Samenvatting burgerlijk procesrecht week 2:
→ Start en globaal loop van de civiele procedure, partijdebat en
(regie) rol van de rechter
Literatuur:
Compendium (met uitzondering van de voetnoten):
- Hoofdstuk 2: in zijn geheel (herhaling; zie ook week 1)
- Hoofdstuk 3: par. 3.5 t/m 3.8;
- Hoofdstuk 5: in zijn geheel, met uitzondering van par. 5.4.2
- Hoofdstuk 6: in zijn geheel, met uitzondering van par. 6.8 en 6.10 t/m 6.12
- Hoofdstuk 11: par. 11.2
- Margreet Ahsmann, De impact van een goede regierechter, Tijdschrift voor de
Procespraktijk 2025-1, p. 19 t/m 26.
Jurisprudentie:
- HR 26 september 2003, ECLI:NL:HR:2003:AF9414 ( Regiopolitie/Hovax);
- HR 25 maart 2011, NJ 2012, 627 m.nt. H.J. Snijders ( Waarheidsplicht); de
vindplaats van de conclusie AG is ECLI:NL:PHR:2011:BO9675;
- HR 15 april 2011, ECLI:NL:HR:2011:BP5612 ( Googelende rechter).
- HR 10 januari 2020, ECLI:NL:HR:2020:23 ( aanvulling feitelijke grondslag)
- HR 16 juli 2021, ECLI:NL:HR:2021:1144 ( art. 21 Rv/herstelfunctie hoger
beroep)
,Hoofdstuk 2 Compendium. Artikel 6 EVRM en algemene
voorschriften voor procedures
2.1 Inleiding
Het burgerlijk procesrecht wordt beheerst door een aantal beginselen van
procesrecht. Bij nieuwe wetgeving zijn zij mede bepalend voor de inrichting daarvan,
terwijl zij tevens als richtsnoer voor de rechtspraak dienen. Een aantal van deze
normen wordt als zo wezenlijk beschouwd dat afwijking niet of alleen in bijzondere
gevallen is toegestaan. In die gevallen zou men van fundamentele eisen kunnen
spreken. Daarnaast zijn er regels voor een behoorlijk ingericht en goed
functionerend procesrecht die functionele eisen kunnen worden genoemd. Wetgever
en rechter staan tegenover deze functionele eisen vrijer dan tegenover
fundamentele eisen.
Voor zover deze eisen betrekking hebben op de rechter en de wijze waarop hij het
proces leidt en zijn beslissing geeft, is een aantal daarvan al geruime tijd geleden
wettelijk vastgesteld:
- instelling van de gerechten bij de wet ( artikel 116 Gw )
- de onafhankelijkheid van de rechter ( artikel 118 Gw )
- de openbaarheid van de terechtzitting en de uitspraak ( artikel 121 Gw )
- eis van onpartijdigheid in de regeling van de wraking ( artikel 36-39 Rv )
- de oudste en bij uitstek de meest fundamentele eis, die van hoor en
wederhoor ( artikel 19 Rv )
Hierna worden de belangrijkste bronnen van fundamentele en functionele eisen
besproken.
2.1.1 Artikel 6 EVRM
In artikel 6 EVRM is vastgelegd aan welke eisen de rechter en de rechtsgang in
civiele, straf- en bestuurszaken ten minste moeten voldoen, willen zij geen
aanleiding zijn tot sancties van het Europese Hof voor de rechten van de mens.
In lid 1 wordt bepaald:
‘Bij het vaststellen van zijn burgerlijke rechten en verplichtingen (…) heeft een ieder
recht op een eerlijke en openbare behandeling van zijn zaak, binnen een redelijke
termijn, door een onafhankelijke en onpartijdige rechterlijke instantie welke bij de wet
is ingesteld. De uitspraak moet in het openbaar worden gewezen (…).’
Deze eisen kunnen zonder uitzondering als fundamenteel worden aangemerkt. De
eisen van artikel 6 EVRM zijn vooral gebaseerd op de wijze waarop de overheid de
civiele procedure moet inrichten en de rechterlijke macht moet toerusten en
instrueren.
