STRAFRECHT
DEEL I STRAFRECHT
JURIDISCHE SITUERING
EEN BEGRIPSOMSCHRIJVING
Echte definitie bestaat niet - > naargelang de discipline w het strafrecht anders
omschreven
- volgens juristen: geheel van rechtsregels over misdrijf, dader & straf
- juridische definitie: het geheel aan rechtsregels dat bepaalt:
o (1) voorwaarden gedraging -> misdrijf + welke gedragingen zijn
misdrijven?
o (2) wie is dader? Wie draagt strafrechtelijke verantwoordelijkheid?
o (3) welke straffen bestaan? Wanneer welke straffen toepassen?
o (4) voorwaarden straffen opleggen & uitvoeren?
begrippen
o (5) hoe oordelen de bevoegde instanties over misdrijf, dader en straf?
normen: worden niet lett
gevraagd
- bepaalt door maatschappij, elk land beslist voor zichzelf, veranderen doorheen de
tijd
Misdrijf
- afwijking van de norm die een reactie in de vorm van een straf verantwoordt.
o Niet alles wat niet mag, is strafbaar
o Wat een misdrijf is, verschilt in tijd en ruimte.
o Strafrecht houdt zich op 2 manieren bezig met misdrijven
Algemeen: wat is een misdrijf?
Bijzonder: welke gedragingen zijn een misdrijf? = specifieke
misdrijfsomschrijvingen
- Het misdrijf in wordt in het strafrecht bepaald door en vastgelegd in de wet (idem
straf)
Dader
- Strafrecht bevat regels over wie dader ve misdrijf kan zijn & wie strafrechterlijke
verantwoording draagt
o Zowel natuurlijke als rechtspersonen kunnen strafrechterlijk
verantwoordelijk zijn
Minderjarigen zijn (grotendeels) schuldonbekwaam -> kunnen niet
w gestrafd
Straf (en maatregel) (straf + opleggen & uitvoeren)
- Een straf = een wettelijk bepaalde vorm van leed dat door de rechterlijke macht
wordt opgelegd als sanctie voor een misdrijf
o Omschrijving is voor kritiek vatbaar
- Het strafrecht houdt zich op 2 manieren bezig met de straf:
o Algemeen: Wat is een straf?
o Bijzonder: met welke straf wordt een bepaald misdrijf bestraft
- De straf in het strafrecht wordt bepaald door en vastgelegd in de wet (idem
misdrijf)
Straffen zijn onlosmakelijk verbonden met misdrijven: enkel isdrijven kunnen
worden bestraft
1
, - Een Beveiligingsmaatregel
o Net zoals de straf, een reactie op een misdrijf -> verschil:
Straf: leed toebrengen
Beveiligingsmaatregel: vervelende gevolg van ‘een misdrijf’ -> vb.
bij mensen met een geestesstoornis, waarvan hun
oordelingsvermogen tenietdoet, waardoor wij niet zeker weten dat
ze ‘het misdrijf’ niet opnieuw zullen plegen
vb. rechter twijfelt aan mogelijkheid van iemand om nog te
rijden, omdat die persoon bvb drugs gebruikt -> straf:
geldboete en rijverbod, maar krijgt ook nog bij drugs in
verkeer een beveiligingsmaatregel: je bent door drugs te
gebruiken medisch ongeschikt om nog een voertuig te
gebruiken -> bedoeling: het verkeer veiliger maken
o Fundamenteel onderscheiden van een straf
Procedureregels (oordelen)
- Strafrecht: niet alleen over inhoudelijke aspecten, maar ook formele regels over
hoe de bevoegde instanties moeten oordelen over misdrijf, dader en straf
SITUERING VAN HET STRAFRECHT BINNEN HET RUIME RECHT:
STRAFRECHT = PUBLIEKRECHT, EN GEEN PRIVAATRECHT
Verticale rechtsverhouding
- Tussen persoon die misdrijf pleegt & de staat
o organen van de staat hebben het recht om te straffen
dus: private belangen van en geschillen tussen burgers zijn hier
vreemd aan
- Afhankelijk van de omstandigheden (en nagestreefde belangen) kan een geschil
een privaat dan wel publiek (strafbaar) karakter krijgen:
o vb. familieverlating (art. 676 N.sw.) vs. Invorderen achterstallen
achterstal = wanneer persoon die moet betalen niet betaalt
