Sociale psychologie
HOOFDSTUK 1: SOCIALE COGNITIES
WHAT’S IN A NAME?
Sociale psychologie wil antwoord bieden op de vraag hoe individuen reageren in
sociale situaties
• Sociale psychologen bestuderen dus hoe het gedrag van mensen beïnvloed wordt
door het gedrag van andere mensen (meestal dwingend en onbewust)
• Studie die tracht te begrijpen, verklaren en begrijpen hoe de gedachten, gewoontes
en gedragingen van individuen beïnvloed worden door de waargenomen, ingebeelde
of impliciete gedachten, gevoelens en gedragingen van anderen
• Het bevind zich tussen de algemene psychologie en sociologie
Sociale cognitie gaat over het denken over zichzelf en anderen, maar ook over hoe
reflecteer ik over wat ik denk en over hoe ik denk dat andere over mensen denken
• Processen waarbij we informatie verwerven/ /opslaan/interpreteren over mensen
o Over anderen: sociale perceptie
o Over zichzelf: zelfperceptie
• Sociale cognitie heeft invloed op ons zelfbeeld
• Sociale context heeft invloed op ons handelen
1. SCHEMA’S
OMSCHRIJVING
Schema is een cognitieve structuur waarin eerder verworven kennis over een stimulus
of concept (over personen/ opvattingen/fysieke daden/feiten, kenmerken en relaties
tussen die kenmerken) is gepresenteerd
• Wat we denken over onszelf
• Wat we denken dat anderen over ons denken
Zelfschema is een abstract stukje kennis over jezelf dat in verband wordt gebracht met
allerlei concrete eigenschappen van jezelf (zelfkennis)
1. Zelfobservatie
Je kijkt naar jezelf, jouw prestaties, spiegelbeeld
2. ‘Looking-glass self’ (sociale spiegel)
Anderen zullen je kennis of feedback verschaffen over hoe je bent en hoe je overkomt
3. Sociale vergelijking: jezelf leren kennen door je te vergelijken met anderen
Je weet pas dat je hard kan rennen nadat je af en toe wedstrijdjes loopt tegen
anderen
Sociaal schema bestaat uit een geheel van eigenschappen en gedragingen die men
karakteristiek acht voor de leden van deze categorieën
Prototype is een soort sociaal schema dat ontstaat doordat we uit een reeks personen
die meest relevante kenmerken distilleren
• Reprensenteren een soort gemiddelde van een specifieke groep mensen
• Mentaal gevormd, door eigen schema’s
• Stereotype: gevormd op basis van sociale context
Script is een soort sociaal schema voor het verloop van gebeurtenissen in bepaalde
situaties
• Voorspelt een opeenvolging van acties
• Gedrag niet conform aan script geeft meer info: representeren aan een soort
gemiddelde en heeft vage grenzen
• Bv: in de ochtend altijd samen eten op kamp, naar de dokter gaan, trein nemen
1
,Sociale psychologie
KENMERKEN
• Gestalt: de vorm of het geheel
• Top-down/theory-driven: schema is iets wat in ons hoofd zit en gestuurd wordt
naar wat we zien
• Sturen persoonperceptie: vooral aandacht voor alles wat past binnen geactiveerd
schema
• Verschil tussen laag- of hoogbevooroordeelde mensen
o Laagbevooroordeeld: activatie en negatieve stereotypen maar proberen dit
schema daarna te onderdrukken of bedwingen vanuit plichtsbesef/schuld
o Hoogbevooroordeeld: activatie en negatieve stereotypen, ze betrekken de
geactiveerde stereotypen bij hun beoordeling van personen (vooroordelen)
• Prescritief
o Bieden een beeld van hoe iets moet/kan zijn en stuurt ons gedrag
o Attributies die schema in stand houden (verklaringen zoeken voor iemand zijn
gedrag)
o Need for cognition: graag nadenken/uitgedaagd worden, schema kan vlotter
aangepast worden
o Need for certainty: zekerheid en standvastigheid nodig hebben, denken meer in
schema’s
• Beïnvloeden de herinnering: wat we onthouden wordt ook bepaald door ons
schema
• Toegankelijker naarmate schema vaker en/of recenter wordt opgeroepen
• Vluggere verwerking van info (zie experiment)
• Label: niet altijd werkelijkheid
2 manieren om een schema te activeren
• Door een stimulus uit de omgeving (bewust of onbewust – subliminaal)
