Hoofdstuk 5 Werkt dat zo?
5.1 Aan de slag
Als je een geschikte vacature ziet, kun je gaan solliciteren. Je stuurt dan je cv
mee. Daarin vermeld je je persoonsgegevens, je opleiding en werkervaring
(soms ook hobby’s en interesses).
Als scholier doe je meestal ongeschoold werd, want voor geschoold werk heb
je een beroepsopleiding nodig.
Naast school heb je alleen tijd voor een deeltijdbaan (parttimebaan). Met een
voltijdbaan (fulltimebaan) werk je de volledige werkweek. Dat is niet in elk
bedrijf hetzelfde en varieert van 36 tot 40 uur per week.
Als je wordt aangenomen, sluit je een arbeidsovereenkomst (of
arbeidscontract) af. Daarin staan de arbeidsvoorwaarden van jou baan (bijv.
wat voor werk, hoeveel uur per week en welk loon).
De meeste afspraken in je arbeidsovereenkomst zijn overgenomen uit de cao.
Een cao is een collectieve arbeidsovereenkomst. Daarin staan de
arbeidsvoorwaarden die gelden voor iedereen in een bepaalde bedrijfstak.
Een bedrijfstak is een groep gelijksoortige bedrijven, zoals de horeca, de
bouw, de gezondheidszorg of het onderwijs.
De cao-afspraken zijn gemaakt door vakbonden en organisaties van
werknemers. Een vakbond is een vereniging waar werknemers lid van kunnen
zijn.
Vakbonden komen op voor de belangen van werknemers.
De meeste werknemers hebben een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde
tijd, dat heet een vaste baan.
Met een tijdelijke baan heb je werk voor een bepaalde tijd.
Ook uitzendwerk is tijdelijk, alleen weet je niet altijd voor hoelang. Bedrijven
kunnen via een uitzendbureau personeel inhuren. Het uitzendbureau neemt
jou in dienst en betaalt jou je loon.
Het werk doe je bij het bedrijf dat je inhuuurt.
Je kunt ook werken met een oproepcontract. Dan werk je alleen als het bedrijf
je oproept om op bepaalde, drukke tijden te komen werken.
Uitzendkrachten en oproepkrachten hebben een flexibele baan. Met een
flexibele baan werk je alleen wanneer de werkgever je nodig heeft.
Bedrijven zetten deze mensen vaak in als ze een korte tijd veel werk hebben.
Bij een nieuwe baan spreek je meestal een proeftijd af om te kijken of het
bevalt. Tijdens de proeftijd mogen zowel de werknemer als de werkgever op
ieder moment de arbeidsovereenkomst beiindigen.
, Alleen bij tijdelijk werk van een halfjaar of korter is een proeftijd niet
toegestaan.
Als een werkgever personeel wil ontslaan, moet hij toestemming hebben van
het UWV of van de rechter. Het ontslagen personeel moet een vergoeding
krijgen als ze twee jaar of langer in dienst zijn geweest van de werkgever.
In ernstige gevallen, zoals bij diefstal, mag hij jou op staande voet ontslaan.
Het ontslag gaat meteen in.
In de arbeidsovereenkomst staat het brutoloon dat je gaat verdienen. Op het
brutoloon houd je werkgever loonbelasting en sociale premies in die hij
afdraagt aan de overheid. Hiermee betaalt de overheid uitkeringen.
Het loon dat je ontvangt na inhouding van loonbelasting en sociale premies, is
je nettoloon. Op je loonstrook staan de bedragen en uren vermeld, zodat je
kunt controleren of het klopt.
Er zijn verschillende wetten die werknemers beschermen.
● In de Arbowet staan regels voor veilige en gezonde
arbeidsomstandigheden.
● De Arbeidstijdenwet geeft regels voor werk- en rusttijden. Voor jongeren
gelden aparte regels, afhankelijk van hun leeftijd.
De Inspectie SZW controleert of werkgevers en werknemers zich aan deze
wetten houden.
Als werknemer heb je recht op het wettelijk minimumloon. Dat is het bedrag
dat een werknemer van 23 jaar en ouder minstens moet verdienen met een
voltijdbaan. Het minimumjeugdloon stijgt als je ouder wordt.
5.2 Waar kun je werken?
Mensen kunnen een aantal motieven hebben om te werken, dit noem je
arbeidsmotieven. Dit zijn ze:
● Om geld te verdienen.
● Om nuttig en zinvol bezig te zijn.
● Contact met andere mensen, collega’s en klanten.
● Regelmaat in je leven.
● Om je te ontwikkelen en nieuwe dingen leert.
De meeste mensen met een baan zijn als werknemer in loondienst. Maar je
kunt ook als zelfstandig ondernemer werken. Een zelfstandige is iemand die
met zijn eigen onderneming zijn inkomen verdient.
Je verdient dan geld door goederen of diensten te leveren aan je klanten.