Gerechtsdeurwaarder inschakelen (mogelijk binnen private
rechtsverhouding tss 2 personen)
Strafrecht: komt tussen op ogenblik dat iemand min 2
maand achterstaat => familieverlating -> privaatrecht wordt
publiekrecht
Wanbetaler komt voor rechtbank & zal moeten
betalen wat nog achterstaat, maar kan
hierboven ook gestraft worden want
(privaatrecht -> publiekrecht, dus w
strafrecht)
Privaatrecht w publiekrecht als je erachter komt dat iemand nooit de bedoeling had
om het nog te betalen -> misdrijf want misbruik van vertrouwen -> strafrecht
o Vb. misbruik van vertrouwen – bedrog (art. 475 N.sw.) vs niet terugbetalen
lening
2
,Strafwetten zijn van openbare orde
- Strafwetten zijn van dwingend recht
o =strafwetten kunnen nooit aangepast worden
Stel: strafwet ergens niet van toepassing => strafwet is niet
rechtsgeldig
Tenzij de strafwet dit expliciet bepaalt, zal de toestemming vh
slachtoffer geen rechtvaardiging kunnen vormen voor een misdrijf
Als iemand een persoon slaat, die hier toestemming voor
geeft, wordt dit meestal niet bestraft omdat het niet tot bij
de politie komt-> maar stel dat dit door een video naar
politie gaat, w er toch een straf opgelegd aan dader ->
toestemming levert geen rechtvaardiging op
- Er kunnen wel afspraken gemaakt worden over het al dan niet klacht
indienen/aangeven van een misdrijf
o vb. iemand die bedrogen is neemt vaak een advocaat (advocaat kan
overleggen -> onderhandelingen w gevoerd, waardoor er een akkoord
gevonden wordt) -> ‘als…., zal ik geen klacht indienen’ -> mag wel, want
slachtoffer belooft gewoon geen aangifte te doen voor de feiten in ruil voor
een eventuele terugbetaling -> het strafrecht w niet geactiveerd
Slachtoffers (benadeelde personen & burgerlijke partijen)
- Slachtoffers hebben geen recht om te straffen en zijn ook niet nodig om te straffen
(geen klachtmisdrijven meer).
o (Klachtmisdrijven waren misdrijven waarvoor een klacht van het slachtoffer
noodzakelijk is voor bestraffing vh misdrijf)
Strafrecht w gemaakt en toegepast namens de gemeenschap & via organen vd
staat
- Slachtoffers kunnen wel deelnemen aan de strafprocedure en daarin via
burgerlijke partijstelling privaatrechtelijk belang nastreven (schadevergoeding
bekomen).
- Onder bepaalde voorwaarden kunnen slachtoffers de strafprocedure zelfs
opstarten (om een misdrijf bewezen te doen verklaren en schadevergoeding voor
de strafrechter te bekomen), maar…
o Ze hebben geen recht om de strafvordering uit te oefenen en (mee) te
beslissen over straf en strafuitvoering.
- Wel geleidelijk meer aandacht voor slachtofferrechten (o.m. inzage,
onderzoekshandelingen, gehoord en geïnformeerd worden….).
MATERIEEL EN FORMEEL STRAFRECHT
Materieel strafrecht
- inhoud
- Rechtsregels die betrekking hebben op de omschrijving van strafbare
gedragingen, daderschap, straffen en voorwaarden om straffen op te leggen en uit
te voeren.
o Alles wat te maken heeft met ‘wat zijn strafbare
gedragingen/straffen/daders…?’
(Formeel strafrecht)
- vorm
- =‘strafvordering’, ‘strafprocesrecht’
3
, o Procedureregels doorheen alle fasen
over de toepassing van het materieel strafrecht.
Het bepaalt door wie en op welke manier misdrijven w vastgesteld,
opgespoord, vervolgd, vewezen, berecht & uitgevoerd
Strafuitvoeringsrecht
- De uitvoering van de straf is een zeer belangrijk onderdeel vd strafrechtelijke
reactie op een misdrijf
o Door de rechter opgelegde straffen w vaak nog aangepast & veranderd
tijdens de uitvoering ervan
- =materieel EN formeel strafrecht.
