Biologie
Centrale examens 2021
Inhoudsopgave
Centrale examens 2021..........................................................................................................................1
Inhoudsopgave...................................................................................................................................1
Domein A – Vaardigheden......................................................................................................................2
Subdomein A1 – Informatievaardigheden gebruiken.........................................................................2
Subdomein A2 – Communiceren........................................................................................................2
Subdomein A5 – Onderzoeken...........................................................................................................2
Subdomein A6 – Ontwerpen..............................................................................................................2
Subdomein A7 – Modelvorming.........................................................................................................2
Subdomein A8 - Natuurwetenschappelijk instrumentarium..............................................................3
Subdomein A9 – Waarderen en oordelen..........................................................................................3
Subdomein A11 – Vorm-functie-denken............................................................................................4
Subdomein A12 – Ecologisch denken.................................................................................................4
Subdomein A13 – Evolutionair denken...............................................................................................4
Subdomein A14 - Systeemdenken......................................................................................................4
Subdomein A15 – Kennisontwikkeling en -toepassing.......................................................................4
Subdomein A16 - Contexten...............................................................................................................4
Domein B – Zelfregulatie........................................................................................................................4
Subdomein B1 – Eiwitsynthese...........................................................................................................4
Subdomein B2 – Stofwisseling van de cel...........................................................................................5
Subdomein B3 – Stofwisseling van het organisme.............................................................................6
B3.2 – Fotosynthese...........................................................................................................................7
B3.3 – Ademhaling..............................................................................................................................7
B3.4 – Vertering..................................................................................................................................7
B3.5 – Uitscheiding.............................................................................................................................8
B3.6 – Transport.................................................................................................................................8
Subdomein B4 – Zelfregulatie van het organisme..............................................................................8
Subdomein B5 - Afweer van het organisme.....................................................................................10
Domein C – Zelforganisatie...................................................................................................................11
Domein D – Interactie...........................................................................................................................12
Domein E – Reproductie.......................................................................................................................14
Domein F – Evolutie..............................................................................................................................15
,Domein A – Vaardigheden
Subdomein A1 – Informatievaardigheden gebruiken
☐ Doelgericht informatie zoeken, beoordelen, selecteren en verwerken
Subdomein A2 – Communiceren
☐ Adequaat schriftelijk, mondeling en digitaal in het publieke domein communiceren over
onderwerpen uit het vakgebied
Subdomein A5 – Onderzoeken
☐ Een wetenschappelijk probleem herkennen en specificeren
☐ Een natuurwetenschappelijk probleem herleiden tot een of meerdere onderzoeksvragen
☐ Verbanden leggen tussen een onderzoeksvraag en natuurwetenschappelijke kennis
☐ Een hypothese opstellen bij een onderzoeksvraag en verwachtingen formuleren
☐ Een werkplan maken voor het uitvoeren van een natuurwetenschappelijk onderzoek ter
beantwoording van 1 of meerdere onderzoeksvragen
☐ Meetgegevens verwerken en presenteren op een wijze die helpt bij de beantwoording van een
onderzoeksvraag
☐ Op grond van verzamelde gegevens van een uitgevoerd onderzoek conclusies trekken die
aansluiten bij de onderzoeksvragen van het onderzoek
☐ De uitvoering van een onderzoek en de conclusies evalueren, gebruik makend van de begrippen
validiteit en betrouwbaarheid
☐ Herkennen dat er naast een experimentele onderzoekaanpak ook andere onderzoeksaanpakken
mogelijk zijn
☐ De aard van de opbrengst van onderzoek duiden en daarbij de begrippen onzekerheid en
waarschijnlijkheid hanteren
Subdomein A6 – Ontwerpen
