Cursuscode PB2802
READER
INLEIDING IN DE
WETENSCHAPPELIJKE
METHODE
1
,Inhoudsopgave
Thema Bladz. Additioneel
materiaal
1 Studietaak 1 4 Digitale
Wetenschappelijke revoluties leeromgeving
Eshuis, J. (2023). Wetenschappelijke revoluties.
Open Universiteit Nederland
Studietaak 2 34
Van witte, naar zwarte zwanen
Dienes, Z. (2008). Understanding psychology as a science:
An introduction to scientific and statistical inference.
Palgrave MacMillan (hoofdstuk 1: Karl Popper & the problem of Demarcation).
Studietaak 3 70
Paradigma’s en wetenschappelijke revoluties
Okasha, S. (2016). Philosophy of Science: A Very Short Introduction.
Oxford University Press (Hoofdstuk 5: Scientific change and scientific
revolutions).
Studietaak 4 84
De Onderzoeksprogramma’s van Lakatos
Dienes, Z. (2008). Understanding psychology as a science.
An introduction to scientific and statistical inference.
Palgrave MacMillan (Hoofdstuk 2: Lakatos and the research programme).
2 Studietaak 5 101
Hypotheses, theorie en voorspellingen
Gruijters, S.L.K. & van Beek, J. (2023). Hypotheses, theorie, en voorspellingen:
Inleiding in enkele methodes van de wetenschap.
Open Universiteit Nederland.
Studietaak 6 127
Experiment
Potochnik, A., Colombo, M., & Wright, C. (2019). Recipes for science:
An introduction to scientific methods and reasoning.
Routledge (hoofdstuk 2: Experiments and studies).
Carey, S. S. (2011). A beginner's guide to scientific method (4th ed.). 155
Wadsworth, Cengage Learning (hoofdstuk 4: Experimentation).
Studietaak 7 174
Causaliteit
Potochnik, A., Colombo, M., & Wright, C. (2019). Recipes for science:
An introduction to scientific methods and reasoning.
Routledge (hoofdstuk 7: Causal reasoning).
Bergstrom, C. T., & West, J. D. (2020). Calling bullshit: 189
The art of scepticism in a data-driven world.
Random House (hoofdstuk 4: Causality).
3 Studietaak 8 217
Zuiver denken in de wetenschap
Hurley, P. (2017). A concise introduction to logic (10th ed.).
Cengage Learning. (Hoofdstuk 3: Informal fallacies).
Studietaak 9 249
Wetenschappelijke integriteit en Open Science
Wilson, T. D., DePaulo, B. M., Mook, D. G., & Klaaren, K. J. (1993).
Scientists’ Evaluations of Research: The Biasing Effects of the
Importance of the Topic.
Psychological Science, 4(5), 322-325
2
, Thema 1: Perspectief op wetenschap
Inhoud thema 1
Studietaak 1
Wetenschappelijke revoluties (PB2802 - 242511B)
Wetenschappelijke revoluties
Studietaak 2
Van witte, naar zwarte zwanen
Understanding psychology as a science: An introduction to scientific and statistical inference
Studietaak 3
Paradigma’s en wetenschappelijke revoluties
Philosophy of Science: A Very Short Introduction
Studietaak 4
De onderzoeksprogramma's van Lakatos
Understanding psychology as a science. An introduction to scientific and statistical inference
1
3
, Studietaak 1 – Wetenschappelijke revoluties
Jannes Eshuis – Open Universiteit Nederland
Inleiding
De vraag hoe wij de wereld kunnen leren kennen, stelt de mens zich al eeuwen, zo niet
millennia. In de Europese geschiedenis duikt die vraag bijvoorbeeld voor het eerst concreet
op bij de oude Grieken rond 600 voor Christus. Dit wil echter niet zeggen dat zij de eersten of
enigen waren. Ook in de antieke Chinese en Indiase denktradities vroegen mensen zich af
hoe ze het beste tot kennis over de wereld konden komen. En oudere mythologieën zijn
weliswaar minder rationeel, maar hebben evengoed het doel een antwoord op deze vraag te
vinden. Zelfs voordat mensen hun gedachten op schrift stelden, zullen zij ongetwijfeld
gelijksoortige vragen hebben gesteld. Hier beperken wij ons echter tot de westerse
denktraditie.