o Subliminaal: informatie die onbewust wordt waargenomen in ons onderbewustzijn
o Stereotypen worden automatisch geactiveerd bij het zien van foto’s van een
gestereotypeerde groep (onderzoek)
• Uit onszelf zonder externe aanleiding
2. CONFIGUREREN
Configureren is het samenstellen/instellen van een product op de manier waarop je
wilt dat ze werken (functioneren)
OPVALLENDE KENMERKEN
• Het schema wordt onmiddellijk en als eerste geactiveerd: wat opvalt, valt op
• Naam, geslacht, huidskleur
• Opvallendheid wordt bepaald door de context
• Bv: wanneer je net zoals iedereen in het roze naar barbie gaat zal dit niet zo opvallen,
als je hetzelfde in de klas zou doen wel
A) PRIMACY-EFFECT
Primacy effect: informatie die wij eerst over iemand krijgen beïnvloedt het globale
oordeel meer dan later verworven informatie
• Je kan maar 1 keer een eerste indruk maken: eerste info beïnvloedt het globale
oordeel
• Eerste indruk: vooral lichaamstaal
• <-> Recency effect: wat laatst (binnen)komt, beïnvloedt meer het globale oordeel
Verklaring
→ Werking korte termijngeheugen)
• Aan later verkregen informatie wordt minder aandacht besteed
• Latere informatie geïnterpreteerd in het licht van vroegere informatie
2
,Sociale psychologie
• Behoefte aan afsluiten, zodra men ongeveer een beeld heeft (maar je kan je
wapenen)
B) CONFIGURATIEMODEL ASCH
Van een persoon vormt men zich een Gestalt
• Een intern consistent beeld
• Betekenis van een element wordt mee bepaald door de betekenis die men aan de
andere elementen geeft en omgekeerd
• Beeld kan dus bepaald worden door enkele dominante eigenschappen (bv: koud of
warm)
→ Configureren: het opbouwen van een product uit losse componenten, gereedmaken
voor gebruik
Warm en koud
• Andere beeldvorming bij identieke lijsten van persoonskenmerken
• Warm werd meer gezien als genereus, gelukkig en altruïstisch (terwijl lijsten identiek
waren)
• Warm en koud zijn centrale kenmerken in onze persoonsperceptie
Kenmerk Warme Koude
betekenis betekenis
Fier Zelfrespect Verwaand
Vol durf Moedig Roekeloos
Discreet Tactvol Heimelijk
Kalm Sereen Berekend
C) IMPLICIETE PERSOONLIJKHEIDSTHEORIE (IMPT)
Impliciete persoonlijkheidstheorie verwijst naar onze neiging om van iemand een
compleet persoonlijkheidsprofiel uit te werken op basis van intuïtieve veronderstellingen,
waarvan we ons niet altijd bewust zijn en die we vaak niet kunnen expliciteren
• Veronderstelling dat bepaalde persoonstrekken samen voorkomen en andere trekken
niet
• Intuïtieve veronderstellingen, die niet expliciet of bewust zijn
• Je schrijft andere eigenschappen toe zonder daar rechtstreekse evidentie voor te
hebben
• 1 karaktertrek volstaat om te kunnen aanvullen tot een volledige persoonlijkheid
• Belangrijke rol bij indruksvorming: ImPt vervolledigt ons beeld van een persoon en
ImPt beïnvloedt de interpretatie en verwerking van informatie
Voorbeelden
• Halo-effect: persoon positief beoordelen obv een positieve ervaring/aspect
• Horn-effect: persoon negatief beoordelen obv een negatieve ervaring/aspect
• Forer-effect of barnum-effect: de neiging van mensen om vage en algemeen geldende
uitspraken over de eigen persoon te accepteren als rake, typerende omschrijving,
zonder zich te realiseren dat diezelfde omschrijving voor bijna iedereen opgaat
3. PERSOONSPERCEPTIE
We proberen voortdurend een beeld te vormen van anderen
Uiterlijke kenmerken en gedragingen spelen rol bij indruksvorming
• Non-verbaal gedrag heeft meer invloed dan verbaal gedrag
• Emoties lezen
• Ook context speelt een rol: wanneer is iets wel/niet gepast?
• Aanraking: verbinding of afkeer/dominantie
3
, Sociale psychologie
• Emotie (genegenheid) en dominantie
• Gedrag
Belang van eerste ontmoetingen
• Weinig info beschikbaar
• Opvallende kenmerken
• Controle over kleding en haar
• Onderzoek: babyface = lief en vriendelijk
4
HOOFDSTUK 1: SOCIALE COGNITIES
WHAT’S IN A NAME?
