Sociale Psychologie
Hoofdstuk 1/college 1
We beschouwen psychologie als de wetenschap van het gedrag en de psychische processen van het
individu.
Sociale psychologie: de wetenschap die bestudeert hoe de gedachten, gevoelens en gedragingen van
mensen worden beïnvloed door de echte of denkbeeldige aanwezigheid van anderen: ouders,
vrienden, werkgevers, leraren, vreemden – in feite de gehele sociale situatie.
Kern sociale psychologie: sociale invloed
Sociale invloed: we worden allemaal beïnvloed door andere mensen.
Sociale invloed gaat verder dan gedrag. Het omvat zowel onze gedachten en gevoelens als onze
zichtbare handelingen.
Sociale invloed heeft meer uitingsvormen dan alleen de doelbewuste pogingen tot overreding.
Vaak zijn mensen zich niet bewust van de redenen achter hun eigen reacties en gevoelens.
Empirisch: op waarneming en/of onderzoek gebaseerd
Hypothese: een als voorlopige waarheid aangenomen maar nog te bewijzen veronderstelling.
Sociale psychologie hecht veel belang aan de manier waarop mensen de sociale wereld
interpreteren.
De meesten van ons gaan ervan uit dat het uitblijven van een reactie wordt veroorzaakt door een
negatieve persoonlijkheidseigenschap of karaktertrek van de betrokkenen.
Als persoonlijkheidspsychologen proberen sociaal gedrag te verklaren, concentreren ze zich over het
algemeen op individuele verschillen: in die aspecten van de persoonlijkheid van de betrokkenen die
ervoor zorgen dat ze anders zijn dan anderen.
Doel sociale psychologie: het identificeren van de universele eigenschappen van de menselijke
natuur die ervoor zorgen dat iedereen gevoelig is voor sociale invloed, onafhankelijk va sociale klasse
of cultuur.
Sociologie: verschaft algemene wetten en theorieën over samenlevingen, niet over individuen.
Sociale psychologie: onderzoekt de psychologische processen die mensen met elkaar
gemeenschappelijk hebben en hen gevoelig maken voor sociale invloed.
Persoonlijkheidspsychologie: onderzoekt de kenmerken die maken dat individuen uniek zijn en van
elkaar verschillen.
Sociale psychologie en sociologie hebben beide belangstelling voor de manier waarop de situatie en
de redere maatschappelijke omstandigheden ons gedrag beïnvloeden. Sociaal psychologen richten
zich echter meer op de psychologische gesteldheid van individuen die hen gevoelig maakt voor
sociale invloeden. Terwijl de sociale psychologie en de persoonlijkheidspsychologie beide de nadruk
leggen op de psychologie van het individu, heeft de sociale psychologie vooral als doel het analyseren
,en verklaren van psychologische processen die de meeste mensen in de wereld gemeen hebben en
die hen gevoelig maken voor sociale invloeden.
Fundamentele attributiefout: de neiging om ons eigen en andermans gedrag volledig toe te schrijven
aan persoonlijkheidstrekken en het effect van de sociale invloed en de acute situatie te
onderschatten. (we hebben de neiging om het gedrag van mensen te verklaren in termen van hun
persoonlijkheid)
Competitief spelen: zoveel mogelijk geld proberen te winnen en de tegenstander zoveel mogelijk
laten verliezen.
Coöperatief spelen: ernaar streven dat zowel hijzelf als de tegenstander wat geld wint.
We denken vaak aan de persoonlijkheid en baseren daarop ons antwoord. Maar staan nauwelijks stil
bij de aard van de sociale situatie.
Als alleen al het toekennen van een naam aan het spel een belangrijke invloed heeft op het gedrag
van de spelers (Het beursspel, het gemeenschapsspel), welke invloed denk je dan dat de invloed zou
zijn van het aanpassen van de sfeer in het klaslokaal, zodat die de aard van het spel weerspiegelt.
Er bestaan verschillen in persoonlijkheid die van groot belang zijn, maar de sociale situatie en de
omgeving kunnen zo invloedrijk zijn dat ze op bijna iedereen een groot effect kunnen hebben.
Domein van de sociaal psycholoog.
Sociale situatie heeft vaak een ingrijpend effect op menselijk gedrag.
Sociale situatie: bepalen van objectieve eigenschappen van de situatie, zoals hoe lonend die situatie
is voor mensen en vervolgens te kijken naar het gedrag dat door die objectieve eigenschappen
ontstaat.
Gedrag dat wordt beloond: kans groot dat ermee wordt doorgegaan
Gedrag dat wordt bestraft: kans groot dat het gedrag afneemt of uiteindelijk eindigt.