We beginnen in dit hoofdstuk in het oude Griekenland (circa 600-200 v.Chr.) en bekijken hoe
Plato en Aristoteles denken dat we kennis over de wereld moeten vergaren. Daarna maken
we een sprong door de geschiedenis, naar het einde van de middeleeuwen (circa 1500). In
de tussenliggende periode wordt in West-Europa namelijk weinig vooruitgang geboekt in de
ontwikkeling van de wetenschap. In het Romeinse Rijk ligt de nadruk van de filosofie meer op
ethiek, recht en politiek en wordt voor het begrip over de natuurlijke wereld vooral
teruggegrepen op het werk van de oude Grieken. In de daaropvolgende middeleeuwen raakt
de oude Griekse filosofie steeds meer vermengd met de geloofsbeginselen van het in
opkomst zijnde christendom.
Vooral op basis van het werk van Aristoteles formuleert de katholieke kerk het Aristotelisch-
Christelijke wereldbeeld dat beschrijft hoe het universum in een perfecte, goddelijke balans
is, met de aarde als middelpunt. Het enige dat die balans verstoort, is de mens die zich met
de erfzonde de toorn van God op de hals heeft gehaald. Het doel van dit wereldbeeld is dan
ook niet zozeer om de ware aard van de wereld te achterhalen, maar om de zondige mens
voor te schrijven hoe de wereld, en de plaats van de mens daarin, begrepen moet worden.
Kritische vragen over hoe de wereld nu echt is verdwijnen daarmee naar de achtergrond.
Pas in de nadagen van de middeleeuwen komt daar weer verandering in. Kritische denkers
beginnen het juk van het geloof af te werpen en proberen tot een meer wereldlijke filosofie
over de werkelijkheid te komen. Hiermee breekt de zogenaamde wetenschappelijke
revolutie aan. Deze term verwijst naar een periode van grofweg 200 jaar die zich afspeelt
direct na de middeleeuwen. Het betreft een periode waarin men het klassieke Aristotelisch-
Christelijke wereldbeeld begint los te laten en dit inruilt voor een modernere
wetenschappelijke kijk op de wereld zoals wij die tegenwoordig kennen.
4
READER
INLEIDING IN DE
WETENSCHAPPELIJKE
METHODE
1
,Inhoudsopgave
Thema Bladz. Additioneel
materiaal
1 Studietaak 1 4 Digitale
Wetenschappelijke revoluties leeromgeving
Eshuis, J. (2023). Wetenschappelijke revoluties.
Open Universiteit Nederland
Studietaak 2 34
Van witte, naar zwarte zwanen
Dienes, Z. (2008). Understanding psychology as a science:
An introduction to scientific and statistical inference.
Palgrave MacMillan (hoofdstuk 1: Karl Popper & the problem of Demarcation).
Studietaak 3 70
Paradigma’s en wetenschappelijke revoluties
Okasha, S. (2016). Philosophy of Science: A Very Short Introduction.
Oxford University Press (Hoofdstuk 5: Scientific change and scientific
revolutions).
Studietaak 4 84
De Onderzoeksprogramma’s van Lakatos
Dienes, Z. (2008). Understanding psychology as a science.
An introduction to scientific and statistical inference.
Palgrave MacMillan (Hoofdstuk 2: Lakatos and the research programme).
2 Studietaak 5 101
Hypotheses, theorie en voorspellingen
Gruijters, S.L.K. & van Beek, J. (2023). Hypotheses, theorie, en voorspellingen:
Inleiding in enkele methodes van de wetenschap.
Open Universiteit Nederland.
Studietaak 6 127
Experiment
Potochnik, A., Colombo, M., & Wright, C. (2019). Recipes for science:
An introduction to scientific methods and reasoning.
Routledge (hoofdstuk 2: Experiments and studies).
Carey, S. S. (2011). A beginner's guide to scientific method (4th ed.). 155
Wadsworth, Cengage Learning (hoofdstuk 4: Experimentation).
Studietaak 7 174
Causaliteit
Potochnik, A., Colombo, M., & Wright, C. (2019). Recipes for science:
An introduction to scientific methods and reasoning.
Routledge (hoofdstuk 7: Causal reasoning).
Bergstrom, C. T., & West, J. D. (2020). Calling bullshit: 189
The art of scepticism in a data-driven world.
