Samenvatting Positieve Psychologie
Inleiding
Psycholoog Martin Seligman is de grondlegger van de Positieve Psychologie. Het
is belangrijk dat er net zoveel aandacht zou moeten zijn voor wat mensen
gelukkig maakt, als voor wat mensen ongelukkig maakt (Nikki-principe).
Hoofdstuk 1: Wat is Positieve Psychologie?
De Positieve Psychologie is een stroming die uitgaat van de sterke kanten van de
mens en de veronderstelling dat geluk niet het gevolg is van de juiste genen of
toeval, maar te vinden is door het identificeren en gebruikmaken van de sterke
kanten die iemand al bezit. Het is niet de bedoeling van de Positieve Psychologie
om alles wat er inmiddels bekend is over het menselijk lijden en ziekten te
vervangen, maar juist aan te vullen en te komen tot een betere balans in de
aandacht voor de pieken en de dalen van het menselijke bestaan en alles daar
tussenin. Belangrijk: gezondheid is niet hetzelfde als de afwezigheid van ziekte.
Mental health: de aanwezigheid van welbevinden.
Tot voor kort was er in de psychologie weinig aandacht voor de sterke kanten en
hulpbronnen van cliënten. In plaats stil te staan bij wat niet goed gaat, verplaatst
men de aandacht naar wat wel goed gaat en welke factoren de draagkracht van
de cliënt kunnen bevorderen.
In de volgende hoofdstukken worden alle familieleden van de Positieve
Psychologie behandeld.
Hoofdstuk 2: Optimisme
Seligman deed in de jaren zeventig van de vorige eeuw onderzoek naar depressie
en naar aangeleerde hulpeloosheid, ofwel learned helplessness. Als verklaring
voor deze aangeleerde hulpeloosheid stelde hij dat mensen verwachtingen
ontwikkelen over het opstreden van tegenslag in hun leven. Deze verwachtingen
zijn goede voorspellers van gedrag. De verwachting dat tegenslag zal aanhouden
en dat er niets tegen te doen valt, leidt tot passiviteit, vermijding, angst,
depressie en zelfs lichamelijke ziekten. De verwachting van controle leidt juist tot
volhouden en veerkracht. Het blijkt dat als je iets verwacht, de kans groter wordt
dat het ook gaat gebeuren.
Pessimistische mensen schrijven negatieve gebeurtenissen vooral toe aan:
stabiele, globale en interne factoren. Positieve gebeurtenissen schrijven zij vooral
toe aan: tijdelijke, specifieke en externe factoren.
Optimistische mensen doen het net andersom. Zij schrijven negatieve
gebeurtenissen vooral toe aan: tijdelijke, specifieke en externe factoren. Positieve
gebeurtenissen schrijven zij vooral toe aan: stabiele, globale en interne factoren.
Optimisme is te leren!
Onderzoek toont aan dat mensen met een pessimistische denkstijl meer risico
lopen om een depressie te ontwikkelen dan mensen met een optimistische
denkstijl. Af en toe wat pessimisme kan echter geen kwaad. Pessimisme dwingt
ons de confrontatie met de werkelijkheid aan te gaan.
Pessimisme wordt onder advocaten als een pluspunt gezien, omdat het als
verstandig en voorzichtig wordt beschouwd als je ervan uit gaat dat problemen
allesomvattend en altijd aanwezig zijn.
Er bestaat een duidelijk positief verband tussen geluk en optimisme. Optimisme
en pessimisme zijn relatief stabiele persoonlijkheidskenmerken, maar ze kunnen
beïnvloed worden door de manier waarop iemand zich gedraagt en waar iemand
zijn aandacht op richt.
,Hoofdstuk 3: Hoop
De oude Grieken zagen hoop nog als een vloek. Pas later zagen de Grieken hoop
positiever: Aristoteles stelde dat hoop een droom is die ontwaakt. Hoop is niet
identiek aan optimisme (‘Optimisme impliceert wat afstand van de realiteit, zo
dat obstakels verzwakken. Hoop is bescheiden en onbaatzuchtig. Hoop impliceert
een proces, het is een avontuur.’) Het reduceren van hopeloosheid is ook niet
hetzelfde als het toenemen van hoop.