Sociale psychologie wil antwoord bieden op de vraag hoe individuen reageren in
sociale situaties
• Sociale psychologen bestuderen dus hoe het gedrag van mensen beïnvloed wordt
door het gedrag van andere mensen (meestal dwingend en onbewust)
• Studie die tracht te begrijpen, verklaren en begrijpen hoe de gedachten, gewoontes
en gedragingen van individuen beïnvloed worden door de waargenomen, ingebeelde
of impliciete gedachten, gevoelens en gedragingen van anderen
• Het bevind zich tussen de algemene psychologie en sociologie
Sociale cognitie gaat over het denken over zichzelf en anderen, maar ook over hoe
reflecteer ik over wat ik denk en over hoe ik denk dat andere over mensen denken
• Processen waarbij we informatie verwerven/ /opslaan/interpreteren over mensen
o Over anderen: sociale perceptie
o Over zichzelf: zelfperceptie
• Sociale cognitie heeft invloed op ons zelfbeeld
• Sociale context heeft invloed op ons handelen
1. SCHEMA’S
OMSCHRIJVING
Schema is een cognitieve structuur waarin eerder verworven kennis over een stimulus
of concept (over personen/ opvattingen/fysieke daden/feiten, kenmerken en relaties
tussen die kenmerken) is gepresenteerd
• Wat we denken over onszelf
• Wat we denken dat anderen over ons denken
Zelfschema is een abstract stukje kennis over jezelf dat in verband wordt gebracht met
allerlei concrete eigenschappen van jezelf (zelfkennis)
1. Zelfobservatie
Je kijkt naar jezelf, jouw prestaties, spiegelbeeld
2. ‘Looking-glass self’ (sociale spiegel)
Anderen zullen je kennis of feedback verschaffen over hoe je bent en hoe je overkomt
3. Sociale vergelijking: jezelf leren kennen door je te vergelijken met anderen
Je weet pas dat je hard kan rennen nadat je af en toe wedstrijdjes loopt tegen
anderen
Sociaal schema bestaat uit een geheel van eigenschappen en gedragingen die men
karakteristiek acht voor de leden van deze categorieën
Prototype is een soort sociaal schema dat ontstaat doordat we uit een reeks personen
die meest relevante kenmerken distilleren
• Reprensenteren een soort gemiddelde van een specifieke groep mensen
• Mentaal gevormd, door eigen schema’s
• Stereotype: gevormd op basis van sociale context
Script is een soort sociaal schema voor het verloop van gebeurtenissen in bepaalde
situaties
• Voorspelt een opeenvolging van acties
• Gedrag niet conform aan script geeft meer info: representeren aan een soort
gemiddelde en heeft vage grenzen
• Bv: in de ochtend altijd samen eten op kamp, naar de dokter gaan, trein nemen
1
,Sociale psychologie
KENMERKEN
• Gestalt: de vorm of het geheel
• Top-down/theory-driven: schema is iets wat in ons hoofd zit en gestuurd wordt
naar wat we zien
• Sturen persoonperceptie: vooral aandacht voor alles wat past binnen geactiveerd
schema
• Verschil tussen laag- of hoogbevooroordeelde mensen
o Laagbevooroordeeld: activatie en negatieve stereotypen maar proberen dit
schema daarna te onderdrukken of bedwingen vanuit plichtsbesef/schuld
o Hoogbevooroordeeld: activatie en negatieve stereotypen, ze betrekken de
geactiveerde stereotypen bij hun beoordeling van personen (vooroordelen)
• Prescritief
o Bieden een beeld van hoe iets moet/kan zijn en stuurt ons gedrag
o Attributies die schema in stand houden (verklaringen zoeken voor iemand zijn
gedrag)
o Need for cognition: graag nadenken/uitgedaagd worden, schema kan vlotter
aangepast worden
o Need for certainty: zekerheid en standvastigheid nodig hebben, denken meer in
schema’s
• Beïnvloeden de herinnering: wat we onthouden wordt ook bepaald door ons
schema
• Toegankelijker naarmate schema vaker en/of recenter wordt opgeroepen
• Vluggere verwerking van info (zie experiment)
• Label: niet altijd werkelijkheid
2 manieren om een schema te activeren
• Door een stimulus uit de omgeving (bewust of onbewust – subliminaal)