,Een beperking van artikel 6 EVRM is dat het geen horizontale werking heeft: burgers
kunnen artikel 6 alleen inroepen tegen de overheid, niet rechtstreeks tegen de
wederpartij.
2.1.2 Algemene voorschriften voor procedures ( artikel 19 - 35 Rv )
Mede in samenhang met de toegenomen betekenis van artikel 6 EVRM is, bij de
herziening van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering een afdeling ‘Algemene
voorschriften van procedures’ in ons wetboek opgenomen.
Daar is een aantal bepalingen in ondergebracht met een algemeen, soms meer
principieel karakter. Zo hebben er de meeste uit artikel 6 EVRM af te leiden
vereisten een plaats gekregen:
- zoals hoor en wederhoor ( artikel 19 Rv )
- de openbaarheid van de behandeling en van de uitspraak ( artikel 27 en 28
Rv )
- de motivering van uitspraken ( artikel 30 Rv )
Naast deze vereisten zijn ook algemene voorschriften opgenomen, zoals inzake de
taken en bevoegdheden van rechter en partijen. Dienaangaande is bepaald dat de
rechter een beslissing moet geven ( artikel 26 Rv ) en wel op basis van hetgeen
partijen hebben aangevoerd en gevraagd ( artikel 23 en 24 Rv ), waarbij hij wel
ambtshalve het recht toepast ( artikel 25 Rv ). Meer dan voorheen bevat de wet ook
opdrachten aan partijen. Zij zijn jegens elkaar verplicht onredelijke vertraging van de
procedure te voorkomen ( artikel 20 Rv ).
Hierna worden als afzonderlijke fundamentele vereisten die mede uit artikel 6 EVRM
worden afgeleid, besproken. Bij de behandeling van deze vereisten van artikel 6
EVRM wordt ook de uitwerking in de Nederlandse wetgeving en jurisprudentie
betrokken.
, 2.2 De toegang tot de rechter
Het recht op toegang tot de burgerlijke rechter is door het EHRM uit artikel 6 EVRM
afgeleid: met die eisen die artikel 6 stelt aan de kwaliteit van de civiele procedure
hangt samen dat die procedure ook daadwerkelijk voor de rechtzoekende open moet
staan. Daarvoor is niet alleen nodig dat de procedure zelf zo eenvoudig mogelijk
informeel mogelijk is ingericht, maar ook dat er zo min mogelijk feitelijke en wettelijke
belemmeringen bestaan om de procedure daadwerkelijk te beginnen en te
doorlopen.
2.2.1 De kosten van de civiele procedure
Aan het voeren van een civiele procedure kunnen voor partijen aanmerkelijke kosten
verbonden zijn. De belangrijkste kostenpost zullen de kosten van ingeroepen
rechtsbijstand zijn. Voorts wordt door de griffier een bijdrage in de kosten van de
rechtspraak geheven, het griffierecht, geregeld in de Wet griffierechten burgerlijke
zaken. In de derde plaats komen de kosten van de deurwaarder, voor zover deze in
hun opdracht bij het uitbrengen van exploten of anderszins werkzaam is geweest
voor rekening van partijen. Ten slotte zijn ook de aan eventuele bewijslevering
verbonden kosten voor hun rekening, zoals de schadeloosstelling van getuigen en
de honorering van deskundigen.
Komt het, aan het einde van de procedure, tot een kostenveroordeling dan zullen
deze kosten ten laste van de in het ongelijk gestelde partij worden gebracht, waarbij
die ter zake van de rechtsbijstand worden vastgesteld op basis van een tarief dat (in
verband met de eis van toegang tot de rechter) de werkelijke kosten daarvan
gewoonlijk niet dekt.
2.2.2 Gefinancierde rechtshulp
De aan de benodigde rechtsbijstand verbonden kosten kunnen een feitelijke
belemmering van de toegang tot de rechter betekenen. Daarom wordt in artikel 18 lid
2 Gw bepaald dat de wet regels dient te stellen omtrent het verlenen van
rechtsbijstand aan minder draagkrachtigen.
