Hoorcollege 1
● Psychologie: De wetenschappelijke studie naar het gedrag en het innerlijke leven
(gedachten & gevoelens) van mensen.
● Sociale psychologie: De wetenschappelijke studie naar de manier waarop de
gedachten, gevoelens en het gedrag van mensen worden beïnvloed door de
aanwezigheid van anderen. De studie van de mens, in context met andere mensen.
Mensen worden beïnvloed door de werkelijke (expliciete) of ingebeelde (impliciete)
aanwezigheid van anderen.
Sociale invloed = Het effect dat de woorden, daden of alleen al de aanwezigheid van
andere mensen hebben op onze gedachten, gevoelens,
houdingen of gedrag.
Analyseniveau = het individu IN de sociale context.
● Construct = De manier waarop mensen de sociale wereld
waarnemen, begrijpen en interpreteren. Hoe construeren
individuen hun sociale situatie.
Perspectieven in de sociale psychologie:
Evolutionair perspectief = Sociaal gedrag wordt verklaard door te kijken hoe genetische
factoren over de eeuwen heen zijn aangepast om de overlevings- en voortplantingskansen
te vergroten. Wie wij vandaag de dag zijn is het resultaat van een eeuwenlang proces van
aanpassing.
○ Natuurlijke selectie = Het proces waarbij belangrijke eigenschappen die
gunstig zijn voor de overleving worden doorgegeven aan het nageslacht.
Doordat de omgeving verandert zijn de eigenschappen die je nodig hebt om
te overleven ook veranderd, nadelige kenmerken sterven na verloop van tijd
uit.
Guppy experiment
- Verdeeld over 10 vijvers
- Bodem varieerde: 5 fijn zand, 5 grove kiezels
1,5 jaar later:
Vijvers met karper (roofdier voor guppy’s):
- Fijn zand: guppy’s hadden kleine stippels ontwikkeld
- Grove kiezels: guppy’s hadden grote stippels ontwikkeld
→ Guppy’s passen zich aan om te overleven
Vijver zonder karper: mannelijke guppies hadden felle kleuren ontwikkeld om aantrekkelijk te
zijn. Wanneer overleven niet in gedrang is, focust men zich op voortplanting.
,Hoe helpt evolutie om menselijk gedrag te verklaren?
● Mensen hebben veel gemeen met andere dieren.
● Sommige menselijke gewoonten zijn universeel.
Socio-cultureel perspectief = Sociaal gedrag wordt verklaard door te kijken naar de
invloed van de grotere sociale groepen. We worden beïnvloed door onze omgeving.
Hoe helpt cultuur om menselijk gedrag te verklaren?
● Sommige gewoonten, tradities en gedragingen zijn verschillend, afhankelijk van de
culturele context. (In Azië eten ze tarantulas en in China is smakken sociaal
geaccepteerd).
Cross-cultureel onderzoek = onderzoek dat wordt uitgevoerd met leden van
verschillende culturen om te onderzoeken of een bepaalde variabele/factor/gedrag aanwezig
is in beide culturen of een specifiek verschijnsel in een bepaalde cultuur.
Sociaal leren perspectief: Sociaal gedrag wordt verklaard door te kijken hoe
leerervaringen in het verleden toekomstig gedrag voorspellen.
Hoe helpt sociaal leren om menselijk gedrag te verklaren?
● Mensen zijn geneigd om gedrag te imiteren van rolmodellen. Rolmodellen zijn
mensen die we vaak in onze omgeving zien (vader, moeder, oppas, leerkracht etc.).
○ VB. Mensen die opgroeien in een gezin waarin religie een belangrijke rol speelt is het
een grote kans dat je die traditie overneemt en wekelijks naar de kerk blijft gaan als je
niet meer bij je ouders woont.
○ VB. Wanneer je opgroeit in een gezin waarin behulpzaamheid een centrale rol speelt,
is het zeer waarschijnlijk dat dit een kernwaarde wordt in je latere leven.
