Bestuursrecht – Samenvatting
Week 1 – Het bestuursorgaanbegrip
KENNISCLIP 1: Het bestuursorgaanbegrip
Het bestuursorgaanbegrip:
Het bestuursorgaanbegrip volgt uit art.1:1 lid 1 Awb .
Een bestuursorgaan is:
- Een orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld, of
- Een ander persoon of college met openbaar gezag bekleed.
Waarom is het begrip van belang?
- Alleen voor bestuursorganen geldt de Awb
- Geen bestuursorgaan betekent: geen besluit (art.1:3 Awb) en dus geen
bestuursrechtelijke rechtsbescherming.
A-bestuursorgaan:
Artikel 1:1 Awb lid 1 sub a:
a. Een orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld, of
b. een ander persoon of college, met enig openbaar gezag bekleed.
Stap 1: Wat valt onder een rechtspersoon krachtens publiekrecht?
De Staat, provincies, gemeenten, waterschappen, alsmede alle lichamen waaraan krachtens de
Grondwet verordende bevoegdheid is verleend, bezitten rechtspersoonlijkheid.
Andere lichamen die overheidstaken uitvoeren, hebben alleen rechtspersoonlijkheid als dit uit
de wet volgt.
Stap 2: Orgaan
- Organen moeten beschikken over eigen taken, die blijken uit de wet.
B-bestuursorgaan:
Artikel 1:1 Awb lid 1 sub b:
a. Een orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld, of
b. een ander persoon of college, met enig openbaar gezag bekleed.
Stap 1: Wat is een ander persoon of college?
Gaat over natuurlijke personen of privaatrechtelijke rechtspersonen, zoals verenigingen,
coöperaties, N.V., B.V. en stichtingen.
Stap 2: Met openbaar gezag bekleed
,Natuurlijke of privaatrechtelijke rechtspersoon moet eenzijdig de rechtspositie van andere
rechtssubjecten kunnen bepalen.
Wat is het belang van het onderscheid tussen a en b-bestuursorgaan?
A-bestuursorganen zijn voor al hun handelingen gebonden aan de Awb en B-bestuursorganen
zijn alleen gebonden aan de Awb voor zover zij hun publiekrechtelijke bevoegdheden
uitoefenen.
LEERDOELEN
Volgende leerdoelen moet je kennen van week 1:
1. Beoordelen wanneer er sprake is van een bestuursorgaan.
Er is sprake van een bestuursorgaan als een persoon of instantie openbaar gezag uitoefent op
grond van een wettelijke bevoegdheid. In de zin van de Awb gaat het om:
• A-bestuursorganen: organen van rechtspersonen in de publieke sfeer (zoals de
Gemeenteraad, het College van B en W, een minister);
• B-bestuursorganen: andere personen of instanties die met openbaar gezag zijn
bekleed (bijvoorbeeld een stichting die op basis van een regeling subsidies verleent).
Kernvragen zijn:
• Is er een wettelijke grondslag voor de bevoegdheid?
• Worden eenzijdig rechten/plichten voor burgers vastgesteld?
• Is er een publieke taak of publiek gezag in het spel?
2. Uitleggen wat de ratio is achter het onderscheid tussen a-bestuursorganen, wettelijke b-
bestuursorganen en buitenwettelijke b-bestuursorganen
Het onderscheid is bedoeld om de reikwijdte van de Awb zorgvuldig af te bakenen en aan te
sluiten bij de mate van publieke verantwoordelijkheid:
• A-bestuursorganen: “klassieke overheid”. Hier geldt de Awb volledig; burgers hebben
maximale bestuursrechtelijke bescherming.
• Wettelijke b-bestuursorganen: privaatrechtelijke of andere instellingen die in een wet
of regeling expliciet een bestuursbevoegdheid krijgen. De wetgever kiest er bewust voor
om hun handelen onder het bestuursrecht te brengen.
• Buitenwettelijke b-bestuursorganen: organisaties die niet direct in de wet als
bestuursorgaan zijn aangewezen, maar feitelijk wél openbaar gezag uitoefenen
(bijvoorbeeld door structurele, beslissende invloed van de overheid). De ratio is hier om
schijnprivatisering te voorkomen: als het in wezen overheidshandelen is, hoort de Awb
normering te gelden, ook als de vorm privaat is.