→ Start en globaal loop van de civiele procedure, partijdebat en
(regie) rol van de rechter
Literatuur:
Compendium (met uitzondering van de voetnoten):
- Hoofdstuk 2: in zijn geheel (herhaling; zie ook week 1)
- Hoofdstuk 3: par. 3.5 t/m 3.8;
- Hoofdstuk 5: in zijn geheel, met uitzondering van par. 5.4.2
- Hoofdstuk 6: in zijn geheel, met uitzondering van par. 6.8 en 6.10 t/m 6.12
- Hoofdstuk 11: par. 11.2
- Margreet Ahsmann, De impact van een goede regierechter, Tijdschrift voor de
Procespraktijk 2025-1, p. 19 t/m 26.
Jurisprudentie:
- HR 26 september 2003, ECLI:NL:HR:2003:AF9414 ( Regiopolitie/Hovax);
- HR 25 maart 2011, NJ 2012, 627 m.nt. H.J. Snijders ( Waarheidsplicht); de
vindplaats van de conclusie AG is ECLI:NL:PHR:2011:BO9675;
- HR 15 april 2011, ECLI:NL:HR:2011:BP5612 ( Googelende rechter).
- HR 10 januari 2020, ECLI:NL:HR:2020:23 ( aanvulling feitelijke grondslag)
- HR 16 juli 2021, ECLI:NL:HR:2021:1144 ( art. 21 Rv/herstelfunctie hoger
beroep)
,Hoofdstuk 2 Compendium. Artikel 6 EVRM en algemene
voorschriften voor procedures
2.1 Inleiding
Het burgerlijk procesrecht wordt beheerst door een aantal beginselen van
procesrecht. Bij nieuwe wetgeving zijn zij mede bepalend voor de inrichting daarvan,
terwijl zij tevens als richtsnoer voor de rechtspraak dienen. Een aantal van deze
normen wordt als zo wezenlijk beschouwd dat afwijking niet of alleen in bijzondere
gevallen is toegestaan. In die gevallen zou men van fundamentele eisen kunnen
spreken. Daarnaast zijn er regels voor een behoorlijk ingericht en goed
functionerend procesrecht die functionele eisen kunnen worden genoemd. Wetgever
en rechter staan tegenover deze functionele eisen vrijer dan tegenover
fundamentele eisen.
Voor zover deze eisen betrekking hebben op de rechter en de wijze waarop hij het
proces leidt en zijn beslissing geeft, is een aantal daarvan al geruime tijd geleden
wettelijk vastgesteld:
- instelling van de gerechten bij de wet ( artikel 116 Gw )
- de onafhankelijkheid van de rechter ( artikel 118 Gw )
- de openbaarheid van de terechtzitting en de uitspraak ( artikel 121 Gw )
- eis van onpartijdigheid in de regeling van de wraking ( artikel 36-39 Rv )
- de oudste en bij uitstek de meest fundamentele eis, die van hoor en
wederhoor ( artikel 19 Rv )
Hierna worden de belangrijkste bronnen van fundamentele en functionele eisen
besproken.
2.1.1 Artikel 6 EVRM
In artikel 6 EVRM is vastgelegd aan welke eisen de rechter en de rechtsgang in
civiele, straf- en bestuurszaken ten minste moeten voldoen, willen zij geen
aanleiding zijn tot sancties van het Europese Hof voor de rechten van de mens.
In lid 1 wordt bepaald:
‘Bij het vaststellen van zijn burgerlijke rechten en verplichtingen (…) heeft een ieder
recht op een eerlijke en openbare behandeling van zijn zaak, binnen een redelijke
termijn, door een onafhankelijke en onpartijdige rechterlijke instantie welke bij de wet
is ingesteld. De uitspraak moet in het openbaar worden gewezen (…).’
Deze eisen kunnen zonder uitzondering als fundamenteel worden aangemerkt. De
eisen van artikel 6 EVRM zijn vooral gebaseerd op de wijze waarop de overheid de
civiele procedure moet inrichten en de rechterlijke macht moet toerusten en
instrueren.