Gedrag belonen of bestraffen is de benadering van het behaviorisme. (in gang gezet door B.F. Skinner
1938)
- Deze stroming in de psychologie verdedigt de stelling dat alle gedrag verklaard kan worden
aan de hand van beloningen en straffen in de omgeving van het organisme en dat het niet
nodig is om er subjectieve zaken als denken en voelen bij te betrekken.
- De vroege behavioristen wilden geen rekening houden met cognitie (denken en voelen; te
vaag en te slecht waarneembaar en onvoldoende onderbouwd om op basis daarvan gedrag
te kunnen observeren die van vitaal belang zijn voor menselijke sociale ervaringen)
De manier waarop mensen de sociale situatie interpreteren, vormt de basis voor een benadering
genaamd gestaltpsychologie.
Gestaltpsychologie: deze stroming onderzoekt hoe mensen de fysieke wereld waarnemen en stelt
dat we de subjectieve manier moeten onderzoeken waarop een object in de geest van de mensen
verschijnt (het gestalt of geheel), in plaats van de manier waarop de objectieve, fysieke
eigenschappen van het object een geheel vormen.
,Volgens gestaltpsychologen is het onmogelijk te bepalen hoe een object wordt waargenomen
wanneer je alleen deze bouwstenen van de perceptie in aanmerking neemt. (een deel van het
geheel) het geheel is namelijk anders.
Je moet je richten op de fenomenologie van de waarnemer.
Fenomenologie: op hoe een object op hem of haar overkomt, in plaats van afzonderlijke objectieve
elementen van het object.
Lewin: grondlegger van de moderne experimentele sociale psychologie.
- Heeft antisemitisme ondervonden
- Stelde dat het vaak belangrijker is om te begrijpen hoe mensen de sociale wereld
waarnemen, doorgronden en interpreteren dan het is om de objectieve eigenschappen
ervan te begrijpen.
- Over het algemeen reageert iemand op wat hij denkt dat de ander waarneemt, voelt en
denkt, als aanvulling op wat de ander zou kunnen doen.
Lee Ross (hoogleraar psychologie Stanford University):
Naïef realisme: de overtuiging dat ieder van ons dingen waarnemen ‘zoals ze echt zijn’. Als andere
mensen dezelfde dingen dus anders zien, moet dat wel zijn omdat zij bevooroordeeld zijn.
1.4 de oorsprong van constructen: fundamentele menselijke motieven
Op elk willekeurig moment liggen er allerlei elkaar overlappende motieven ten grondslag aan onze
gedachten en gedragingen. 2 van deze motieven zijn van essentieel belang:
- De behoefte aan een positief zelfbeeld
- De behoefte om de wereld accuraat waar te nemen
Leon Festinger: een van de meest vernieuwende sociaal psychologen
Sociale cognitie: hoe mensen informatie selecteren, interpreteren, onthouden en gebruiken om te
oordelen en te beslissen.
- Onderzoekers die sociaal cognitieve processen onderzoeken, nemen als uitgangspunt dat alle
mensen de wereld zo accuraat mogelijk proberen waar te nemen.
Selffulfilling prophecy: je verwacht bepaald gedrag van jezelf of iemand anders, dus handel je op zo’n
manier dat je verwachting waarheid wordt.
1.5 Sociale psychologie en maatschappelijke problemen
Sociale psychologie: wetenschappelijke studie naar sociale invloed.
1. Waarom zijn de meeste mensen geneigd tot de fundamentele attributiefout
2. Noem enkele negatieve gevolgen van onze neiging om de macht van de sociale situatie te
onderschatten
Samenvatting Hoofdstuk 1:
- Wat is sociale psychologie en wat is het verschil met andere disciplines?
Sociale psychologie: wetenschappelijk onderzoek naar de wijze waarop gedachten, gevoelens
en gedragingen van mensen worden beïnvloed door de feitelijke of denkbeeldige
aanwezigheid van andere mensen. Doel sociale psychologie: ontdekken van universele
wetten van menselijk gedrag.
, De sociale psychologie baseert zich weliswaar op de studie van de interne psychologische processen
van het individu in de context van een bepaalde sociale situatie. De analyses van sociologen
daarentegen zijn gericht op groepen, instituties en de samenleving in bredere zin.
- De aandacht van sociaal psychologen gaat uit naar de processen die zich in het individu zelf
afspelen. Door middel van experimenten waarin de relevante variabelen zorgvuldig worden
gecontroleerd proberen zij de universele kenmerken van menselijke natuur in kaart te
brengen die ons ontvankelijk maken voor sociale beïnvloeding, ongeacht sociale klasse,
gender of cultuur.