,Zo waarborgt het onderscheid dat niet alleen de vorm (publiek/privaat), maar vooral de functie
(uitoefening van openbaar gezag) bepaalt of iemand onder de Awb valt.
3. Reflecteren op hoe de overheid het betsuursorgaanbegrip strategisch kan inzetten om
bepaalde handelingen buiten de normering van de Awb te houden.
De overheid kan het bestuursorgaanbegrip strategisch gebruiken door taken en bevoegdheden
zó te organiseren dat zij (ogenschijnlijk) buiten de Awb vallen, bijvoorbeeld door:
• Uitbesteding aan private partijen zonder expliciete wettelijke basis voor
bestuursbevoegdheden, zodat beslissingen als privaatrechtelijke contractbesluiten
worden gepresenteerd in plaats van als Awbbesluiten.
• Gebruik van privaatrechtelijke vormen (stichtingen, bv’s) om beleid uit te voeren, in
de verwachting dat deze niet als (b) bestuursorgaan worden aangemerkt.
• Vage of beperkte wettelijke grondslagen voor ingrijpende taken, zodat discussie
ontstaat of er wel sprake is van openbaar gezag in de zin van de Awb.
Daarmee kan de overheid proberen:
• Bezwaar en beroep bij de bestuursrechter te vermijden;
• Minder strikte AWB procedures en motiveringsplichten te hebben;
• Meer beleidsruimte en flexibiliteit te claimen.
De bestuursrechter doorziet dit soms en kwalificeert een instantie tóch als (buitenwettelijk) b-
bestuursorgaan als zij in feite openbaar gezag uitoefent. De strategische inzet van het begrip
laat daarmee ook zien hoe belangrijk de rechterlijke controle is om effectieve
rechtsbescherming van burgers te behouden.
HOORCOLLEGE
Waar gaat het bestuursrecht nou eigenlijk over? – het ziet op de rechtsverhouding tussen het
bestuur en de burgers en is het eenzijdig vaststellen van de rechtspositie van burgers in het
algemeen belang. Het is ook wel de concretisering van de democratische staat.
Verschillende functies van het bestuursrecht:
- Van het bestuur: instrumentele functie
Is het toekennen van bevoegdheden om het bestuur zijn publieke taken (het behartigen van het
algemeen belang) goed te kunnen laten uitoefenen. Vroeger waren dit vooral ge- en verboden,
maar sinds de jaren 50/60 ook vergunningen, subsidies, uitkeringen en andere instrumentele
bevoegdheden. Dit is vooral geregeld in het bijzondere bestuursrecht.
- Voor het bestuur: normerende functie
, Wat zijn de regels waaraan het bestuur zich moet houden? Denk aan Wet- en regelgeving (Awb
en bijzondere wetgeving), amvb’s, Ministeriele regeling, beleidsregels, algemene beginselen
van behoorlijk bestuur.
- Tegen het bestuur: waarborgfunctie
Het bestuursrecht biedt waarborgen tegen eenzijdig overheidsingrijpen, rechtsbescherming:
onafhankelijke rechtspraak, maar ook bezwaar (H7 Awb), inspraak, openbaarheid, klachtrecht
en schadevergoeding.
Vroeger was er vooral bijzonder bestuursrecht en sinds 1994 is er de Algemene wet
bestuursrecht met de volgende doelstellingen:
- Vastleggen van algemene regels van het bestuursrecht
- Bevorderen eenheid
- Systematiseren en vereenvoudigen
- Codificeren van jurisprudentie
- Regelen van algemene onderwerpen die niet goed passen in bijzondere regelgeving.
De Awb heeft een uniformerende werking:
Wat is de verhouding tussen de Awb en het bijzonder bestuursrecht?
In de Awb vinden we:
- Dwingend recht: afwijking van de Awb is niet mogelijk, gebeurt dat toch dan stelt de
bijzondere wet “in afwijking van de Awb”
- Regelend recht: Awb bevat de hoofdregel maar staat afwijking uitdrukkelijk toe: “tenzij bij
wettelijk voorschrift anders is bepaald”, zie bijvoorbeeld 4:1 Awb
Week 1 – Het bestuursorgaanbegrip
KENNISCLIP 1: Het bestuursorgaanbegrip
Het bestuursorgaanbegrip:
Het bestuursorgaanbegrip volgt uit art.1:1 lid 1 Awb .