Er zijn twee reacties mogelijk op nare gebeurtenissen: wanhoop of hoop. Bij
wanhoop ontstaat een neerwaartse spiraal. Alle aandacht voor positieve dingen
gaat verloren, evenals de verbondenheid met belangrijke anderen om je heen.
Hoop zorgt voor een opwaartse spiraal. De aandacht voor positieve dingen neemt
toe en de verbondenheid met belangrijke anderen wordt groter. Daardoor kan je
je zelfs sterker gaan voelen dan ervoor.
Hoop kan gezien worden als een reis:
1) Een bestemming: het formuleren van een doel. Het stellen van een doel
met een gemiddelde moeilijkheidsgraad genereert de meeste hoop. Vier
categorieën van hoopvolle doelen:
1. doelen die richting een gewenste uitkomst gaan
2. doelen die afgaan of uitstel geven aan een ongewenste uitkomst
3. doelen die de bestaande toestand handhaven
4. doelen die een al positieve uitkomst vergroten
2) Een routekaart: een stappenplan om je doel te bereiken.
3) Een vervoermiddel: wie gaat er iets voor doen om het doel te bereiken?
Deze component bevat gedachten over het eigen vermogen om in
beweging te komen en richting het doel te gaan, ook al zijn er
belemmeringen.
Hoofdstuk 4: Verwachting van de eigen effectiviteit
Verwachting van de eigen effectiviteit, self-efficacy, eigen-
effectiviteitsverwachting. De sociale leertheorie stelt dat gedrag dynamisch is en
het gevolg is van interacties tussen de persoon, het gedrag en de omgeving. Een
ander aspect van de sociaal-cognitieve theorie is dat mensen niet allen leren
doordat zij zelf het gedrag uitvoeren en de gevolgen ervan ondervinden, maar
ook door de anderen te observeren (modelling).
Self-efficacy: er wordt uitgegaan van het idee dat je zelf invloed hebt op een
gewenste uitkomst door je op een bepaalde manier te gedragen. Het gaat daarbij
niet om een bepaalde vaardigheid, maar om wat je denkt dat je met jouw
vaardigheden kan doen onder bepaalde omstandigheden. Verwachting van de
eigen effectiviteit is belangrijk, omdat het zorgt voor een goede psychologische
aanpassing en coping. Een lage verwachting van de eigen effectiviteit is een
belangrijk kenmerk van depressie. Toename van het vertrouwen in de eigen
effectiviteit zorgt voor een groter succes bij zelfcontroleprogramma’s, gericht op
het overwinnen van de problemen. Tot slot blijkt uit onderzoek dat de
verwachting van de eigen effectiviteit ook een belangrijke rol speelt in de
lichamelijke gezondheid van mensen (gezonder leefpatroon, gunstige biologische
processen, aanmaak bepaalde neurotransmitters).
Bandura stelt zelfcontrole centraal in het menselijk functioneren. Je moet zelf
doelen stellen en strategieën hanteren om deze te bereiken. In psychotherapie
moet dan ook voorop staan dat het de cliënt zelf is die oplossingen bedenkt en
daarmee zijn problemen overwint en niet de psychotherapeut die de oplossingen
aanreikt. Het opsporen van al bestaande vaardigheden en het eventueel aanleren
van nieuwe vaardigheden vergroot de verwachting van de eigen effectiviteit. Een
andere manier om de verwachting van de eigen effectiviteit te vergroten is om je
eerst voor te stellen dat je bepaalde situaties ingaat met voldoende vertrouwen
, in je eigen effectiviteit. De stap om het daarna echt te doen, wordt hierdoor
kleiner en gemakkelijker.
Ga op zoek naar het vinden van je sterke kanten!