☐ Een technisch-ontwerpprobleem analyseren en beschrijven
☐ Voor een ontwerp een programma van eisen en wensen opstellen
☐ Verbanden leggen tussen natuurwetenschappelijke kennis en taken en eigenschappen van een
ontwerp
☐ Verschillende (deel)uitwerkingen geven voor taken en eigenschappen van een ontwerp
☐ Een beargumenteerd ontwerpvoorstel doen voor een ontwerp, rekening houdend met het
programma van eisen, prioriteiten en randvoorwaarden
☐ Een ontwerpproces en -product testen en evalueren, rekening houdend met het programma van
eisen
☐ Voorstellen doen voor verbetering van een ontwerp
Subdomein A7 – Modelvorming
☐ Relevante grootheden en relaties in een probleemsituatie identificeren en selecteren
, ☐ Door het doen van aannamen en het maken van vereenvoudigingen een natuurwetenschappelijk
probleem inperken tot een onderzoekbare vraagstelling
☐ Bij een natuurwetenschappelijk probleem een model selecteren dat geschikt is om het probleem
te bestuderen
☐ Een beargumenteerde schatting maken voor parameterwaarden van een model op basis van
gegevens
☐ Toetsbare verwachtingen formuleren over het gedrag van een model
☐ Een model evalueren op basis van uitkomsten, verwachtingen en (meet)gegevens
Subdomein A8 - Natuurwetenschappelijk instrumentarium
☐ Informatie verwerven en selecteren uit schriftelijke, mondelinge en audiovisuele bronnen
☐ Gegevens halen uit grafieken, tabellen, tekeningen, simulaties, schema’s en diagrammen
☐ Grootheden, eenheden, symbolen, formules en gegevens opzoeken in geschikte tabellen
☐ Informatie, gegevens en meetresultaten analyseren, weergeven en structureren in grafieken,
tekeningen, schema’s, diagrammen en tabellen
☐ Aangeven met welke technieken en apparaten de belangrijkste grootheden uit de
natuurwetenschappen worden gemeten
☐ Verantwoord omgaan met materialen, instrumenten, organismen en milieu
☐ Een aantal voor het vak relevante reken-/wiskundige vaardigheden toepassen om
natuurwetenschappelijke problemen op te lossen
☐ Rekenen met getallen in breuken en machten
☐ Rekenen met verhoudingen (ratio), percentages en gemiddelden
☐ Rekenen met oppervlakte en volumes
☐ Omwerken van formules
☐ Grafieken opstellen en daarbij rekening houden met de plaats van de afhankelijke en de
onafhankelijke variabele
☐ Aflezen logaritmische grafiek
☐ Lineaire en exponentiële verbanden herkennen
☐ Grafieken lezen (formuleloos), gericht op grafisch verloop en trends
Subdomein A9 – Waarderen en oordelen
☐ Een beargumenteerd oordeel geven over een situatie waarin natuurwetenschappelijke kennis een
belangrijke rol speelt, dan wel een beargumenteerde keuze maken tussen alternatieven bij
vraagstukken van natuurwetenschappelijke aard;
☐ Een onderscheid maken tussen wetenschappelijke argumenten, normatieve maatschappelijke
overwegingen en persoonlijke opvattingen
Centrale examens 2021
Inhoudsopgave
Centrale examens 2021..........................................................................................................................1
Inhoudsopgave...................................................................................................................................1
Domein A – Vaardigheden......................................................................................................................2
Subdomein A1 – Informatievaardigheden gebruiken.........................................................................2
Subdomein A2 – Communiceren........................................................................................................2
Subdomein A5 – Onderzoeken...........................................................................................................2
Subdomein A6 – Ontwerpen..............................................................................................................2
Subdomein A7 – Modelvorming.........................................................................................................2
Subdomein A8 - Natuurwetenschappelijk instrumentarium..............................................................3
Subdomein A9 – Waarderen en oordelen..........................................................................................3
Subdomein A11 – Vorm-functie-denken............................................................................................4
Subdomein A12 – Ecologisch denken.................................................................................................4
Subdomein A13 – Evolutionair denken...............................................................................................4
Subdomein A14 - Systeemdenken......................................................................................................4
Subdomein A15 – Kennisontwikkeling en -toepassing.......................................................................4
Subdomein A16 - Contexten...............................................................................................................4
Domein B – Zelfregulatie........................................................................................................................4
Subdomein B1 – Eiwitsynthese...........................................................................................................4
Subdomein B2 – Stofwisseling van de cel...........................................................................................5
Subdomein B3 – Stofwisseling van het organisme.............................................................................6
B3.2 – Fotosynthese...........................................................................................................................7