Interactie tussen perspectieven: het ene perspectief is niet beter dan het andere!
Voorbeeld interactie tussen perspectieven: taal
❖ Het leren van een taal is universeel. Iedereen over de hele wereld gebruikt taal om te
communiceren. Ze drukken zich verbaal en non-verbaal uit om in contact te zijn met
anderen. → Evolutietheorie
❖ De specifieke taal die je spreekt, hangt af van waar je opgroeit. → Sociocultural
perspectief
Wat bepaalt ons gedrag?
Kurt Lewin B = f(P X E) → formule om menselijk gedrag te verklaren
● B = Gedrag
● f = functie
● P = Persoon
● E = Omgeving
Persoon X Omgeving (Waar ben je opgegroeid?)
, Persoon X Situatie (Aanwezigheid van anderen, normen)
De normen en omgeving waaraan je wordt blootgesteld beïnvloedt je gedrag. De situatie
waarin we ons bevinden haalt verschillende delen van onze persoonlijkheid naar boven.
VB. Extraversie komt meer naar voren wanneer je met je vrienden op stap bent, dan
wanneer je een werkcollege op school volgt.
Wanneer ligt gedrag aan de Persoon of aan de Situatie?
VB. Aanslag op Charlie Hebdo in Parijs: onder welke omstandigheden zijn deze
misdaden gepleegd? Is er iets in de situatie geweest van de terroristen die hun
gedrag hebben gestuurd?
Gestalt psychologie = bestudeert de subjectieve manier waarop een object in de geest
van de mensen verschijnt.
Naïef realisme = we zijn overtuigd van onze interpretatie van gebeurtenissen.
- Onze waarneming wordt altijd beïnvloed door ervaringen, verwachtingen en
overtuigingen. Twee mensen kunnen dus dezelfde situatie anders zien — maar
allebei denken dat hún versie de juiste is.
- We zijn niet objectief in de manier waarop wij ervaringen beleven.
Basale menselijke motieven: waarom zijn we niet objectief in de manier waarop wij
ervaringen beleven?
● Zelf-verbeteringsmotief: mensen willen een goed gevoel over zichzelf hebben.
● Accuraatheidsmotief: mensen willen een correct beeld hebben over zichzelf. Men wil
het bij het rechte eind hebben.
Illusies in ons brein om het Zelf-verbeteringsmotief en Accuraatheidsmotief met elkaar in
overeenstemming te laten zijn:
● Beter-dan-gemiddeld effect = de neiging van mensen om zichzelf beter te
beoordelen dan de gemiddelde ander. We overschatten onszelf een beetje om ons
zelfbeeld positief te houden.
● Onrealistisch optimisme = de neiging om te denken dat negatieve dingen ons
minder snel zullen overkomen dan anderen — en positieve dingen juist vaker. We
onderschatten risico’s voor onszelf en overschatten onze kansen op succes.
● Vals consensus effect = de neiging om te denken dat andere mensen onze
meningen, gewoontes of keuzes vaker delen dan ze in werkelijkheid doen. We
overschatten hoeveel anderen op ons lijken.
- “Iedereen komt weleens te laat?”
- “De meeste mensen denken hier net zo over als ik.”
● Vals uniciteitseffect = we denken dat onze positieve eigenschappen of goede
gewoontes zeldzamer zijn dan ze echt zijn. We onderschatten hoeveel anderen onze
goede kwaliteiten delen — waardoor we ons wat unieker voelen.
- “Ik sport best veel, de meeste mensen doen dat niet.”
, Hoorcollege 2
● Hindsight bias = Dat wist ik eigenlijk al, achteraf lijkt alles voorspelbaarder dan het
echt was.
○ Als iets eenmaal gebeurd is, lijkt het logisch en voorspelbaar. Maar vóórdat
het gebeurde, was dat meestal helemaal niet zo duidelijk.