Hoofdstuk 5: Zelfrespect
Gevoel van eigenwaarde, self-esteem, zelfrespect. De oude opvatting in de
jaren zestig van de vorige eeuw van het begrip stelt dat zelfrespect de evaluatie
betreft van het zelfconcept, waarbij vier ideeën van belang zijn: acceptatie,
evaluatie, vergelijking en verwachting van de eigen effectiviteit. Daarmee is de
verwachting van de eigen effectiviteit dus een onderzeel van het begrip
zelfrespect. Het verschil tussen zelfrespect en de verwachting van de eigen
effectiviteit: bij zelfrespect gaat het om wat je denkt en geloof over jezelf en hoe
je je daarbij voelt. Wel zal een hoge verwachting van de eigen effectiviteit op een
bepaald gebied bijdragen aan zelfrespect.
Maslow nam zelfrespect op in zijn bekende hiërarchie van behoeften. Hij
beschreef twee verschillende vormen van respect: de behoefte aan respect van
anderen en de behoefte aan zelfrespect. Hewitt beschrijft zelfrespect als een
sociaal geconstrueerde emotie. Je eigenwaarde is volgens hem afhankelijk van de
situatie. Ellis heeft kritiek op het concept zelfrespect. Volgens hem is het
onlogisch en onrealistisch. Een inschaling van zelfrespect is volgens hem toch
altijd gebaseerd op misleiding (bijv. een overschatting van jezelf) en bovendien
vindt hij het onethisch.
Hoofdstuk 6: Positieve emoties
In een recent overzicht van psychologische abstracts bleek dat de verhouding
tussen onderzoeken en artikelen over negatieve emoties en die over positieve
emoties 14:1 is. Een belangrijke theorie in de Positieve Psychologie is de
broaden-and-build theory (‘verbreed-en-bouw’-theorie van positieve emoties):
iemands bewustzijn verbreden en nieuwe, gevarieerde cognities en gedragingen
aanmoedigen en bouwen, waardoor de veerkracht van mensen op langere
termijn toeneemt. Op den duur zorgt dit bredere gedragsrepertoire voor grotere
vaardigheden en sterkere kanten. Dit is in tegenstelling tot negatieve emoties,
die zorgen juist voor vernauwd en onmiddellijk overlevingsgedrag (flight-or-fight-
respons). Positieve emoties hebben daarentegen geen onmiddellijke
overlevingswaarde en juist dat vernauwende effect onderscheidt positieve
emoties van negatieve emoties. Positieve emoties zorgen er juist voor dat onze
gedachten en ons gedragsrepertoire worden verbreed.
Uit onderzoek blijkt dat mensen die meer positieve emoties ervaren of uiten, een
constructiever en flexibeler vermogen tot coping hebben, abstracter en meer op
lange termijn kunnen denken en een grotere emotionele afstand hebben na
stressvolle gebeurtenissen. Positieve emoties vormen een goed tegengif voor
negatieve emoties. Ze maken negatieve emoties als het ware ongedaan (het
undoing effect), omdat ze ermee onverenigbaar zijn. Het werkt als een soort
trechter. Ook hebben positieve emoties een gunstige invloed op het lichamelijk
herstel en een groot aantal sociale gedragingen en denkprocessen. Liefde is de
meest voorkomende positieve emotie, omdat bij de emotie liefde veel andere
emoties voor kunnen komen.
Uit onderzoek is gebleken dat het met anderen delen van persoonlijke, positieve
gebeurtenissen voor meer dagelijkse positieve emoties en welbevinden zorgt,
meer dan de impact die de positieve gebeurtenis zelf veroorzaakt. Deze effecten
werden nog groter als anderen op een actieve en constructieve manier
reageerden. In relaties waar partners elkaar positieve gebeurtenissen vertellen
en enthousiast op het verhaal reageren, bleek er meer welbevinden en
voldoening te zijn in de relatie (kapitaliseren). Waarschijnlijk werkt het in
Inleiding
Psycholoog Martin Seligman is de grondlegger van de Positieve Psychologie. Het
is belangrijk dat er net zoveel aandacht zou moeten zijn voor wat mensen
gelukkig maakt, als voor wat mensen ongelukkig maakt (Nikki-principe).