Random House (hoofdstuk 4: Causality).
3 Studietaak 8 217
Zuiver denken in de wetenschap
Hurley, P. (2017). A concise introduction to logic (10th ed.).
Cengage Learning. (Hoofdstuk 3: Informal fallacies).
Studietaak 9 249
Wetenschappelijke integriteit en Open Science
Wilson, T. D., DePaulo, B. M., Mook, D. G., & Klaaren, K. J. (1993).
Scientists’ Evaluations of Research: The Biasing Effects of the
Importance of the Topic.
Psychological Science, 4(5), 322-325
2
, Thema 1: Perspectief op wetenschap
Inhoud thema 1
Studietaak 1
Wetenschappelijke revoluties (PB2802 - 242511B)
Wetenschappelijke revoluties
Studietaak 2
Van witte, naar zwarte zwanen
Understanding psychology as a science: An introduction to scientific and statistical inference
Studietaak 3
Paradigma’s en wetenschappelijke revoluties
Philosophy of Science: A Very Short Introduction
Studietaak 4
De onderzoeksprogramma's van Lakatos
Understanding psychology as a science. An introduction to scientific and statistical inference
1
3
, Studietaak 1 – Wetenschappelijke revoluties
Jannes Eshuis – Open Universiteit Nederland
Inleiding
De vraag hoe wij de wereld kunnen leren kennen, stelt de mens zich al eeuwen, zo niet
millennia. In de Europese geschiedenis duikt die vraag bijvoorbeeld voor het eerst concreet
op bij de oude Grieken rond 600 voor Christus. Dit wil echter niet zeggen dat zij de eersten of
enigen waren. Ook in de antieke Chinese en Indiase denktradities vroegen mensen zich af
hoe ze het beste tot kennis over de wereld konden komen. En oudere mythologieën zijn
weliswaar minder rationeel, maar hebben evengoed het doel een antwoord op deze vraag te
vinden. Zelfs voordat mensen hun gedachten op schrift stelden, zullen zij ongetwijfeld
gelijksoortige vragen hebben gesteld. Hier beperken wij ons echter tot de westerse
denktraditie.
We beginnen in dit hoofdstuk in het oude Griekenland (circa 600-200 v.Chr.) en bekijken hoe
Plato en Aristoteles denken dat we kennis over de wereld moeten vergaren. Daarna maken
we een sprong door de geschiedenis, naar het einde van de middeleeuwen (circa 1500). In
de tussenliggende periode wordt in West-Europa namelijk weinig vooruitgang geboekt in de
ontwikkeling van de wetenschap. In het Romeinse Rijk ligt de nadruk van de filosofie meer op
ethiek, recht en politiek en wordt voor het begrip over de natuurlijke wereld vooral
teruggegrepen op het werk van de oude Grieken. In de daaropvolgende middeleeuwen raakt
de oude Griekse filosofie steeds meer vermengd met de geloofsbeginselen van het in
opkomst zijnde christendom.
Vooral op basis van het werk van Aristoteles formuleert de katholieke kerk het Aristotelisch-
Christelijke wereldbeeld dat beschrijft hoe het universum in een perfecte, goddelijke balans
is, met de aarde als middelpunt. Het enige dat die balans verstoort, is de mens die zich met
de erfzonde de toorn van God op de hals heeft gehaald. Het doel van dit wereldbeeld is dan
ook niet zozeer om de ware aard van de wereld te achterhalen, maar om de zondige mens
voor te schrijven hoe de wereld, en de plaats van de mens daarin, begrepen moet worden.
Kritische vragen over hoe de wereld nu echt is verdwijnen daarmee naar de achtergrond.
Pas in de nadagen van de middeleeuwen komt daar weer verandering in. Kritische denkers
beginnen het juk van het geloof af te werpen en proberen tot een meer wereldlijke filosofie
over de werkelijkheid te komen. Hiermee breekt de zogenaamde wetenschappelijke
revolutie aan. Deze term verwijst naar een periode van grofweg 200 jaar die zich afspeelt
direct na de middeleeuwen. Het betreft een periode waarin men het klassieke Aristotelisch-
Christelijke wereldbeeld begint los te laten en dit inruilt voor een modernere
wetenschappelijke kijk op de wereld zoals wij die tegenwoordig kennen.
4