NATIONAAL EN INTERNATIONAAL STRAFRECHT
NATIONAAL STRAFRECHT (!!!)
Strafrecht is voornamelijk nationaal recht
- Straffen w per land afzonderlijk geregeld & toegepast
- Betekent niet dat alle strafrecht Belgisch of federaal is
o Federaal parlement heeft bevoegdheid via wetten materieel strafrecht te
maken, maar er zijn ook andere strafwetgevers
Strafrecht van gemeenschappen, gewesten, provincies en gemeenten
- Door federalisering ve land zijn er ook bevoegdheden op gemeenschappelijk,
gewestelijk, provinciaal & gemeentelijk niveau (art 11)
(INTERNATIONAAL STRAFRECHT)
- Steeds belangrijker sinds einde WOII
- Hybride rechtstak tussen internationaal recht (tussen staten) en strafrecht (tussen
staat en personen)
- Verschillende componenten:
o Nationaal materieel strafrecht met internationale achtergrond
Sommige gedragingen (vb. mensenhandel, drugshandel,
terrorisme…) zo ernstig dat zij overal strafbaar moeten zijn & overal
op een gelijkaardige manier moeten w bestraft
Door: internationale organistaties, instellingen &
samenwerkingsverbanden vb. VN, EU…
Blijven in essentie nationaal materieel strafrecht -> achtergrond:
internationaal
o Internationale strafbaarstellingen
afspraken gemaakt tussen landen (bij verdrag) over (internationale)
misdrijven, hun vervolging en bestraffing.
Gericht op berechting van daders voor internationale
strafrechtbanken (bvb. Verdrag van Rome: ISH)
o Rechtsmachtrecht
In beperkte mate echt internationaal
Bevoegdheid van de staat om het toepassingsbereik van de
strafwet te bepalen (ook buiten het eigen grondgebied)
Onderdeel vh (materieel) nationaal recht
o Formeel internationaal strafrecht
4
DEEL I STRAFRECHT
JURIDISCHE SITUERING
EEN BEGRIPSOMSCHRIJVING
Echte definitie bestaat niet - > naargelang de discipline w het strafrecht anders
omschreven
- volgens juristen: geheel van rechtsregels over misdrijf, dader & straf
- juridische definitie: het geheel aan rechtsregels dat bepaalt:
o (1) voorwaarden gedraging -> misdrijf + welke gedragingen zijn
misdrijven?
o (2) wie is dader? Wie draagt strafrechtelijke verantwoordelijkheid?
o (3) welke straffen bestaan? Wanneer welke straffen toepassen?
o (4) voorwaarden straffen opleggen & uitvoeren?
begrippen
o (5) hoe oordelen de bevoegde instanties over misdrijf, dader en straf?
normen: worden niet lett
gevraagd
- bepaalt door maatschappij, elk land beslist voor zichzelf, veranderen doorheen de
tijd
Misdrijf
- afwijking van de norm die een reactie in de vorm van een straf verantwoordt.
o Niet alles wat niet mag, is strafbaar
o Wat een misdrijf is, verschilt in tijd en ruimte.
o Strafrecht houdt zich op 2 manieren bezig met misdrijven
Algemeen: wat is een misdrijf?
Bijzonder: welke gedragingen zijn een misdrijf? = specifieke
misdrijfsomschrijvingen
- Het misdrijf in wordt in het strafrecht bepaald door en vastgelegd in de wet (idem
straf)
Dader
- Strafrecht bevat regels over wie dader ve misdrijf kan zijn & wie strafrechterlijke
verantwoording draagt
o Zowel natuurlijke als rechtspersonen kunnen strafrechterlijk
verantwoordelijk zijn
Minderjarigen zijn (grotendeels) schuldonbekwaam -> kunnen niet
w gestrafd
Straf (en maatregel) (straf + opleggen & uitvoeren)
- Een straf = een wettelijk bepaalde vorm van leed dat door de rechterlijke macht
wordt opgelegd als sanctie voor een misdrijf
o Omschrijving is voor kritiek vatbaar
- Het strafrecht houdt zich op 2 manieren bezig met de straf:
o Algemeen: Wat is een straf?