Hoofdstuk 1: Wat is Positieve Psychologie?
De Positieve Psychologie is een stroming die uitgaat van de sterke kanten van de
mens en de veronderstelling dat geluk niet het gevolg is van de juiste genen of
toeval, maar te vinden is door het identificeren en gebruikmaken van de sterke
kanten die iemand al bezit. Het is niet de bedoeling van de Positieve Psychologie
om alles wat er inmiddels bekend is over het menselijk lijden en ziekten te
vervangen, maar juist aan te vullen en te komen tot een betere balans in de
aandacht voor de pieken en de dalen van het menselijke bestaan en alles daar
tussenin. Belangrijk: gezondheid is niet hetzelfde als de afwezigheid van ziekte.
Mental health: de aanwezigheid van welbevinden.
Tot voor kort was er in de psychologie weinig aandacht voor de sterke kanten en
hulpbronnen van cliënten. In plaats stil te staan bij wat niet goed gaat, verplaatst
men de aandacht naar wat wel goed gaat en welke factoren de draagkracht van
de cliënt kunnen bevorderen.
In de volgende hoofdstukken worden alle familieleden van de Positieve
Psychologie behandeld.
Hoofdstuk 2: Optimisme
Seligman deed in de jaren zeventig van de vorige eeuw onderzoek naar depressie
en naar aangeleerde hulpeloosheid, ofwel learned helplessness. Als verklaring
voor deze aangeleerde hulpeloosheid stelde hij dat mensen verwachtingen
ontwikkelen over het opstreden van tegenslag in hun leven. Deze verwachtingen
zijn goede voorspellers van gedrag. De verwachting dat tegenslag zal aanhouden
en dat er niets tegen te doen valt, leidt tot passiviteit, vermijding, angst,
depressie en zelfs lichamelijke ziekten. De verwachting van controle leidt juist tot
volhouden en veerkracht. Het blijkt dat als je iets verwacht, de kans groter wordt
dat het ook gaat gebeuren.
Pessimistische mensen schrijven negatieve gebeurtenissen vooral toe aan:
stabiele, globale en interne factoren. Positieve gebeurtenissen schrijven zij vooral
toe aan: tijdelijke, specifieke en externe factoren.
Optimistische mensen doen het net andersom. Zij schrijven negatieve
gebeurtenissen vooral toe aan: tijdelijke, specifieke en externe factoren. Positieve
gebeurtenissen schrijven zij vooral toe aan: stabiele, globale en interne factoren.
Optimisme is te leren!
Onderzoek toont aan dat mensen met een pessimistische denkstijl meer risico
lopen om een depressie te ontwikkelen dan mensen met een optimistische
denkstijl. Af en toe wat pessimisme kan echter geen kwaad. Pessimisme dwingt
ons de confrontatie met de werkelijkheid aan te gaan.
Pessimisme wordt onder advocaten als een pluspunt gezien, omdat het als
verstandig en voorzichtig wordt beschouwd als je ervan uit gaat dat problemen
allesomvattend en altijd aanwezig zijn.
Er bestaat een duidelijk positief verband tussen geluk en optimisme. Optimisme
en pessimisme zijn relatief stabiele persoonlijkheidskenmerken, maar ze kunnen
beïnvloed worden door de manier waarop iemand zich gedraagt en waar iemand
zijn aandacht op richt.
,Hoofdstuk 3: Hoop
De oude Grieken zagen hoop nog als een vloek. Pas later zagen de Grieken hoop
positiever: Aristoteles stelde dat hoop een droom is die ontwaakt. Hoop is niet
identiek aan optimisme (‘Optimisme impliceert wat afstand van de realiteit, zo
dat obstakels verzwakken. Hoop is bescheiden en onbaatzuchtig. Hoop impliceert
een proces, het is een avontuur.’) Het reduceren van hopeloosheid is ook niet
hetzelfde als het toenemen van hoop.