De Achteraf-Fout (Hindsight Bias) = nadat iets bekend is, voelt het voorspelbaar
● Replicatie Crisis = De replicatie crisis betekent dat veel wetenschappelijke
onderzoeken moeilijk of niet opnieuw dezelfde resultaten opleveren wanneer andere
onderzoekers ze herhalen.
➔ Een studie vindt een effect, maar als iemand het experiment opnieuw doet,
komt dat effect soms niet (of minder sterk) terug. Dat zorgt voor twijfel over
hoe betrouwbaar sommige onderzoeksresultaten zijn.
Methoden om replicatie crisis te voorkomen:
● Replicaties: onderzoeken herhalen.
● Meta-analyses: verschillende studies die dezelfde onderzoeksvraag beantwoorden
en het gemiddelde bekijken.
● Open Science = open zijn in de manier waarop onderzoek wordt gedaan, door
bijvoorbeeld onderzoeksvragen te pre-registreren en je dataset te publiceren.
Ethiek:
● Informed consent
● Voorkom misleiding
● Bescherm deelnemers
● Vertrouwelijkheid
● Debriefing: uitleggen hoe je je onderzoek hebt ingericht en waarom je bepaalde
keuzes hebt gemaakt.
Theorieën testen
● Onderzoeksvraag = Een vraag die je met wetenschappelijk onderzoek wilt
beantwoorden.
○ Onderzoeksvraag: “Hangt selectiviteit bij partnerkeuze af van geslacht?”
● Theorie = Een verzameling gerelateerde aannames en voorspellingen die bedoeld
zijn om gebeurtenissen te voorspellen
○ Evolutietheorie - stelt dat vrouwen meer kritisch zijn dan mannen.
● Hypothese = Een voorspelling van wat er gaat gebeuren in een bepaalde situatie
gebaseerd op een theorie. Een onbevestigde maar verwachte stelling.
○ Hypothese: “Vrouwen zijn selectiever dan mannen.”
● Studie = Test van de hypothese.
○ Testen dmv archiefanalyse, observaties en surveys.
● Psychologie: De wetenschappelijke studie naar het gedrag en het innerlijke leven
(gedachten & gevoelens) van mensen.
● Sociale psychologie: De wetenschappelijke studie naar de manier waarop de
gedachten, gevoelens en het gedrag van mensen worden beïnvloed door de
aanwezigheid van anderen. De studie van de mens, in context met andere mensen.
Mensen worden beïnvloed door de werkelijke (expliciete) of ingebeelde (impliciete)
aanwezigheid van anderen.
Sociale invloed = Het effect dat de woorden, daden of alleen al de aanwezigheid van
andere mensen hebben op onze gedachten, gevoelens,
houdingen of gedrag.
Analyseniveau = het individu IN de sociale context.
● Construct = De manier waarop mensen de sociale wereld
waarnemen, begrijpen en interpreteren. Hoe construeren
individuen hun sociale situatie.
Perspectieven in de sociale psychologie:
Evolutionair perspectief = Sociaal gedrag wordt verklaard door te kijken hoe genetische
factoren over de eeuwen heen zijn aangepast om de overlevings- en voortplantingskansen
te vergroten. Wie wij vandaag de dag zijn is het resultaat van een eeuwenlang proces van
aanpassing.
○ Natuurlijke selectie = Het proces waarbij belangrijke eigenschappen die
gunstig zijn voor de overleving worden doorgegeven aan het nageslacht.
Doordat de omgeving verandert zijn de eigenschappen die je nodig hebt om
te overleven ook veranderd, nadelige kenmerken sterven na verloop van tijd
uit.
Guppy experiment
- Verdeeld over 10 vijvers
- Bodem varieerde: 5 fijn zand, 5 grove kiezels
1,5 jaar later:
Vijvers met karper (roofdier voor guppy’s):
- Fijn zand: guppy’s hadden kleine stippels ontwikkeld
- Grove kiezels: guppy’s hadden grote stippels ontwikkeld
→ Guppy’s passen zich aan om te overleven
Vijver zonder karper: mannelijke guppies hadden felle kleuren ontwikkeld om aantrekkelijk te
zijn. Wanneer overleven niet in gedrang is, focust men zich op voortplanting.
