Vrije Universiteit van Amsterdam
Hoorcollege’s
AI en Technologie in BCO
Februari – maart 2026
,Inhoud
College 1 – Introductie Technologie .......................................................................................... 2
Artikel: Cascio & Montealegre (2016) – How Technology Is Changing Work and
Organizations ......................................................................................................................... 7
College 2 – Productie ................................................................................................................. 8
Artikel: Allen (2009) – The British Industrial Revolution in Global Perspective ............... 12
College 3 – Communicatie....................................................................................................... 14
Artikel: Yates (1989) – Control through communication .................................................... 18
College 4 – Kenniseconomie ................................................................................................... 19
Artikel: Powell & Snellman (2004) – The Knowledge Economy ....................................... 24
College 5 – Netwerk & Verbinding ......................................................................................... 25
Artikel: Mazmanian et al. (2013) – The Autonomy Paradox ............................................... 28
Artikel: Twenge (2017) – Have martphones Destroyed a Generation? ............................... 29
College 6 – Creativiteit ............................................................................................................ 30
Artikel: Bruns & Long Lingo (2024) - Tedious Work: Developing Novel Outcomes with
Digitization in the Arts and Sciences ................................................................................... 35
College 7 – Identiteit ................................................................................................................ 36
Artikel: Hurkmans et al. (2025) – From creation to curation: AI in the world of visual arts
.............................................................................................................................................. 40
College 8 – Macht & Controle ................................................................................................. 41
Artikel: Kellogg et al. (2020) – Algorithms At Work: The New Contested Terrain of Control
.............................................................................................................................................. 47
College 9 – Beleid & Ethiek .................................................................................................... 48
Artikel: Van den Broek (2025) – Fairness in AI .................................................................. 53
College 10 – Transparantie & Kwantificatie ........................................................................... 55
Artikel: Becker et al. (2025) – AI in team-based decision-making ..................................... 59
Artikel: Lebovitz et al. (2022) – Opacity en AI gebrui ........................................................ 60
College 11 – Onderwijs, Arbeid & Milieu ............................................................................... 61
Artikel: Dell’Acqua et al. (2023) – AI en kenniswerk ......................................................... 66
,College 1 – Introductie Technologie
In dit college staat een brede benadering van technologie centraal, met specifieke aandacht
voor de manier waarop technologie werk, organisaties en maatschappelijke structuren
beïnvloedt. Technologie wordt hierbij nadrukkelijk niet gezien als een losstaand hulpmiddel,
maar als iets dat diep verweven is met organisatievormen, beleid, communicatie en
machtsverhoudingen.
Artikel Cascio & Montealegre (2016): technologie, en vooral ICT, verandert fundamenteel hoe
organisatie waarde creëren, hoe werk wordt uitgevoerd en hoe mensen samenwerken.
Technologie volgens Arthur (2009)
Arthur definieert technologie niet als een verzameling van losse apparaten en tools, maar als
een combinatie van werkingsprincipes die samen een bepaalde functie vervullen.
Werkingsprincipes = fundamentele manieren waarop een technologie iets mogelijk maakt.
Het gaat daarbij om abstracte principes zoals rekenen, meten, opslaan, communiceren of
automatiseren.
Elke technologie bestaat uit andere technologieën. Technologieën zijn dus assemblages:
samengestelde gehelen die voortbouwen op bestaande principes en toepassingen. Hierdoor
ontstaat een technologisch ecosysteem waarin technologieën zich voortdurend verder
ontwikkelen. Vernieuwing is in zelden volledig nieuw, maar eerder het resultaat van het
hercombineren van bestaande technologieën en principes.
Artikel Cascio & Montealegre (2016): dit idee van technologie als samengesteld systeem sluit
aan bij hoe moderne ICT bestaat uit gecombineerde infrastructuren (hardware, software,
netwerken en data) die samen werk en organisaties vormgeven.
De computer is hier een voorbeeld van. Een computer combineert rekenlogica (wiskunde),
opslagmogelijkheden (van bewaren tot bewerken van gegevens), hardware (toetsenbord,
scherm, muis), software en netwerkverbindingen. Samen vormen deze elementen één
technologie, maar elk onderdeel is op zichzelf ook weer een technologie met een eigen
ontwikkelingsgeschiedenis. Dit inzicht is cruciaal voor het begrijpen van hedendaagse digitale
technologieën en AI, die eveneens bestaan uit meerdere lagen en principes.
Tot begin jaren 70 werd computertechnologie vooral ingezet voor de automatisering van
grootschalige, routinematige berekeningen en administratieve processen. Sinds de jaren
negentig heeft echter een sterke verspreiding plaatsgevonden naar privéhuishoudens en
individuele gebruikers. Computers werden flexibeler en kregen een steeds creatiever gebruik,
wat leidde tot nieuwe toepassingen in communicatie, organisatie en kennisproductie.
Technologie = systeem van samenwerkende principes
Artikel Cascio & Montealegre (2016): ze benadrukken dat technologie niet alleen tools zijn,
maar infrastructuren die werk en organisatieprocessen mogelijk maken en veranderen.