o Bijzonder: met welke straf wordt een bepaald misdrijf bestraft
- De straf in het strafrecht wordt bepaald door en vastgelegd in de wet (idem
misdrijf)
Straffen zijn onlosmakelijk verbonden met misdrijven: enkel isdrijven kunnen
worden bestraft
1
, - Een Beveiligingsmaatregel
o Net zoals de straf, een reactie op een misdrijf -> verschil:
Straf: leed toebrengen
Beveiligingsmaatregel: vervelende gevolg van ‘een misdrijf’ -> vb.
bij mensen met een geestesstoornis, waarvan hun
oordelingsvermogen tenietdoet, waardoor wij niet zeker weten dat
ze ‘het misdrijf’ niet opnieuw zullen plegen
vb. rechter twijfelt aan mogelijkheid van iemand om nog te
rijden, omdat die persoon bvb drugs gebruikt -> straf:
geldboete en rijverbod, maar krijgt ook nog bij drugs in
verkeer een beveiligingsmaatregel: je bent door drugs te
gebruiken medisch ongeschikt om nog een voertuig te
gebruiken -> bedoeling: het verkeer veiliger maken
o Fundamenteel onderscheiden van een straf
Procedureregels (oordelen)
- Strafrecht: niet alleen over inhoudelijke aspecten, maar ook formele regels over
hoe de bevoegde instanties moeten oordelen over misdrijf, dader en straf
SITUERING VAN HET STRAFRECHT BINNEN HET RUIME RECHT:
STRAFRECHT = PUBLIEKRECHT, EN GEEN PRIVAATRECHT
Verticale rechtsverhouding
- Tussen persoon die misdrijf pleegt & de staat
o organen van de staat hebben het recht om te straffen
dus: private belangen van en geschillen tussen burgers zijn hier
vreemd aan
- Afhankelijk van de omstandigheden (en nagestreefde belangen) kan een geschil
een privaat dan wel publiek (strafbaar) karakter krijgen:
o vb. familieverlating (art. 676 N.sw.) vs. Invorderen achterstallen
achterstal = wanneer persoon die moet betalen niet betaalt
Gerechtsdeurwaarder inschakelen (mogelijk binnen private
rechtsverhouding tss 2 personen)
Strafrecht: komt tussen op ogenblik dat iemand min 2
maand achterstaat => familieverlating -> privaatrecht wordt
publiekrecht
Wanbetaler komt voor rechtbank & zal moeten
betalen wat nog achterstaat, maar kan
hierboven ook gestraft worden want
(privaatrecht -> publiekrecht, dus w
strafrecht)
Privaatrecht w publiekrecht als je erachter komt dat iemand nooit de bedoeling had
om het nog te betalen -> misdrijf want misbruik van vertrouwen -> strafrecht
o Vb. misbruik van vertrouwen – bedrog (art. 475 N.sw.) vs niet terugbetalen
lening
2
,Strafwetten zijn van openbare orde
- Strafwetten zijn van dwingend recht
o =strafwetten kunnen nooit aangepast worden
Stel: strafwet ergens niet van toepassing => strafwet is niet
rechtsgeldig
Tenzij de strafwet dit expliciet bepaalt, zal de toestemming vh
slachtoffer geen rechtvaardiging kunnen vormen voor een misdrijf
Als iemand een persoon slaat, die hier toestemming voor
geeft, wordt dit meestal niet bestraft omdat het niet tot bij
de politie komt-> maar stel dat dit door een video naar
politie gaat, w er toch een straf opgelegd aan dader ->
toestemming levert geen rechtvaardiging op
- Er kunnen wel afspraken gemaakt worden over het al dan niet klacht
indienen/aangeven van een misdrijf
o vb. iemand die bedrogen is neemt vaak een advocaat (advocaat kan
overleggen -> onderhandelingen w gevoerd, waardoor er een akkoord
gevonden wordt) -> ‘als…., zal ik geen klacht indienen’ -> mag wel, want
slachtoffer belooft gewoon geen aangifte te doen voor de feiten in ruil voor
een eventuele terugbetaling -> het strafrecht w niet geactiveerd
Slachtoffers (benadeelde personen & burgerlijke partijen)
- Slachtoffers hebben geen recht om te straffen en zijn ook niet nodig om te straffen
(geen klachtmisdrijven meer).