Er zijn twee reacties mogelijk op nare gebeurtenissen: wanhoop of hoop. Bij
wanhoop ontstaat een neerwaartse spiraal. Alle aandacht voor positieve dingen
gaat verloren, evenals de verbondenheid met belangrijke anderen om je heen.
Hoop zorgt voor een opwaartse spiraal. De aandacht voor positieve dingen neemt
toe en de verbondenheid met belangrijke anderen wordt groter. Daardoor kan je
je zelfs sterker gaan voelen dan ervoor.
Hoop kan gezien worden als een reis:
1) Een bestemming: het formuleren van een doel. Het stellen van een doel
met een gemiddelde moeilijkheidsgraad genereert de meeste hoop. Vier
categorieën van hoopvolle doelen:
1. doelen die richting een gewenste uitkomst gaan
2. doelen die afgaan of uitstel geven aan een ongewenste uitkomst
3. doelen die de bestaande toestand handhaven
4. doelen die een al positieve uitkomst vergroten
2) Een routekaart: een stappenplan om je doel te bereiken.
3) Een vervoermiddel: wie gaat er iets voor doen om het doel te bereiken?
Deze component bevat gedachten over het eigen vermogen om in
beweging te komen en richting het doel te gaan, ook al zijn er
belemmeringen.
Hoofdstuk 4: Verwachting van de eigen effectiviteit
Verwachting van de eigen effectiviteit, self-efficacy, eigen-
effectiviteitsverwachting. De sociale leertheorie stelt dat gedrag dynamisch is en
het gevolg is van interacties tussen de persoon, het gedrag en de omgeving. Een
ander aspect van de sociaal-cognitieve theorie is dat mensen niet allen leren
doordat zij zelf het gedrag uitvoeren en de gevolgen ervan ondervinden, maar
ook door de anderen te observeren (modelling).
Self-efficacy: er wordt uitgegaan van het idee dat je zelf invloed hebt op een
gewenste uitkomst door je op een bepaalde manier te gedragen. Het gaat daarbij
niet om een bepaalde vaardigheid, maar om wat je denkt dat je met jouw
vaardigheden kan doen onder bepaalde omstandigheden. Verwachting van de
eigen effectiviteit is belangrijk, omdat het zorgt voor een goede psychologische
aanpassing en coping. Een lage verwachting van de eigen effectiviteit is een
belangrijk kenmerk van depressie. Toename van het vertrouwen in de eigen
effectiviteit zorgt voor een groter succes bij zelfcontroleprogramma’s, gericht op
het overwinnen van de problemen. Tot slot blijkt uit onderzoek dat de
verwachting van de eigen effectiviteit ook een belangrijke rol speelt in de
lichamelijke gezondheid van mensen (gezonder leefpatroon, gunstige biologische
processen, aanmaak bepaalde neurotransmitters).
Bandura stelt zelfcontrole centraal in het menselijk functioneren. Je moet zelf
doelen stellen en strategieën hanteren om deze te bereiken. In psychotherapie
moet dan ook voorop staan dat het de cliënt zelf is die oplossingen bedenkt en
daarmee zijn problemen overwint en niet de psychotherapeut die de oplossingen
aanreikt. Het opsporen van al bestaande vaardigheden en het eventueel aanleren
van nieuwe vaardigheden vergroot de verwachting van de eigen effectiviteit. Een
andere manier om de verwachting van de eigen effectiviteit te vergroten is om je
eerst voor te stellen dat je bepaalde situaties ingaat met voldoende vertrouwen
, in je eigen effectiviteit. De stap om het daarna echt te doen, wordt hierdoor
kleiner en gemakkelijker.
Ga op zoek naar het vinden van je sterke kanten!