Een bestuursorgaan is:
- Een orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld, of
- Een ander persoon of college met openbaar gezag bekleed.
Waarom is het begrip van belang?
- Alleen voor bestuursorganen geldt de Awb
- Geen bestuursorgaan betekent: geen besluit (art.1:3 Awb) en dus geen
bestuursrechtelijke rechtsbescherming.
A-bestuursorgaan:
Artikel 1:1 Awb lid 1 sub a:
a. Een orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld, of
b. een ander persoon of college, met enig openbaar gezag bekleed.
Stap 1: Wat valt onder een rechtspersoon krachtens publiekrecht?
De Staat, provincies, gemeenten, waterschappen, alsmede alle lichamen waaraan krachtens de
Grondwet verordende bevoegdheid is verleend, bezitten rechtspersoonlijkheid.
Andere lichamen die overheidstaken uitvoeren, hebben alleen rechtspersoonlijkheid als dit uit
de wet volgt.
Stap 2: Orgaan
- Organen moeten beschikken over eigen taken, die blijken uit de wet.
B-bestuursorgaan:
Artikel 1:1 Awb lid 1 sub b:
a. Een orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld, of
b. een ander persoon of college, met enig openbaar gezag bekleed.
Stap 1: Wat is een ander persoon of college?
Gaat over natuurlijke personen of privaatrechtelijke rechtspersonen, zoals verenigingen,
coöperaties, N.V., B.V. en stichtingen.
Stap 2: Met openbaar gezag bekleed
,Natuurlijke of privaatrechtelijke rechtspersoon moet eenzijdig de rechtspositie van andere
rechtssubjecten kunnen bepalen.
Wat is het belang van het onderscheid tussen a en b-bestuursorgaan?
A-bestuursorganen zijn voor al hun handelingen gebonden aan de Awb en B-bestuursorganen
zijn alleen gebonden aan de Awb voor zover zij hun publiekrechtelijke bevoegdheden
uitoefenen.
LEERDOELEN
Volgende leerdoelen moet je kennen van week 1:
1. Beoordelen wanneer er sprake is van een bestuursorgaan.
Er is sprake van een bestuursorgaan als een persoon of instantie openbaar gezag uitoefent op
grond van een wettelijke bevoegdheid. In de zin van de Awb gaat het om:
• A-bestuursorganen: organen van rechtspersonen in de publieke sfeer (zoals de
Gemeenteraad, het College van B en W, een minister);
• B-bestuursorganen: andere personen of instanties die met openbaar gezag zijn
bekleed (bijvoorbeeld een stichting die op basis van een regeling subsidies verleent).
Kernvragen zijn:
• Is er een wettelijke grondslag voor de bevoegdheid?
• Worden eenzijdig rechten/plichten voor burgers vastgesteld?
• Is er een publieke taak of publiek gezag in het spel?
2. Uitleggen wat de ratio is achter het onderscheid tussen a-bestuursorganen, wettelijke b-
bestuursorganen en buitenwettelijke b-bestuursorganen
Het onderscheid is bedoeld om de reikwijdte van de Awb zorgvuldig af te bakenen en aan te
sluiten bij de mate van publieke verantwoordelijkheid:
• A-bestuursorganen: “klassieke overheid”. Hier geldt de Awb volledig; burgers hebben
maximale bestuursrechtelijke bescherming.
• Wettelijke b-bestuursorganen: privaatrechtelijke of andere instellingen die in een wet
of regeling expliciet een bestuursbevoegdheid krijgen. De wetgever kiest er bewust voor
om hun handelen onder het bestuursrecht te brengen.
• Buitenwettelijke b-bestuursorganen: organisaties die niet direct in de wet als
bestuursorgaan zijn aangewezen, maar feitelijk wél openbaar gezag uitoefenen
(bijvoorbeeld door structurele, beslissende invloed van de overheid). De ratio is hier om
schijnprivatisering te voorkomen: als het in wezen overheidshandelen is, hoort de Awb
normering te gelden, ook als de vorm privaat is.