B3.3 – Ademhaling..............................................................................................................................7
B3.4 – Vertering..................................................................................................................................7
B3.5 – Uitscheiding.............................................................................................................................8
B3.6 – Transport.................................................................................................................................8
Subdomein B4 – Zelfregulatie van het organisme..............................................................................8
Subdomein B5 - Afweer van het organisme.....................................................................................10
Domein C – Zelforganisatie...................................................................................................................11
Domein D – Interactie...........................................................................................................................12
Domein E – Reproductie.......................................................................................................................14
Domein F – Evolutie..............................................................................................................................15
,Domein A – Vaardigheden
Subdomein A1 – Informatievaardigheden gebruiken
☐ Doelgericht informatie zoeken, beoordelen, selecteren en verwerken
Subdomein A2 – Communiceren
☐ Adequaat schriftelijk, mondeling en digitaal in het publieke domein communiceren over
onderwerpen uit het vakgebied
Subdomein A5 – Onderzoeken
☐ Een wetenschappelijk probleem herkennen en specificeren
☐ Een natuurwetenschappelijk probleem herleiden tot een of meerdere onderzoeksvragen
☐ Verbanden leggen tussen een onderzoeksvraag en natuurwetenschappelijke kennis
☐ Een hypothese opstellen bij een onderzoeksvraag en verwachtingen formuleren
☐ Een werkplan maken voor het uitvoeren van een natuurwetenschappelijk onderzoek ter
beantwoording van 1 of meerdere onderzoeksvragen
☐ Meetgegevens verwerken en presenteren op een wijze die helpt bij de beantwoording van een
onderzoeksvraag
☐ Op grond van verzamelde gegevens van een uitgevoerd onderzoek conclusies trekken die
aansluiten bij de onderzoeksvragen van het onderzoek
☐ De uitvoering van een onderzoek en de conclusies evalueren, gebruik makend van de begrippen
validiteit en betrouwbaarheid
☐ Herkennen dat er naast een experimentele onderzoekaanpak ook andere onderzoeksaanpakken
mogelijk zijn
☐ De aard van de opbrengst van onderzoek duiden en daarbij de begrippen onzekerheid en
waarschijnlijkheid hanteren
Subdomein A6 – Ontwerpen
☐ Een technisch-ontwerpprobleem analyseren en beschrijven
☐ Voor een ontwerp een programma van eisen en wensen opstellen
☐ Verbanden leggen tussen natuurwetenschappelijke kennis en taken en eigenschappen van een
ontwerp
☐ Verschillende (deel)uitwerkingen geven voor taken en eigenschappen van een ontwerp
☐ Een beargumenteerd ontwerpvoorstel doen voor een ontwerp, rekening houdend met het
programma van eisen, prioriteiten en randvoorwaarden
☐ Een ontwerpproces en -product testen en evalueren, rekening houdend met het programma van
eisen
☐ Voorstellen doen voor verbetering van een ontwerp
Subdomein A7 – Modelvorming
☐ Relevante grootheden en relaties in een probleemsituatie identificeren en selecteren
, ☐ Door het doen van aannamen en het maken van vereenvoudigingen een natuurwetenschappelijk
probleem inperken tot een onderzoekbare vraagstelling
☐ Bij een natuurwetenschappelijk probleem een model selecteren dat geschikt is om het probleem
te bestuderen
☐ Een beargumenteerde schatting maken voor parameterwaarden van een model op basis van
gegevens
☐ Toetsbare verwachtingen formuleren over het gedrag van een model
☐ Een model evalueren op basis van uitkomsten, verwachtingen en (meet)gegevens
Subdomein A8 - Natuurwetenschappelijk instrumentarium
☐ Informatie verwerven en selecteren uit schriftelijke, mondelinge en audiovisuele bronnen
☐ Gegevens halen uit grafieken, tabellen, tekeningen, simulaties, schema’s en diagrammen
☐ Grootheden, eenheden, symbolen, formules en gegevens opzoeken in geschikte tabellen
☐ Informatie, gegevens en meetresultaten analyseren, weergeven en structureren in grafieken,
tekeningen, schema’s, diagrammen en tabellen
☐ Aangeven met welke technieken en apparaten de belangrijkste grootheden uit de
natuurwetenschappen worden gemeten
☐ Verantwoord omgaan met materialen, instrumenten, organismen en milieu
☐ Een aantal voor het vak relevante reken-/wiskundige vaardigheden toepassen om
natuurwetenschappelijke problemen op te lossen
☐ Rekenen met getallen in breuken en machten
☐ Rekenen met verhoudingen (ratio), percentages en gemiddelden
☐ Rekenen met oppervlakte en volumes
☐ Omwerken van formules
☐ Grafieken opstellen en daarbij rekening houden met de plaats van de afhankelijke en de
onafhankelijke variabele
☐ Aflezen logaritmische grafiek
☐ Lineaire en exponentiële verbanden herkennen
☐ Grafieken lezen (formuleloos), gericht op grafisch verloop en trends
Subdomein A9 – Waarderen en oordelen
☐ Een beargumenteerd oordeel geven over een situatie waarin natuurwetenschappelijke kennis een
belangrijke rol speelt, dan wel een beargumenteerde keuze maken tussen alternatieven bij
vraagstukken van natuurwetenschappelijke aard;
☐ Een onderscheid maken tussen wetenschappelijke argumenten, normatieve maatschappelijke
overwegingen en persoonlijke opvattingen