, Technologie als systeem en de
fasen van computing (Cascio &
Montealegre, 2016)
Cascio en Montealegre (2016)
beschrijven technologie als een
systeem van samenwerkende
principes dat zich historisch in
verschillende fasen heeft
ontwikkeld. Zij onderscheiden
vier fasen in de ontwikkeling van
informatie- en communicatie-
technologie binnen organisaties.
➢ Enterprise computing.
In deze fase, gebaseerd op mainframecomputers, lag de nadruk op het verhogen van de
efficiëntie van fysieke ruimte en administratieve processen.
Computing was sterk gecentraliseerd en vooral gericht op controle en standaardisering.
➢ End-user computing. Met de introductie van de personal computer verschoof de focus
naar het ondersteunen van de productiviteit van individuele werknemers. Technologie
werd persoonlijker en toegankelijker, waardoor professionals meer autonomie kregen
in hun werk.
➢ Strategic computing. In deze fase werden communicatietechnologie en enterprise
systemen (zoals ERP- en CRM-systemen) strategisch ingezet om samenwerking tussen
verspreide groepen en individuen mogelijk te maken. Technologie werd een expliciet
instrument voor concurrentievoordeel en organisatiecoördinatie.
➢ Ubiquitous computing. De huidige en opkomende fase wordt gekenmerkt door
technologie die overal en altijd aanwezig is. Fysieke en elektronische ruimtes worden
steeds meer met elkaar verweven. Denk aan sensoren, wearables, mobiele apparaten,
cloud computing en AI. Technologie is niet langer iets dat men bewust ‘gebruikt’, maar
vormt een continu aanwezig infrastructuur die werk, communicatie en besluitvorming
structureel beïnvloedt
Artikel Cascio & Montealegre (2016): deze vier fasen laten zien hoe technologie evolueert van
controle en efficiëntie → naar samenwerking, flexibiliteit en alomtegenwoordigheid.
De laatste fase is voornamelijk relevant. Ubiquitous computing vormt de context waarin AI-
systemen functioneren: data worden continu verzameld, geanalyseerd en ingezet om gedrag te
sturen, processen te optimaliseren en beslissingen te ondersteunen of te automatiseren. Dit
heeft grote implicaties voor organisaties, beleid en machtsverhoudingen.
Artikel Cascio & Montealegre (2016) over ubiquitous fase: technologie wordt een onzichtbare
infrastructuur die continu aanwezig is en werk, communicatie en besluitvorming structureel
beïnvloedt.
Hoorcollege’s
AI en Technologie in BCO
Februari – maart 2026
,Inhoud
College 1 – Introductie Technologie .......................................................................................... 2
Artikel: Cascio & Montealegre (2016) – How Technology Is Changing Work and
Organizations ......................................................................................................................... 7
College 2 – Productie ................................................................................................................. 8
Artikel: Allen (2009) – The British Industrial Revolution in Global Perspective ............... 12
College 3 – Communicatie....................................................................................................... 14
Artikel: Yates (1989) – Control through communication .................................................... 18
College 4 – Kenniseconomie ................................................................................................... 19
Artikel: Powell & Snellman (2004) – The Knowledge Economy ....................................... 24
College 5 – Netwerk & Verbinding ......................................................................................... 25
Artikel: Mazmanian et al. (2013) – The Autonomy Paradox ............................................... 28
Artikel: Twenge (2017) – Have martphones Destroyed a Generation? ............................... 29
College 6 – Creativiteit ............................................................................................................ 30
Artikel: Bruns & Long Lingo (2024) - Tedious Work: Developing Novel Outcomes with
Digitization in the Arts and Sciences ................................................................................... 35
College 7 – Identiteit ................................................................................................................ 36
Artikel: Hurkmans et al. (2025) – From creation to curation: AI in the world of visual arts
.............................................................................................................................................. 40
College 8 – Macht & Controle ................................................................................................. 41
Artikel: Kellogg et al. (2020) – Algorithms At Work: The New Contested Terrain of Control
.............................................................................................................................................. 47
College 9 – Beleid & Ethiek .................................................................................................... 48
Artikel: Van den Broek (2025) – Fairness in AI .................................................................. 53
College 10 – Transparantie & Kwantificatie ........................................................................... 55
Artikel: Becker et al. (2025) – AI in team-based decision-making ..................................... 59
Artikel: Lebovitz et al. (2022) – Opacity en AI gebrui ........................................................ 60
College 11 – Onderwijs, Arbeid & Milieu ............................................................................... 61
Artikel: Dell’Acqua et al. (2023) – AI en kenniswerk ......................................................... 66
,College 1 – Introductie Technologie
In dit college staat een brede benadering van technologie centraal, met specifieke aandacht
voor de manier waarop technologie werk, organisaties en maatschappelijke structuren
beïnvloedt. Technologie wordt hierbij nadrukkelijk niet gezien als een losstaand hulpmiddel,
maar als iets dat diep verweven is met organisatievormen, beleid, communicatie en
machtsverhoudingen.