,Hoe helpt evolutie om menselijk gedrag te verklaren?
● Mensen hebben veel gemeen met andere dieren.
● Sommige menselijke gewoonten zijn universeel.
Socio-cultureel perspectief = Sociaal gedrag wordt verklaard door te kijken naar de
invloed van de grotere sociale groepen. We worden beïnvloed door onze omgeving.
Hoe helpt cultuur om menselijk gedrag te verklaren?
● Sommige gewoonten, tradities en gedragingen zijn verschillend, afhankelijk van de
culturele context. (In Azië eten ze tarantulas en in China is smakken sociaal
geaccepteerd).
Cross-cultureel onderzoek = onderzoek dat wordt uitgevoerd met leden van
verschillende culturen om te onderzoeken of een bepaalde variabele/factor/gedrag aanwezig
is in beide culturen of een specifiek verschijnsel in een bepaalde cultuur.
Sociaal leren perspectief: Sociaal gedrag wordt verklaard door te kijken hoe
leerervaringen in het verleden toekomstig gedrag voorspellen.
Hoe helpt sociaal leren om menselijk gedrag te verklaren?
● Mensen zijn geneigd om gedrag te imiteren van rolmodellen. Rolmodellen zijn
mensen die we vaak in onze omgeving zien (vader, moeder, oppas, leerkracht etc.).
○ VB. Mensen die opgroeien in een gezin waarin religie een belangrijke rol speelt is het
een grote kans dat je die traditie overneemt en wekelijks naar de kerk blijft gaan als je
niet meer bij je ouders woont.
○ VB. Wanneer je opgroeit in een gezin waarin behulpzaamheid een centrale rol speelt,
is het zeer waarschijnlijk dat dit een kernwaarde wordt in je latere leven.
Interactie tussen perspectieven: het ene perspectief is niet beter dan het andere!
Voorbeeld interactie tussen perspectieven: taal
❖ Het leren van een taal is universeel. Iedereen over de hele wereld gebruikt taal om te
communiceren. Ze drukken zich verbaal en non-verbaal uit om in contact te zijn met
anderen. → Evolutietheorie
❖ De specifieke taal die je spreekt, hangt af van waar je opgroeit. → Sociocultural
perspectief
Wat bepaalt ons gedrag?
Kurt Lewin B = f(P X E) → formule om menselijk gedrag te verklaren
● B = Gedrag
● f = functie
● P = Persoon
● E = Omgeving
Persoon X Omgeving (Waar ben je opgegroeid?)
, Persoon X Situatie (Aanwezigheid van anderen, normen)
De normen en omgeving waaraan je wordt blootgesteld beïnvloedt je gedrag. De situatie
waarin we ons bevinden haalt verschillende delen van onze persoonlijkheid naar boven.
VB. Extraversie komt meer naar voren wanneer je met je vrienden op stap bent, dan
wanneer je een werkcollege op school volgt.
Wanneer ligt gedrag aan de Persoon of aan de Situatie?
VB. Aanslag op Charlie Hebdo in Parijs: onder welke omstandigheden zijn deze
misdaden gepleegd? Is er iets in de situatie geweest van de terroristen die hun
gedrag hebben gestuurd?
Gestalt psychologie = bestudeert de subjectieve manier waarop een object in de geest
van de mensen verschijnt.
Naïef realisme = we zijn overtuigd van onze interpretatie van gebeurtenissen.
- Onze waarneming wordt altijd beïnvloed door ervaringen, verwachtingen en
overtuigingen. Twee mensen kunnen dus dezelfde situatie anders zien — maar
allebei denken dat hún versie de juiste is.
- We zijn niet objectief in de manier waarop wij ervaringen beleven.