Persoonlijkheidspsychologen willen het sociale gedrag van individuen verklaren. Zij doen dat in
termen van individuele persoonlijkheidskenmerken.
Wat is belangrijker: de persoonlijkheid of de situatie?
Het gedrag van individuen wordt in sterke mate door de sociale omgeving beïnvloed, maar veel
mensen willen dat niet geloven.
Fundamentele attributiefout: de neiging ons eigen gedrag en dat van anderen vrijwel uitsluitend op
grond van persoonlijkheidstrekken te verklaren en de macht van sociale invloed te onderschatten.
Hoe hebben behaviorisme en gestaltpsychologie bijgedragen aan de ontwikkeling van de sociale
psychologie?
- De macht van sociale interpretatie
De relatie tussen individuen en situaties bestaat uit tweerichtingsverkeer. Niet alleen begrijpen hoe
situaties individuen beïnvloeden, maar ook hoe mensen de sociale wereld en het gedrag van anderen
waarnemen en interpreteren.
- Construct: verwijst naar de wereld zoals die wordt geïnterpreteerd door het individu.
Hoe we ons in een bepaalde situatie gedragen wordt niet bepaald door de objectieve
omstandigheden, maar door de wijze waarop we deze omstandigheden waarnemen (constructen)
Wat zijn de verschillen tussen het motief van eigenwaarde en het motief van sociale cognitie?
- De oorsprong van constructen: fundamentele menselijke motieven.
De wijze waarop een individu een situatie construeert (waarneemt, begrijpt en interpreteert) wordt
grotendeels bepaald door twee fundamentele menselijke behoeften: de behoefte om accuraat te zijn
en de behoefte om een goed gevoel over onszelf te hebben.
- Vaak vertekenen we de werkelijkheid om ons gevoel van eigenwaarde in stand te kunnen
houden.
Hoe kan de sociale psychologie maatschappelijke problemen helpen oplossen?
- Sociale psychologie en maatschappelijke problemen.
Hoorcollege 1
Hoofdstuk 3
Sociale cognitie: hoe we denken over de sociale wereld
3.2 Op de automatische piloot: denken zonder inspanning
Automatisch denken is een onbewust, onopzettelijk, onwillekeurig proces dat geen inspanning kost.
Hoofdstuk 1/college 1
We beschouwen psychologie als de wetenschap van het gedrag en de psychische processen van het
individu.
Sociale psychologie: de wetenschap die bestudeert hoe de gedachten, gevoelens en gedragingen van
mensen worden beïnvloed door de echte of denkbeeldige aanwezigheid van anderen: ouders,
vrienden, werkgevers, leraren, vreemden – in feite de gehele sociale situatie.
Kern sociale psychologie: sociale invloed
Sociale invloed: we worden allemaal beïnvloed door andere mensen.
Sociale invloed gaat verder dan gedrag. Het omvat zowel onze gedachten en gevoelens als onze
zichtbare handelingen.
Sociale invloed heeft meer uitingsvormen dan alleen de doelbewuste pogingen tot overreding.
Vaak zijn mensen zich niet bewust van de redenen achter hun eigen reacties en gevoelens.
Empirisch: op waarneming en/of onderzoek gebaseerd
Hypothese: een als voorlopige waarheid aangenomen maar nog te bewijzen veronderstelling.
Sociale psychologie hecht veel belang aan de manier waarop mensen de sociale wereld
interpreteren.
De meesten van ons gaan ervan uit dat het uitblijven van een reactie wordt veroorzaakt door een
negatieve persoonlijkheidseigenschap of karaktertrek van de betrokkenen.
Als persoonlijkheidspsychologen proberen sociaal gedrag te verklaren, concentreren ze zich over het
algemeen op individuele verschillen: in die aspecten van de persoonlijkheid van de betrokkenen die
ervoor zorgen dat ze anders zijn dan anderen.
Doel sociale psychologie: het identificeren van de universele eigenschappen van de menselijke
natuur die ervoor zorgen dat iedereen gevoelig is voor sociale invloed, onafhankelijk va sociale klasse
of cultuur.
Sociologie: verschaft algemene wetten en theorieën over samenlevingen, niet over individuen.
Sociale psychologie: onderzoekt de psychologische processen die mensen met elkaar
gemeenschappelijk hebben en hen gevoelig maken voor sociale invloed.
Persoonlijkheidspsychologie: onderzoekt de kenmerken die maken dat individuen uniek zijn en van
elkaar verschillen.