o Subliminaal: informatie die onbewust wordt waargenomen in ons onderbewustzijn
o Stereotypen worden automatisch geactiveerd bij het zien van foto’s van een
gestereotypeerde groep (onderzoek)
• Uit onszelf zonder externe aanleiding
2. CONFIGUREREN
Configureren is het samenstellen/instellen van een product op de manier waarop je
wilt dat ze werken (functioneren)
OPVALLENDE KENMERKEN
• Het schema wordt onmiddellijk en als eerste geactiveerd: wat opvalt, valt op
• Naam, geslacht, huidskleur
• Opvallendheid wordt bepaald door de context
• Bv: wanneer je net zoals iedereen in het roze naar barbie gaat zal dit niet zo opvallen,
als je hetzelfde in de klas zou doen wel
A) PRIMACY-EFFECT
Primacy effect: informatie die wij eerst over iemand krijgen beïnvloedt het globale
oordeel meer dan later verworven informatie
• Je kan maar 1 keer een eerste indruk maken: eerste info beïnvloedt het globale
oordeel
• Eerste indruk: vooral lichaamstaal
• <-> Recency effect: wat laatst (binnen)komt, beïnvloedt meer het globale oordeel
Verklaring
→ Werking korte termijngeheugen)
• Aan later verkregen informatie wordt minder aandacht besteed
• Latere informatie geïnterpreteerd in het licht van vroegere informatie
2
,Sociale psychologie
• Behoefte aan afsluiten, zodra men ongeveer een beeld heeft (maar je kan je
wapenen)
B) CONFIGURATIEMODEL ASCH
Van een persoon vormt men zich een Gestalt
• Een intern consistent beeld
• Betekenis van een element wordt mee bepaald door de betekenis die men aan de
andere elementen geeft en omgekeerd
• Beeld kan dus bepaald worden door enkele dominante eigenschappen (bv: koud of
warm)
→ Configureren: het opbouwen van een product uit losse componenten, gereedmaken
voor gebruik
Warm en koud
• Andere beeldvorming bij identieke lijsten van persoonskenmerken
• Warm werd meer gezien als genereus, gelukkig en altruïstisch (terwijl lijsten identiek
waren)
• Warm en koud zijn centrale kenmerken in onze persoonsperceptie
Kenmerk Warme Koude
betekenis betekenis
Fier Zelfrespect Verwaand
Vol durf Moedig Roekeloos
Discreet Tactvol Heimelijk
Kalm Sereen Berekend
C) IMPLICIETE PERSOONLIJKHEIDSTHEORIE (IMPT)
Impliciete persoonlijkheidstheorie verwijst naar onze neiging om van iemand een
compleet persoonlijkheidsprofiel uit te werken op basis van intuïtieve veronderstellingen,
waarvan we ons niet altijd bewust zijn en die we vaak niet kunnen expliciteren
• Veronderstelling dat bepaalde persoonstrekken samen voorkomen en andere trekken
niet
• Intuïtieve veronderstellingen, die niet expliciet of bewust zijn
• Je schrijft andere eigenschappen toe zonder daar rechtstreekse evidentie voor te
hebben
• 1 karaktertrek volstaat om te kunnen aanvullen tot een volledige persoonlijkheid
• Belangrijke rol bij indruksvorming: ImPt vervolledigt ons beeld van een persoon en
ImPt beïnvloedt de interpretatie en verwerking van informatie
Voorbeelden
• Halo-effect: persoon positief beoordelen obv een positieve ervaring/aspect
• Horn-effect: persoon negatief beoordelen obv een negatieve ervaring/aspect
• Forer-effect of barnum-effect: de neiging van mensen om vage en algemeen geldende
uitspraken over de eigen persoon te accepteren als rake, typerende omschrijving,
zonder zich te realiseren dat diezelfde omschrijving voor bijna iedereen opgaat
3. PERSOONSPERCEPTIE
We proberen voortdurend een beeld te vormen van anderen
Uiterlijke kenmerken en gedragingen spelen rol bij indruksvorming
• Non-verbaal gedrag heeft meer invloed dan verbaal gedrag
• Emoties lezen
• Ook context speelt een rol: wanneer is iets wel/niet gepast?
• Aanraking: verbinding of afkeer/dominantie
3
, Sociale psychologie
• Emotie (genegenheid) en dominantie
• Gedrag
Belang van eerste ontmoetingen
• Weinig info beschikbaar
• Opvallende kenmerken
• Controle over kleding en haar
• Onderzoek: babyface = lief en vriendelijk
4