Basale menselijke motieven: waarom zijn we niet objectief in de manier waarop wij
ervaringen beleven?
● Zelf-verbeteringsmotief: mensen willen een goed gevoel over zichzelf hebben.
● Accuraatheidsmotief: mensen willen een correct beeld hebben over zichzelf. Men wil
het bij het rechte eind hebben.
Illusies in ons brein om het Zelf-verbeteringsmotief en Accuraatheidsmotief met elkaar in
overeenstemming te laten zijn:
● Beter-dan-gemiddeld effect = de neiging van mensen om zichzelf beter te
beoordelen dan de gemiddelde ander. We overschatten onszelf een beetje om ons
zelfbeeld positief te houden.
● Onrealistisch optimisme = de neiging om te denken dat negatieve dingen ons
minder snel zullen overkomen dan anderen — en positieve dingen juist vaker. We
onderschatten risico’s voor onszelf en overschatten onze kansen op succes.
● Vals consensus effect = de neiging om te denken dat andere mensen onze
meningen, gewoontes of keuzes vaker delen dan ze in werkelijkheid doen. We
overschatten hoeveel anderen op ons lijken.
- “Iedereen komt weleens te laat?”
- “De meeste mensen denken hier net zo over als ik.”
● Vals uniciteitseffect = we denken dat onze positieve eigenschappen of goede
gewoontes zeldzamer zijn dan ze echt zijn. We onderschatten hoeveel anderen onze
goede kwaliteiten delen — waardoor we ons wat unieker voelen.
- “Ik sport best veel, de meeste mensen doen dat niet.”
, Hoorcollege 2
● Hindsight bias = Dat wist ik eigenlijk al, achteraf lijkt alles voorspelbaarder dan het
echt was.
○ Als iets eenmaal gebeurd is, lijkt het logisch en voorspelbaar. Maar vóórdat
het gebeurde, was dat meestal helemaal niet zo duidelijk.
De Achteraf-Fout (Hindsight Bias) = nadat iets bekend is, voelt het voorspelbaar
● Replicatie Crisis = De replicatie crisis betekent dat veel wetenschappelijke
onderzoeken moeilijk of niet opnieuw dezelfde resultaten opleveren wanneer andere
onderzoekers ze herhalen.
➔ Een studie vindt een effect, maar als iemand het experiment opnieuw doet,
komt dat effect soms niet (of minder sterk) terug. Dat zorgt voor twijfel over
hoe betrouwbaar sommige onderzoeksresultaten zijn.
Methoden om replicatie crisis te voorkomen:
● Replicaties: onderzoeken herhalen.
● Meta-analyses: verschillende studies die dezelfde onderzoeksvraag beantwoorden
en het gemiddelde bekijken.
● Open Science = open zijn in de manier waarop onderzoek wordt gedaan, door
bijvoorbeeld onderzoeksvragen te pre-registreren en je dataset te publiceren.
Ethiek:
● Informed consent
● Voorkom misleiding
● Bescherm deelnemers
● Vertrouwelijkheid
● Debriefing: uitleggen hoe je je onderzoek hebt ingericht en waarom je bepaalde
keuzes hebt gemaakt.
Theorieën testen
● Onderzoeksvraag = Een vraag die je met wetenschappelijk onderzoek wilt
beantwoorden.
○ Onderzoeksvraag: “Hangt selectiviteit bij partnerkeuze af van geslacht?”
● Theorie = Een verzameling gerelateerde aannames en voorspellingen die bedoeld
zijn om gebeurtenissen te voorspellen
○ Evolutietheorie - stelt dat vrouwen meer kritisch zijn dan mannen.
● Hypothese = Een voorspelling van wat er gaat gebeuren in een bepaalde situatie
gebaseerd op een theorie. Een onbevestigde maar verwachte stelling.
○ Hypothese: “Vrouwen zijn selectiever dan mannen.”
● Studie = Test van de hypothese.
○ Testen dmv archiefanalyse, observaties en surveys.
