Wettelijke kaders
Recht algemeen
Grondwet & rechtstaat
Nederland is een rechtstaat, dit houdt in dat de macht van de overheid is beperkt
door het recht. De Grondwet bevat de belangrijkste rechten van inwoners en de
basis van de staatsinrichting, dit is de wijze waarop een staat, haar regering en
haar bestuur zijn ingericht. Wijziging van de Grondwet kan alleen na ontbinding
van de regering en nieuwe verkiezingen. De grondwet sluit aan bij Europese
verdragen, zoals EVRM.
Belangrijke grondwetsartikelen
Klassieke grondrechten: beschermen burgers tegen de macht van de overheid
Sociale grondrechten: leggen zorgplichten op aan de overheid
- Artikel 1:
Gelijke behandelingen en verbod op discriminatie
‘Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk
behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke
gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.’
- Artikel 53:
Leden van de Tweede Kamer worden rechtstreeks gekozen door
Nederlanders van 18 jaar en ouder.
‘De leden van de tweede kamer worden rechtstreeks gekozen door de
Nederlanders die de leeftijd van achttien jaar hebben bereikt, behouden bij
de wet bepalen uitzonderingen ten aanzien van Nederlanders die geen
ingezetenen zijn.’
- Artikel 10:
Privacy: bescherming van persoonlijke levenssfeer en persoonsgegevens
(uitgewerkt in de AVG).
- Artikel 11:
Onaantastbaarheid lichaam: iedereen beslist zelf over zijn lichaam, met
wettelijke uitzonderingen.
- Artikel 12
Huisrecht: de privacy binnen de eigen woning wordt beschermd. Niemand
mag zomaar een woning betreden zonder toestemming van de bewoner.
- Artikel 13
Brief- en telecommunicatiegeheim: bescherming van privécommunicatie
- Artikel 18
Rechtsbijstand : iedereen mag zich juridisch laten bijstaan
,Rechtsbronnen
Plekken waar je het recht kunt vinden:
Wetten en verdragen (o.a. EVRM)
Jurisprudentie (rechterlijke uitspraken)
Gewoonterecht (ongeschreven recht dat
maatschappelijk wordt aanvaard)
Hiërarchie van regels: Bepaalt welke regel voorrang heeft als
regels met elkaar in conflict komen
Wet → AMvB → ministeriële regeling
Lagere regels mogen niet in strijd zijn met hogere regels.
Bij gelijke regels geldt meestal: de jongste regeling
gaat voor.
Verordeningen gelden binnen een bepaald gebied (bijv.
gemeente).
Rechterlijke macht
Vastgelegd in de Wet op de Rechterlijke Organisatie
(WRO).
11 rechtbanken in Nederland.
Zaken worden behandeld door:
o Enkelvoudige kamer (1 rechter)
o Meervoudige kamer (3 of meer rechters)
Hoger beroep: gerechtshof (uitspraak = arrest).
Hoge Raad: toetst alleen of het recht juist is toegepast, niet de feiten.
Herziening kan alleen in uitzonderlijke gevallen (nieuw bewijs,
tegenstrijdige veroordelingen, schending mensenrechten).
Rechtsgebieden
Publiekrecht: overheid is partij.
, o Bestuursrecht (o.a. belasting, asiel, onderwijs)
o Strafrecht (strafbare feiten)
Privaatrecht (civiel recht): tussen burgers en rechtspersonen.
o Burger moet zelf de zaak starten.
Materieel & formeel recht
Materieel recht: inhoud van de regels (wat mag/niet mag).
Formeel recht (procesrecht): hoe het recht wordt toegepast.
o Strafrecht: Wetboek van Strafrecht / Strafvordering
o Bestuursrecht: Algemene wet bestuursrecht
o Civiel recht: Burgerlijk Wetboek
Belangrijke rechtsbeginselen
Recht algemeen
Grondwet & rechtstaat
Nederland is een rechtstaat, dit houdt in dat de macht van de overheid is beperkt
door het recht. De Grondwet bevat de belangrijkste rechten van inwoners en de
basis van de staatsinrichting, dit is de wijze waarop een staat, haar regering en
haar bestuur zijn ingericht. Wijziging van de Grondwet kan alleen na ontbinding
van de regering en nieuwe verkiezingen. De grondwet sluit aan bij Europese
verdragen, zoals EVRM.
Belangrijke grondwetsartikelen
Klassieke grondrechten: beschermen burgers tegen de macht van de overheid
Sociale grondrechten: leggen zorgplichten op aan de overheid
- Artikel 1:
Gelijke behandelingen en verbod op discriminatie
‘Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk
behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke
gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.’
- Artikel 53:
Leden van de Tweede Kamer worden rechtstreeks gekozen door
Nederlanders van 18 jaar en ouder.
‘De leden van de tweede kamer worden rechtstreeks gekozen door de
Nederlanders die de leeftijd van achttien jaar hebben bereikt, behouden bij
de wet bepalen uitzonderingen ten aanzien van Nederlanders die geen
ingezetenen zijn.’
- Artikel 10:
Privacy: bescherming van persoonlijke levenssfeer en persoonsgegevens
(uitgewerkt in de AVG).
- Artikel 11:
Onaantastbaarheid lichaam: iedereen beslist zelf over zijn lichaam, met
wettelijke uitzonderingen.
- Artikel 12
Huisrecht: de privacy binnen de eigen woning wordt beschermd. Niemand
mag zomaar een woning betreden zonder toestemming van de bewoner.
- Artikel 13
Brief- en telecommunicatiegeheim: bescherming van privécommunicatie
- Artikel 18
Rechtsbijstand : iedereen mag zich juridisch laten bijstaan
,Rechtsbronnen
Plekken waar je het recht kunt vinden:
Wetten en verdragen (o.a. EVRM)
Jurisprudentie (rechterlijke uitspraken)
Gewoonterecht (ongeschreven recht dat
maatschappelijk wordt aanvaard)
Hiërarchie van regels: Bepaalt welke regel voorrang heeft als
regels met elkaar in conflict komen
Wet → AMvB → ministeriële regeling
Lagere regels mogen niet in strijd zijn met hogere regels.
Bij gelijke regels geldt meestal: de jongste regeling
gaat voor.
Verordeningen gelden binnen een bepaald gebied (bijv.
gemeente).
Rechterlijke macht
Vastgelegd in de Wet op de Rechterlijke Organisatie
(WRO).
11 rechtbanken in Nederland.
Zaken worden behandeld door:
o Enkelvoudige kamer (1 rechter)
o Meervoudige kamer (3 of meer rechters)
Hoger beroep: gerechtshof (uitspraak = arrest).
Hoge Raad: toetst alleen of het recht juist is toegepast, niet de feiten.
Herziening kan alleen in uitzonderlijke gevallen (nieuw bewijs,
tegenstrijdige veroordelingen, schending mensenrechten).
Rechtsgebieden
Publiekrecht: overheid is partij.
, o Bestuursrecht (o.a. belasting, asiel, onderwijs)
o Strafrecht (strafbare feiten)
Privaatrecht (civiel recht): tussen burgers en rechtspersonen.
o Burger moet zelf de zaak starten.
Materieel & formeel recht
Materieel recht: inhoud van de regels (wat mag/niet mag).
Formeel recht (procesrecht): hoe het recht wordt toegepast.
o Strafrecht: Wetboek van Strafrecht / Strafvordering
o Bestuursrecht: Algemene wet bestuursrecht
o Civiel recht: Burgerlijk Wetboek
Belangrijke rechtsbeginselen