,Een beperking van artikel 6 EVRM is dat het geen horizontale werking heeft: burgers
kunnen artikel 6 alleen inroepen tegen de overheid, niet rechtstreeks tegen de
wederpartij.
2.1.2 Algemene voorschriften voor procedures ( artikel 19 - 35 Rv )
Mede in samenhang met de toegenomen betekenis van artikel 6 EVRM is, bij de
herziening van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering een afdeling ‘Algemene
voorschriften van procedures’ in ons wetboek opgenomen.
Daar is een aantal bepalingen in ondergebracht met een algemeen, soms meer
principieel karakter. Zo hebben er de meeste uit artikel 6 EVRM af te leiden
vereisten een plaats gekregen:
- zoals hoor en wederhoor ( artikel 19 Rv )
- de openbaarheid van de behandeling en van de uitspraak ( artikel 27 en 28
Rv )
- de motivering van uitspraken ( artikel 30 Rv )
Naast deze vereisten zijn ook algemene voorschriften opgenomen, zoals inzake de
taken en bevoegdheden van rechter en partijen. Dienaangaande is bepaald dat de
rechter een beslissing moet geven ( artikel 26 Rv ) en wel op basis van hetgeen
partijen hebben aangevoerd en gevraagd ( artikel 23 en 24 Rv ), waarbij hij wel
ambtshalve het recht toepast ( artikel 25 Rv ). Meer dan voorheen bevat de wet ook
opdrachten aan partijen. Zij zijn jegens elkaar verplicht onredelijke vertraging van de
procedure te voorkomen ( artikel 20 Rv ).
Hierna worden als afzonderlijke fundamentele vereisten die mede uit artikel 6 EVRM
worden afgeleid, besproken. Bij de behandeling van deze vereisten van artikel 6
EVRM wordt ook de uitwerking in de Nederlandse wetgeving en jurisprudentie
betrokken.
, 2.2 De toegang tot de rechter
Het recht op toegang tot de burgerlijke rechter is door het EHRM uit artikel 6 EVRM
afgeleid: met die eisen die artikel 6 stelt aan de kwaliteit van de civiele procedure
hangt samen dat die procedure ook daadwerkelijk voor de rechtzoekende open moet
staan. Daarvoor is niet alleen nodig dat de procedure zelf zo eenvoudig mogelijk
informeel mogelijk is ingericht, maar ook dat er zo min mogelijk feitelijke en wettelijke
belemmeringen bestaan om de procedure daadwerkelijk te beginnen en te
doorlopen.
2.2.1 De kosten van de civiele procedure
Aan het voeren van een civiele procedure kunnen voor partijen aanmerkelijke kosten
verbonden zijn. De belangrijkste kostenpost zullen de kosten van ingeroepen
rechtsbijstand zijn. Voorts wordt door de griffier een bijdrage in de kosten van de
rechtspraak geheven, het griffierecht, geregeld in de Wet griffierechten burgerlijke
zaken. In de derde plaats komen de kosten van de deurwaarder, voor zover deze in
hun opdracht bij het uitbrengen van exploten of anderszins werkzaam is geweest
voor rekening van partijen. Ten slotte zijn ook de aan eventuele bewijslevering
verbonden kosten voor hun rekening, zoals de schadeloosstelling van getuigen en
de honorering van deskundigen.
Komt het, aan het einde van de procedure, tot een kostenveroordeling dan zullen
deze kosten ten laste van de in het ongelijk gestelde partij worden gebracht, waarbij
die ter zake van de rechtsbijstand worden vastgesteld op basis van een tarief dat (in
verband met de eis van toegang tot de rechter) de werkelijke kosten daarvan
gewoonlijk niet dekt.
2.2.2 Gefinancierde rechtshulp
De aan de benodigde rechtsbijstand verbonden kosten kunnen een feitelijke
belemmering van de toegang tot de rechter betekenen. Daarom wordt in artikel 18 lid
2 Gw bepaald dat de wet regels dient te stellen omtrent het verlenen van
rechtsbijstand aan minder draagkrachtigen.
