Cultuur & Context aantekeningen hoorcolleges Interdisciplinaire sociale wetenschap UvA 2026

C en c
2/02/2026

Hc 1- Wat is antropologie?
 Antropologie is een effect van een universitaire geschiedenis die weer te maken heeft
met een westerse/ Europese geschiedenissen
 Waar is het op gericht> Mysterie – mensen geboren zelfde eigenschappen, maar ze
worden heel anders



- De mens is in principe allemaal hetzelfde geboren, en toch groeien zij in distinctieve
personen en groepen met verschillende samenlevingen, geloven, taal en technologieën
etc...
- De variatie van mensen zit binnen de groepen en niet tussen de groepen.
- Verschillen in de ingebakken vaardigheden> muzikaliteit, intelligentie, intuïtie en
andere kwaliteit is vrij even gedistribueerd in de mondiale menselijke soort. Dus het is
niet zo dat bijvoorbeeld afrikanen in hun bloed hebben een ritmegevoel en dat
noorderlingen koud en introvert zijn.
- Aan de andere hand is het zo dat specifieke omgevingen de menselijke eigenschappen
voor muziek stimuleren. De plek waar iemand geboren wordt heeft een enorme
impact op welk soort mens het wordt.
- Antropologie kijkt naar enorme netwerken van verbanden van mensen die voor jou
zijn gegaan.


Verscheidenheid van levenswijzen

 Tim Ingold 1948
 Levenswijzen (welke school, welke stad, etc.) Zijn levenswegen.
 Levensweg is al deels bepaald > wat zijn de regels> door wie bepaald?
 Een identiteit is gevolg van deelname aan gemeenschappelijk experiment.
 Antropologie is de poging om te leren van zo veel mogelijk benadering tot deze
levensexperimenten.




Antropologie is een holistische wetenschap

 De antropologie is in essentie een comparatieve analyse strategie, idee over dat de
mens een geheel is dus meerdere benaderingen.
 De mens omvat meer dan individu

,  Aan de ene kant aandacht voor verschil en uniciteit van levenswijzen.
 Aan de andere kant op zoek naar gelijkenis en het gedeelde tussen levenswijzen.
 Dit vereist zowel langdurig empirisch onderzoek als grondige conceptualisering.

Wat is cultuur

- De verleiding van cultuur
 Een centraal begrip in alle sociale wetenschappen
 Een gecontesteerd begrip met verschillende betekenissen
 Buitengewoon succesvol buiten academie
 Onder antropologen grote onenigheid over wat cultuur betekent, wat we ermee kunne
doen en wat het betekent om dat de grondslag van een discipline te laten zijn.

Oorsprong cultuur

Stamt af van Latijns; colère= bewonen, zorgen voor, beploegen

1. Cultuur als cultivering
2. Cultuur tegenover natuur
3. Cultuur als verworvenheid

Iedereen is even cultureel.

 Binnen een gemeenschap gedeelde betekenissen.

Paradoxen van het cultuur begrip

 Een geïntegreerd en begrensd geheel, waarbinnen betekenissen gedeeld zijn?
 Maar hoe kunnen we dan spreken over variaties binnen dat geheel
 En hoe zit het met de gelijkenissen en het verkeer tussen groepen
 Een begrip zoals ‘nationale cultuur’ is wetenschappelijk onhoudbaar
 En toch …



Cultuur is fundamenteel aspect van menselijke activiteit

 Cultuur is onderdeel van al het menselijk handelen.
 Economie, politiek en samenleving.
 De bestudering van dit aspect is de antropologische poort tot het leren over, en van, de
menselijk verscheidenheid en veelzijdigheid

Centrale kwestie in de antropologie

 Universalisme versus particularisme
 Etnocentrisme versus cultureel relativisme
 De ander als spiegel voor ‘ons’
 Hoe moeten we ons verhouden tot ‘anderen’

De mens in andere woorden

,Beter leren denken

 Om iets interessants te kunnen schrijven moet je altijd globale culturele variatie
begrijpen
 Kijk op mensen die normaal weggespeeld worden op niveau van kennisproductie
 Je studeert met mensen, i.p.v. te bestuderen

Beter lezen

 Grondvesten van antropologisch denken
 Betekenis in het antropologische denken
 Verantwoordelijkheid door antropologisch denken




Hc 2- wat doen antropologen
 Antropologen onderzoeken met mensen, dan onderzoeken over de mensen.

Een kleine prehistorie

 De confrontatie met de inheemse bevolkingen van Amerika als spiegel voor de
Europese intellectuele elite.
 Wanneer begint de antropologie?
o De oude Grieken
o Herodotos (282 -425 bc.)
o Barbaren geloofde hij niet zo in, waren toch niet één soort mens
o De sofisten (5e eeuw bc.)
 Ontwikkelde idee van waarheid als contextueel gegeven.

,  Komt vanuit een bepaald beeld dat iemand heeft
o Ibn Khaldun (1332 – 1406)
o Staatsambtenaar (namens de staat) vandaag de dag Tunesië
o Reisde door heel Afrika en bezocht nomadische volken en ontwikkelde interesse
in andere volkeren. – solidariteit, hij
o Kwam erachter dat de banden binnen zo een gemeenschap anders was per
gemeenschap
o Banden worden losser en losser – zou reden kunnen zijn dat volkeren uit elkaar
vallen
 De Europese renaissance (va de 14e eeuw)
o Oude documenten uit de oude Griekse wereld
o Ontwikkeling na de christelijke wereld
 De Europese ontdekkings- en veroveringsreizen (15e en 16e eeuw)
o Financiering – militair project – vergroten eigen grensgebieden
o neem iets mee terug




De renaissance en de bestudering van de ander

 In elite kringen een schok dat er volkeren waren die niet in de bijbel voorkwamen
 De confrontatie met de inheemse bevolkingen van het Amerikaanse continent als
spiegel voor de Europese intellectuele elite

 Nieuwe vragen > wat is een mens?, wat is natuurlijk?
 Nieuwe speculaties>
o Eerdere stadium ontwikkeling??
o Vooruitgang gevolg menselijke activiteit
 Tegengeluid van Michel de montaigne> zijn we in de ontwikkeling iets
kwijtgeraakt?
 Le bon sauvage, in die tijd geen rasverschil.

Nog geen antropologie

 Reisverhalen en –geschriften
o Missionarissen