Sociale psychologie en sociologie hebben beide belangstelling voor de manier waarop de situatie en
de redere maatschappelijke omstandigheden ons gedrag beïnvloeden. Sociaal psychologen richten
zich echter meer op de psychologische gesteldheid van individuen die hen gevoelig maakt voor
sociale invloeden. Terwijl de sociale psychologie en de persoonlijkheidspsychologie beide de nadruk
leggen op de psychologie van het individu, heeft de sociale psychologie vooral als doel het analyseren
,en verklaren van psychologische processen die de meeste mensen in de wereld gemeen hebben en
die hen gevoelig maken voor sociale invloeden.
Fundamentele attributiefout: de neiging om ons eigen en andermans gedrag volledig toe te schrijven
aan persoonlijkheidstrekken en het effect van de sociale invloed en de acute situatie te
onderschatten. (we hebben de neiging om het gedrag van mensen te verklaren in termen van hun
persoonlijkheid)
Competitief spelen: zoveel mogelijk geld proberen te winnen en de tegenstander zoveel mogelijk
laten verliezen.
Coöperatief spelen: ernaar streven dat zowel hijzelf als de tegenstander wat geld wint.
We denken vaak aan de persoonlijkheid en baseren daarop ons antwoord. Maar staan nauwelijks stil
bij de aard van de sociale situatie.
Als alleen al het toekennen van een naam aan het spel een belangrijke invloed heeft op het gedrag
van de spelers (Het beursspel, het gemeenschapsspel), welke invloed denk je dan dat de invloed zou
zijn van het aanpassen van de sfeer in het klaslokaal, zodat die de aard van het spel weerspiegelt.
Er bestaan verschillen in persoonlijkheid die van groot belang zijn, maar de sociale situatie en de
omgeving kunnen zo invloedrijk zijn dat ze op bijna iedereen een groot effect kunnen hebben.
Domein van de sociaal psycholoog.
Sociale situatie heeft vaak een ingrijpend effect op menselijk gedrag.
Sociale situatie: bepalen van objectieve eigenschappen van de situatie, zoals hoe lonend die situatie
is voor mensen en vervolgens te kijken naar het gedrag dat door die objectieve eigenschappen
ontstaat.
Gedrag dat wordt beloond: kans groot dat ermee wordt doorgegaan
Gedrag dat wordt bestraft: kans groot dat het gedrag afneemt of uiteindelijk eindigt.
Gedrag belonen of bestraffen is de benadering van het behaviorisme. (in gang gezet door B.F. Skinner
1938)
- Deze stroming in de psychologie verdedigt de stelling dat alle gedrag verklaard kan worden
aan de hand van beloningen en straffen in de omgeving van het organisme en dat het niet
nodig is om er subjectieve zaken als denken en voelen bij te betrekken.
- De vroege behavioristen wilden geen rekening houden met cognitie (denken en voelen; te
vaag en te slecht waarneembaar en onvoldoende onderbouwd om op basis daarvan gedrag
te kunnen observeren die van vitaal belang zijn voor menselijke sociale ervaringen)
De manier waarop mensen de sociale situatie interpreteren, vormt de basis voor een benadering
genaamd gestaltpsychologie.
Gestaltpsychologie: deze stroming onderzoekt hoe mensen de fysieke wereld waarnemen en stelt
dat we de subjectieve manier moeten onderzoeken waarop een object in de geest van de mensen
verschijnt (het gestalt of geheel), in plaats van de manier waarop de objectieve, fysieke
eigenschappen van het object een geheel vormen.
,Volgens gestaltpsychologen is het onmogelijk te bepalen hoe een object wordt waargenomen
wanneer je alleen deze bouwstenen van de perceptie in aanmerking neemt. (een deel van het
geheel) het geheel is namelijk anders.
Je moet je richten op de fenomenologie van de waarnemer.
Fenomenologie: op hoe een object op hem of haar overkomt, in plaats van afzonderlijke objectieve
elementen van het object.
Lewin: grondlegger van de moderne experimentele sociale psychologie.
- Heeft antisemitisme ondervonden
- Stelde dat het vaak belangrijker is om te begrijpen hoe mensen de sociale wereld
waarnemen, doorgronden en interpreteren dan het is om de objectieve eigenschappen
ervan te begrijpen.
- Over het algemeen reageert iemand op wat hij denkt dat de ander waarneemt, voelt en
denkt, als aanvulling op wat de ander zou kunnen doen.
Lee Ross (hoogleraar psychologie Stanford University):
Naïef realisme: de overtuiging dat ieder van ons dingen waarnemen ‘zoals ze echt zijn’. Als andere
mensen dezelfde dingen dus anders zien, moet dat wel zijn omdat zij bevooroordeeld zijn.