o (Klachtmisdrijven waren misdrijven waarvoor een klacht van het slachtoffer
noodzakelijk is voor bestraffing vh misdrijf)
Strafrecht w gemaakt en toegepast namens de gemeenschap & via organen vd
staat
- Slachtoffers kunnen wel deelnemen aan de strafprocedure en daarin via
burgerlijke partijstelling privaatrechtelijk belang nastreven (schadevergoeding
bekomen).
- Onder bepaalde voorwaarden kunnen slachtoffers de strafprocedure zelfs
opstarten (om een misdrijf bewezen te doen verklaren en schadevergoeding voor
de strafrechter te bekomen), maar…
o Ze hebben geen recht om de strafvordering uit te oefenen en (mee) te
beslissen over straf en strafuitvoering.
- Wel geleidelijk meer aandacht voor slachtofferrechten (o.m. inzage,
onderzoekshandelingen, gehoord en geïnformeerd worden….).
MATERIEEL EN FORMEEL STRAFRECHT
Materieel strafrecht
- inhoud
- Rechtsregels die betrekking hebben op de omschrijving van strafbare
gedragingen, daderschap, straffen en voorwaarden om straffen op te leggen en uit
te voeren.
o Alles wat te maken heeft met ‘wat zijn strafbare
gedragingen/straffen/daders…?’
(Formeel strafrecht)
- vorm
- =‘strafvordering’, ‘strafprocesrecht’
3
, o Procedureregels doorheen alle fasen
over de toepassing van het materieel strafrecht.
Het bepaalt door wie en op welke manier misdrijven w vastgesteld,
opgespoord, vervolgd, vewezen, berecht & uitgevoerd
Strafuitvoeringsrecht
- De uitvoering van de straf is een zeer belangrijk onderdeel vd strafrechtelijke
reactie op een misdrijf
o Door de rechter opgelegde straffen w vaak nog aangepast & veranderd
tijdens de uitvoering ervan
- =materieel EN formeel strafrecht.
NATIONAAL EN INTERNATIONAAL STRAFRECHT
NATIONAAL STRAFRECHT (!!!)
Strafrecht is voornamelijk nationaal recht
- Straffen w per land afzonderlijk geregeld & toegepast
- Betekent niet dat alle strafrecht Belgisch of federaal is
o Federaal parlement heeft bevoegdheid via wetten materieel strafrecht te
maken, maar er zijn ook andere strafwetgevers
Strafrecht van gemeenschappen, gewesten, provincies en gemeenten
- Door federalisering ve land zijn er ook bevoegdheden op gemeenschappelijk,
gewestelijk, provinciaal & gemeentelijk niveau (art 11)
(INTERNATIONAAL STRAFRECHT)
- Steeds belangrijker sinds einde WOII
- Hybride rechtstak tussen internationaal recht (tussen staten) en strafrecht (tussen
staat en personen)
- Verschillende componenten:
o Nationaal materieel strafrecht met internationale achtergrond
Sommige gedragingen (vb. mensenhandel, drugshandel,
terrorisme…) zo ernstig dat zij overal strafbaar moeten zijn & overal
op een gelijkaardige manier moeten w bestraft
Door: internationale organistaties, instellingen &
samenwerkingsverbanden vb. VN, EU…
Blijven in essentie nationaal materieel strafrecht -> achtergrond:
internationaal
o Internationale strafbaarstellingen
afspraken gemaakt tussen landen (bij verdrag) over (internationale)
misdrijven, hun vervolging en bestraffing.
Gericht op berechting van daders voor internationale
strafrechtbanken (bvb. Verdrag van Rome: ISH)
o Rechtsmachtrecht
In beperkte mate echt internationaal
Bevoegdheid van de staat om het toepassingsbereik van de
strafwet te bepalen (ook buiten het eigen grondgebied)
Onderdeel vh (materieel) nationaal recht
o Formeel internationaal strafrecht
4