Artikel Cascio & Montealegre (2016): technologie, en vooral ICT, verandert fundamenteel hoe
organisatie waarde creëren, hoe werk wordt uitgevoerd en hoe mensen samenwerken.
Technologie volgens Arthur (2009)
Arthur definieert technologie niet als een verzameling van losse apparaten en tools, maar als
een combinatie van werkingsprincipes die samen een bepaalde functie vervullen.
Werkingsprincipes = fundamentele manieren waarop een technologie iets mogelijk maakt.
Het gaat daarbij om abstracte principes zoals rekenen, meten, opslaan, communiceren of
automatiseren.
Elke technologie bestaat uit andere technologieën. Technologieën zijn dus assemblages:
samengestelde gehelen die voortbouwen op bestaande principes en toepassingen. Hierdoor
ontstaat een technologisch ecosysteem waarin technologieën zich voortdurend verder
ontwikkelen. Vernieuwing is in zelden volledig nieuw, maar eerder het resultaat van het
hercombineren van bestaande technologieën en principes.
Artikel Cascio & Montealegre (2016): dit idee van technologie als samengesteld systeem sluit
aan bij hoe moderne ICT bestaat uit gecombineerde infrastructuren (hardware, software,
netwerken en data) die samen werk en organisaties vormgeven.
De computer is hier een voorbeeld van. Een computer combineert rekenlogica (wiskunde),
opslagmogelijkheden (van bewaren tot bewerken van gegevens), hardware (toetsenbord,
scherm, muis), software en netwerkverbindingen. Samen vormen deze elementen één
technologie, maar elk onderdeel is op zichzelf ook weer een technologie met een eigen
ontwikkelingsgeschiedenis. Dit inzicht is cruciaal voor het begrijpen van hedendaagse digitale
technologieën en AI, die eveneens bestaan uit meerdere lagen en principes.
Tot begin jaren 70 werd computertechnologie vooral ingezet voor de automatisering van
grootschalige, routinematige berekeningen en administratieve processen. Sinds de jaren
negentig heeft echter een sterke verspreiding plaatsgevonden naar privéhuishoudens en
individuele gebruikers. Computers werden flexibeler en kregen een steeds creatiever gebruik,
wat leidde tot nieuwe toepassingen in communicatie, organisatie en kennisproductie.
Technologie = systeem van samenwerkende principes
Artikel Cascio & Montealegre (2016): ze benadrukken dat technologie niet alleen tools zijn,
maar infrastructuren die werk en organisatieprocessen mogelijk maken en veranderen.
, Technologie als systeem en de
fasen van computing (Cascio &
Montealegre, 2016)
Cascio en Montealegre (2016)
beschrijven technologie als een
systeem van samenwerkende
principes dat zich historisch in
verschillende fasen heeft
ontwikkeld. Zij onderscheiden
vier fasen in de ontwikkeling van
informatie- en communicatie-
technologie binnen organisaties.
➢ Enterprise computing.
In deze fase, gebaseerd op mainframecomputers, lag de nadruk op het verhogen van de
efficiëntie van fysieke ruimte en administratieve processen.
Computing was sterk gecentraliseerd en vooral gericht op controle en standaardisering.
➢ End-user computing. Met de introductie van de personal computer verschoof de focus
naar het ondersteunen van de productiviteit van individuele werknemers. Technologie
werd persoonlijker en toegankelijker, waardoor professionals meer autonomie kregen
in hun werk.
➢ Strategic computing. In deze fase werden communicatietechnologie en enterprise
systemen (zoals ERP- en CRM-systemen) strategisch ingezet om samenwerking tussen
verspreide groepen en individuen mogelijk te maken. Technologie werd een expliciet
instrument voor concurrentievoordeel en organisatiecoördinatie.
➢ Ubiquitous computing. De huidige en opkomende fase wordt gekenmerkt door
technologie die overal en altijd aanwezig is. Fysieke en elektronische ruimtes worden
steeds meer met elkaar verweven. Denk aan sensoren, wearables, mobiele apparaten,
cloud computing en AI. Technologie is niet langer iets dat men bewust ‘gebruikt’, maar
vormt een continu aanwezig infrastructuur die werk, communicatie en besluitvorming
structureel beïnvloedt
Artikel Cascio & Montealegre (2016): deze vier fasen laten zien hoe technologie evolueert van
controle en efficiëntie → naar samenwerking, flexibiliteit en alomtegenwoordigheid.
De laatste fase is voornamelijk relevant. Ubiquitous computing vormt de context waarin AI-
systemen functioneren: data worden continu verzameld, geanalyseerd en ingezet om gedrag te
sturen, processen te optimaliseren en beslissingen te ondersteunen of te automatiseren. Dit
heeft grote implicaties voor organisaties, beleid en machtsverhoudingen.
Artikel Cascio & Montealegre (2016) over ubiquitous fase: technologie wordt een onzichtbare
infrastructuur die continu aanwezig is en werk, communicatie en besluitvorming structureel
beïnvloedt.
