tot 12
o adolescentie = van 12 tot 20
o ontluikende volwassenheid : jongvolwassenheid ontwikkelingspsychologie deel 2:
o volwassenheid adolescentie tot late volwassenheid
o ouderdom
= sociale constructies1, veelal gebaseerd op onderzoek in WEIRD samenlevingen
WEIRD = Western, Educated, Industrialized, Rich, Democratic (voornamelijk op westerse wereld gebaseerd)
+
individuele verschillen
1
sociale constructie = idee over de realiteit dat weliswaar breed geaccepteerd is, maar afhangt van de maatschappij en de
cultuur op een bepaald moment
, 1.2 HISTORIEK
Philippe Ariès (1914 – 1984)
• ontdekker van ‘het kind’ als voorwerp van historisch onderzoek
• cultuurhistorische studie over kind en kindertijd sinds middeleeuwen aan de hand van afbeeldingen en
dagboeken
• historische evolutie: kindertijd blijkt geen natuurlijke biologische vorm, maar wel sociale constructie van vrij
recente datum (rond 1600) → kindertijd als bepaalde ontwikkelingsfase is slechts een recente fase (vroeger
dacht men anders over kindertijd en ontwikkeling)
• bv. in schilderkunsten hadden kinderen het beeld van een volwassenen (lichaam, …) → in vroegere tijden
werden kinderen niet als een andere ontwikkelingsfase onderscheden
Isaac Newton – ‘Standing on the shoulders of giants’
• ‘als ik verder kijk dan anderen, is het omdat ik op de schouders van reuzen stond’
• wetenschap boekt vooruitgang door voort te bouwen op anderen
• inzichten enkel verkrijgen doordat Newton verder voortbouwde op voorlopers en eerdere inzichten
1.2.1 Vroege denkers
John Locke (1632 – 1704)
• empiricisme
• mens wordt geboren als een onbeschreven blad (tabula rasa)
• ‘peira’ = ervaring → nadruk hierop
• ontwikkeling gebeurt onder invloed van de omgeving, die vormgeeft aan het gedrag van het kind
• ‘iedereen kan alles worden’ (AN ESSAY CONCERNING HUMAN UNDERSTANDING 17e eeuw)
Jean-Jacques Rousseau (1712 – 1778)
• nativisme = leer van de aangeboren begrippen
• kinderen worden geboren met inherent potentieel en talenten → natuur heeft die voorzien, alles ligt vast bij de geboorte
• ‘nobele wilden’ (in wezen goed), opvoeding heeft kleinere rol als bij Locke
• groei in afzonderlijke fase die zich automatisch ontvouwen
• als kinderen verzorgd en beschermd worden, bereiken ze vanzelf hun volle potentieel
• als kinderen frustratie ervaren bij het proberen ontwikkelen van de aangeboren goedheid zullen
ontwikkelingsuitkomsten negatief zijn
1.2.2 Start van de wetenschappelijke ontwikkelingspsychologie
→ vanaf 19e eeuw was er meer samenhang met de ontwikkelingspsychologie: niet enkel filosofen die uitspraken deden
Charles Darwin (1809 – 1882)
• evolutietheorie
• parallel tussen de ontwikkeling van individuen binnen een soort en hoe de soort zelf ontwikkeld is
• schreef een babybiografie over het eerste levensjaar van zijn zoon (William) → aanleg tot observatie
• systematische observatie van kinderen
• start wetenschappelijke studie van ontwikkeling (ON THE ORIGIN OF SPECIES BY NATURAL SELECTION 19e eeuw)
Granville Stanley Hall (1844 – 1924)
• Amerikaanse psycholoog
• geïnspireerd door Darwin: ontogenese als herhaling van fylogenese
o ontogenese = ontwikkeling die elk individueel mens doormaakt
o fylogenese = ontwikkeling van de mens als soort of geheel
• ontwikkeling als rijpingsproces (reeks genetisch bepaalde gebeurtenissen die zich automatisch ontvouwen, zoals een
bloem)
• ‘Men kan de typische wildheid van kinderen maar beter toelaten tot een jaar of twaalf’
• stichter Movement (= richting die gebruik van wetenschappelijke methode stimuleerden om kinderen te bestuderen)
• eerste gebruik van vragenlijsten, normatieve benadering
• adolescentie als afzonderlijke ontwikkelingsfase (fase van ‘storm en stress)