1.4 de oorsprong van constructen: fundamentele menselijke motieven
Op elk willekeurig moment liggen er allerlei elkaar overlappende motieven ten grondslag aan onze
gedachten en gedragingen. 2 van deze motieven zijn van essentieel belang:
- De behoefte aan een positief zelfbeeld
- De behoefte om de wereld accuraat waar te nemen
Leon Festinger: een van de meest vernieuwende sociaal psychologen
Sociale cognitie: hoe mensen informatie selecteren, interpreteren, onthouden en gebruiken om te
oordelen en te beslissen.
- Onderzoekers die sociaal cognitieve processen onderzoeken, nemen als uitgangspunt dat alle
mensen de wereld zo accuraat mogelijk proberen waar te nemen.
Selffulfilling prophecy: je verwacht bepaald gedrag van jezelf of iemand anders, dus handel je op zo’n
manier dat je verwachting waarheid wordt.
1.5 Sociale psychologie en maatschappelijke problemen
Sociale psychologie: wetenschappelijke studie naar sociale invloed.
1. Waarom zijn de meeste mensen geneigd tot de fundamentele attributiefout
2. Noem enkele negatieve gevolgen van onze neiging om de macht van de sociale situatie te
onderschatten
Samenvatting Hoofdstuk 1:
- Wat is sociale psychologie en wat is het verschil met andere disciplines?
Sociale psychologie: wetenschappelijk onderzoek naar de wijze waarop gedachten, gevoelens
en gedragingen van mensen worden beïnvloed door de feitelijke of denkbeeldige
aanwezigheid van andere mensen. Doel sociale psychologie: ontdekken van universele
wetten van menselijk gedrag.
, De sociale psychologie baseert zich weliswaar op de studie van de interne psychologische processen
van het individu in de context van een bepaalde sociale situatie. De analyses van sociologen
daarentegen zijn gericht op groepen, instituties en de samenleving in bredere zin.
- De aandacht van sociaal psychologen gaat uit naar de processen die zich in het individu zelf
afspelen. Door middel van experimenten waarin de relevante variabelen zorgvuldig worden
gecontroleerd proberen zij de universele kenmerken van menselijke natuur in kaart te
brengen die ons ontvankelijk maken voor sociale beïnvloeding, ongeacht sociale klasse,
gender of cultuur.
Persoonlijkheidspsychologen willen het sociale gedrag van individuen verklaren. Zij doen dat in
termen van individuele persoonlijkheidskenmerken.
Wat is belangrijker: de persoonlijkheid of de situatie?
Het gedrag van individuen wordt in sterke mate door de sociale omgeving beïnvloed, maar veel
mensen willen dat niet geloven.
Fundamentele attributiefout: de neiging ons eigen gedrag en dat van anderen vrijwel uitsluitend op
grond van persoonlijkheidstrekken te verklaren en de macht van sociale invloed te onderschatten.
Hoe hebben behaviorisme en gestaltpsychologie bijgedragen aan de ontwikkeling van de sociale
psychologie?
- De macht van sociale interpretatie
De relatie tussen individuen en situaties bestaat uit tweerichtingsverkeer. Niet alleen begrijpen hoe
situaties individuen beïnvloeden, maar ook hoe mensen de sociale wereld en het gedrag van anderen
waarnemen en interpreteren.
- Construct: verwijst naar de wereld zoals die wordt geïnterpreteerd door het individu.
Hoe we ons in een bepaalde situatie gedragen wordt niet bepaald door de objectieve
omstandigheden, maar door de wijze waarop we deze omstandigheden waarnemen (constructen)
Wat zijn de verschillen tussen het motief van eigenwaarde en het motief van sociale cognitie?
- De oorsprong van constructen: fundamentele menselijke motieven.
De wijze waarop een individu een situatie construeert (waarneemt, begrijpt en interpreteert) wordt
grotendeels bepaald door twee fundamentele menselijke behoeften: de behoefte om accuraat te zijn
en de behoefte om een goed gevoel over onszelf te hebben.
- Vaak vertekenen we de werkelijkheid om ons gevoel van eigenwaarde in stand te kunnen
houden.
Hoe kan de sociale psychologie maatschappelijke problemen helpen oplossen?
- Sociale psychologie en maatschappelijke problemen.
Hoorcollege 1
Hoofdstuk 3
Sociale cognitie: hoe we denken over de sociale wereld
3.2 Op de automatische piloot: denken zonder inspanning
Automatisch denken is een onbewust, onopzettelijk, onwillekeurig proces dat geen inspanning kost.