Hoofdstuk 5: Zelfrespect
Gevoel van eigenwaarde, self-esteem, zelfrespect. De oude opvatting in de
jaren zestig van de vorige eeuw van het begrip stelt dat zelfrespect de evaluatie
betreft van het zelfconcept, waarbij vier ideeën van belang zijn: acceptatie,
evaluatie, vergelijking en verwachting van de eigen effectiviteit. Daarmee is de
verwachting van de eigen effectiviteit dus een onderzeel van het begrip
zelfrespect. Het verschil tussen zelfrespect en de verwachting van de eigen
effectiviteit: bij zelfrespect gaat het om wat je denkt en geloof over jezelf en hoe
je je daarbij voelt. Wel zal een hoge verwachting van de eigen effectiviteit op een
bepaald gebied bijdragen aan zelfrespect.
Maslow nam zelfrespect op in zijn bekende hiërarchie van behoeften. Hij
beschreef twee verschillende vormen van respect: de behoefte aan respect van
anderen en de behoefte aan zelfrespect. Hewitt beschrijft zelfrespect als een
sociaal geconstrueerde emotie. Je eigenwaarde is volgens hem afhankelijk van de
situatie. Ellis heeft kritiek op het concept zelfrespect. Volgens hem is het
onlogisch en onrealistisch. Een inschaling van zelfrespect is volgens hem toch
altijd gebaseerd op misleiding (bijv. een overschatting van jezelf) en bovendien
vindt hij het onethisch.
Hoofdstuk 6: Positieve emoties
In een recent overzicht van psychologische abstracts bleek dat de verhouding
tussen onderzoeken en artikelen over negatieve emoties en die over positieve
emoties 14:1 is. Een belangrijke theorie in de Positieve Psychologie is de
broaden-and-build theory (‘verbreed-en-bouw’-theorie van positieve emoties):
iemands bewustzijn verbreden en nieuwe, gevarieerde cognities en gedragingen
aanmoedigen en bouwen, waardoor de veerkracht van mensen op langere
termijn toeneemt. Op den duur zorgt dit bredere gedragsrepertoire voor grotere
vaardigheden en sterkere kanten. Dit is in tegenstelling tot negatieve emoties,
die zorgen juist voor vernauwd en onmiddellijk overlevingsgedrag (flight-or-fight-
respons). Positieve emoties hebben daarentegen geen onmiddellijke
overlevingswaarde en juist dat vernauwende effect onderscheidt positieve
emoties van negatieve emoties. Positieve emoties zorgen er juist voor dat onze
gedachten en ons gedragsrepertoire worden verbreed.
Uit onderzoek blijkt dat mensen die meer positieve emoties ervaren of uiten, een
constructiever en flexibeler vermogen tot coping hebben, abstracter en meer op
lange termijn kunnen denken en een grotere emotionele afstand hebben na
stressvolle gebeurtenissen. Positieve emoties vormen een goed tegengif voor
negatieve emoties. Ze maken negatieve emoties als het ware ongedaan (het
undoing effect), omdat ze ermee onverenigbaar zijn. Het werkt als een soort
trechter. Ook hebben positieve emoties een gunstige invloed op het lichamelijk
herstel en een groot aantal sociale gedragingen en denkprocessen. Liefde is de
meest voorkomende positieve emotie, omdat bij de emotie liefde veel andere
emoties voor kunnen komen.
Uit onderzoek is gebleken dat het met anderen delen van persoonlijke, positieve
gebeurtenissen voor meer dagelijkse positieve emoties en welbevinden zorgt,
meer dan de impact die de positieve gebeurtenis zelf veroorzaakt. Deze effecten
werden nog groter als anderen op een actieve en constructieve manier
reageerden. In relaties waar partners elkaar positieve gebeurtenissen vertellen
en enthousiast op het verhaal reageren, bleek er meer welbevinden en
voldoening te zijn in de relatie (kapitaliseren). Waarschijnlijk werkt het in