,Zo waarborgt het onderscheid dat niet alleen de vorm (publiek/privaat), maar vooral de functie
(uitoefening van openbaar gezag) bepaalt of iemand onder de Awb valt.
3. Reflecteren op hoe de overheid het betsuursorgaanbegrip strategisch kan inzetten om
bepaalde handelingen buiten de normering van de Awb te houden.
De overheid kan het bestuursorgaanbegrip strategisch gebruiken door taken en bevoegdheden
zó te organiseren dat zij (ogenschijnlijk) buiten de Awb vallen, bijvoorbeeld door:
• Uitbesteding aan private partijen zonder expliciete wettelijke basis voor
bestuursbevoegdheden, zodat beslissingen als privaatrechtelijke contractbesluiten
worden gepresenteerd in plaats van als Awbbesluiten.
• Gebruik van privaatrechtelijke vormen (stichtingen, bv’s) om beleid uit te voeren, in
de verwachting dat deze niet als (b) bestuursorgaan worden aangemerkt.
• Vage of beperkte wettelijke grondslagen voor ingrijpende taken, zodat discussie
ontstaat of er wel sprake is van openbaar gezag in de zin van de Awb.
Daarmee kan de overheid proberen:
• Bezwaar en beroep bij de bestuursrechter te vermijden;
• Minder strikte AWB procedures en motiveringsplichten te hebben;
• Meer beleidsruimte en flexibiliteit te claimen.
De bestuursrechter doorziet dit soms en kwalificeert een instantie tóch als (buitenwettelijk) b-
bestuursorgaan als zij in feite openbaar gezag uitoefent. De strategische inzet van het begrip
laat daarmee ook zien hoe belangrijk de rechterlijke controle is om effectieve
rechtsbescherming van burgers te behouden.
HOORCOLLEGE
Waar gaat het bestuursrecht nou eigenlijk over? – het ziet op de rechtsverhouding tussen het
bestuur en de burgers en is het eenzijdig vaststellen van de rechtspositie van burgers in het
algemeen belang. Het is ook wel de concretisering van de democratische staat.
Verschillende functies van het bestuursrecht:
- Van het bestuur: instrumentele functie
Is het toekennen van bevoegdheden om het bestuur zijn publieke taken (het behartigen van het
algemeen belang) goed te kunnen laten uitoefenen. Vroeger waren dit vooral ge- en verboden,
maar sinds de jaren 50/60 ook vergunningen, subsidies, uitkeringen en andere instrumentele
bevoegdheden. Dit is vooral geregeld in het bijzondere bestuursrecht.
- Voor het bestuur: normerende functie
, Wat zijn de regels waaraan het bestuur zich moet houden? Denk aan Wet- en regelgeving (Awb
en bijzondere wetgeving), amvb’s, Ministeriele regeling, beleidsregels, algemene beginselen
van behoorlijk bestuur.
- Tegen het bestuur: waarborgfunctie
Het bestuursrecht biedt waarborgen tegen eenzijdig overheidsingrijpen, rechtsbescherming:
onafhankelijke rechtspraak, maar ook bezwaar (H7 Awb), inspraak, openbaarheid, klachtrecht
en schadevergoeding.
Vroeger was er vooral bijzonder bestuursrecht en sinds 1994 is er de Algemene wet
bestuursrecht met de volgende doelstellingen:
- Vastleggen van algemene regels van het bestuursrecht
- Bevorderen eenheid
- Systematiseren en vereenvoudigen
- Codificeren van jurisprudentie
- Regelen van algemene onderwerpen die niet goed passen in bijzondere regelgeving.
De Awb heeft een uniformerende werking:
Wat is de verhouding tussen de Awb en het bijzonder bestuursrecht?
In de Awb vinden we:
- Dwingend recht: afwijking van de Awb is niet mogelijk, gebeurt dat toch dan stelt de
bijzondere wet “in afwijking van de Awb”
- Regelend recht: Awb bevat de hoofdregel maar staat afwijking uitdrukkelijk toe: “tenzij bij
wettelijk voorschrift anders is bepaald”, zie bijvoorbeeld 4:1 Awb