Een zelfstandig ondernemer moet zich inschrijven bij de Kamer van
Koophandel en een ondernemingsvorm kiezen. Dat kan bijv. een
eenmanszaak zijn. In een eenmanszaak is één persoon de eigenaar, maar die
5.1 Aan de slag
Als je een geschikte vacature ziet, kun je gaan solliciteren. Je stuurt dan je cv
mee. Daarin vermeld je je persoonsgegevens, je opleiding en werkervaring
(soms ook hobby’s en interesses).
Als scholier doe je meestal ongeschoold werd, want voor geschoold werk heb
je een beroepsopleiding nodig.
Naast school heb je alleen tijd voor een deeltijdbaan (parttimebaan). Met een
voltijdbaan (fulltimebaan) werk je de volledige werkweek. Dat is niet in elk
bedrijf hetzelfde en varieert van 36 tot 40 uur per week.
Als je wordt aangenomen, sluit je een arbeidsovereenkomst (of
arbeidscontract) af. Daarin staan de arbeidsvoorwaarden van jou baan (bijv.
wat voor werk, hoeveel uur per week en welk loon).
De meeste afspraken in je arbeidsovereenkomst zijn overgenomen uit de cao.
Een cao is een collectieve arbeidsovereenkomst. Daarin staan de
arbeidsvoorwaarden die gelden voor iedereen in een bepaalde bedrijfstak.
Een bedrijfstak is een groep gelijksoortige bedrijven, zoals de horeca, de
bouw, de gezondheidszorg of het onderwijs.
De cao-afspraken zijn gemaakt door vakbonden en organisaties van
werknemers. Een vakbond is een vereniging waar werknemers lid van kunnen
zijn.
Vakbonden komen op voor de belangen van werknemers.
De meeste werknemers hebben een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde
tijd, dat heet een vaste baan.
Met een tijdelijke baan heb je werk voor een bepaalde tijd.
Ook uitzendwerk is tijdelijk, alleen weet je niet altijd voor hoelang. Bedrijven
kunnen via een uitzendbureau personeel inhuren. Het uitzendbureau neemt
jou in dienst en betaalt jou je loon.
Het werk doe je bij het bedrijf dat je inhuuurt.
Je kunt ook werken met een oproepcontract. Dan werk je alleen als het bedrijf
je oproept om op bepaalde, drukke tijden te komen werken.
Uitzendkrachten en oproepkrachten hebben een flexibele baan. Met een
flexibele baan werk je alleen wanneer de werkgever je nodig heeft.
Bedrijven zetten deze mensen vaak in als ze een korte tijd veel werk hebben.
Bij een nieuwe baan spreek je meestal een proeftijd af om te kijken of het
bevalt. Tijdens de proeftijd mogen zowel de werknemer als de werkgever op
ieder moment de arbeidsovereenkomst beiindigen.
, Alleen bij tijdelijk werk van een halfjaar of korter is een proeftijd niet
toegestaan.
Als een werkgever personeel wil ontslaan, moet hij toestemming hebben van
het UWV of van de rechter. Het ontslagen personeel moet een vergoeding
krijgen als ze twee jaar of langer in dienst zijn geweest van de werkgever.
In ernstige gevallen, zoals bij diefstal, mag hij jou op staande voet ontslaan.
Het ontslag gaat meteen in.
In de arbeidsovereenkomst staat het brutoloon dat je gaat verdienen. Op het
brutoloon houd je werkgever loonbelasting en sociale premies in die hij
afdraagt aan de overheid. Hiermee betaalt de overheid uitkeringen.
Het loon dat je ontvangt na inhouding van loonbelasting en sociale premies, is
je nettoloon. Op je loonstrook staan de bedragen en uren vermeld, zodat je
kunt controleren of het klopt.
Er zijn verschillende wetten die werknemers beschermen.
● In de Arbowet staan regels voor veilige en gezonde
arbeidsomstandigheden.
● De Arbeidstijdenwet geeft regels voor werk- en rusttijden. Voor jongeren
gelden aparte regels, afhankelijk van hun leeftijd.
De Inspectie SZW controleert of werkgevers en werknemers zich aan deze
wetten houden.
Als werknemer heb je recht op het wettelijk minimumloon. Dat is het bedrag
dat een werknemer van 23 jaar en ouder minstens moet verdienen met een
voltijdbaan. Het minimumjeugdloon stijgt als je ouder wordt.
5.2 Waar kun je werken?
Mensen kunnen een aantal motieven hebben om te werken, dit noem je
arbeidsmotieven. Dit zijn ze:
● Om geld te verdienen.
● Om nuttig en zinvol bezig te zijn.
● Contact met andere mensen, collega’s en klanten.
● Regelmaat in je leven.
● Om je te ontwikkelen en nieuwe dingen leert.
De meeste mensen met een baan zijn als werknemer in loondienst. Maar je
kunt ook als zelfstandig ondernemer werken. Een zelfstandige is iemand die
met zijn eigen onderneming zijn inkomen verdient.
Je verdient dan geld door goederen of diensten te leveren aan je klanten.
Een zelfstandig ondernemer moet zich inschrijven bij de Kamer van
Koophandel en een ondernemingsvorm kiezen. Dat kan bijv. een
eenmanszaak zijn. In een eenmanszaak is één persoon de eigenaar, maar die
