"Onderzoek laat zien dat pijn bij mensen
met dementie vaak niet herkend wordt,
met onnodig lijden tot gevolg"
(Innovatiekring Dementie, 2022).
Pijn
Het herkennen van pijn bij
ouderen met dementie
Naam: Janne Drenth
Studentnummer: 476536
Email:
Locatie: Saxion Parttime School Enschede
Studiecoach: Iefke Roodenburg
Docent: Janneke Kuiper-Kaak
Email:
Inleverdatum: 26-04-2025
Toets code: OHBOV18
Aantal woorden: 5958
,VOORWOORD
Mijn naam is Janne Drenth, 32 jaar oud en ik woon met mijn man en twee kinderen in Borne.
Als mbo-verpleegkundige werk ik binnen de psychogeriatrie bij Trivium Meulenbelt Zorg,
waar ik momenteel de opleiding hbo-verpleegkunde volg. Mijn interesse in deze doelgroep is
ontstaan door de diversiteit en uitdagingen die gepaard gaan met (onbegrepen) gedrag als
gevolg van de verschillende vormen van dementie. Voor mij ligt de grootste uitdaging in het
écht leren kennen van elke cliënt.
In februari 2019 ben ik begonnen met de verpleegkundeopleiding aan Hogeschool Saxion in
Enschede. Echter moest ik mijn studie tijdelijk onderbreken vanwege de geboorte van mijn
kinderen. In februari 2023 ben ik de opleiding weer opgepakt, en ik hoop in 2026 mijn
diploma voor dit mooie beroep te behalen.
Ter gelegenheid van mijn opleiding hbo-verpleegkunde wordt het innovatieverslag
OHBOV18 voorgelegd.
Graag wil ik mijn leidinggevende, werkbegeleider, collega’s, klasgenoten en docent
bedanken voor hun waardevolle bijdrage aan dit verslag.
Ik wens u veel leesplezier.
Janne Drenth
Datum: 26-04-2025
1
,SAMENVATTING
Dit onderzoek richt zich op de herkenning en behandeling van pijn bij dementerende ouderen
op de psychogeriatrische afdelingen van Trivium Meulenbelt Zorg. Het doel is om inzicht te
verkrijgen in de huidige werkwijzen rondom pijnbeoordeling, het gebruik van
pijnmeetinstrumenten en de effectiviteit van trainingen en technologische innovaties in de
zorg. Het onderzoek omvat zowel een literatuurstudie als praktijkonderzoek, dat bestaat uit
een enquête voor een nulmeting en interviews met meerdere gespecialiseerde professionals.
Uit de literatuur blijkt dat meetinstrumenten zoals de PAIC15 en PAIC6 effectief zijn voor
pijnbeoordeling bij dementerende ouderen, mits zorgmedewerkers goed getraind zijn. In de
praktijk blijkt echter dat deze instrumenten onvoldoende worden ingezet en dat zorgverleners
vaak onzeker zijn over de interpretatie van pijnsignalen. Daarnaast wordt de expertise van
pijncoaches niet altijd optimaal benut. Tegelijkertijd bieden wearables en fysiologische
biomarkers veelbelovende mogelijkheden, maar deze bevinden zich nog in de
ontwikkelingsfase en vereisen verdere verfijning.
Op basis van de bevindingen worden aanbevelingen geformuleerd op drie niveaus: micro
(psychogeriatrische afdelingen), meso (de organisatie) en macro (landelijk). De nadruk ligt
op het verbeteren van training, het structureel inzetten van gestandaardiseerde
pijnmeetinstrumenten, het versterken van multidisciplinaire samenwerking en het stimuleren
van technologische innovaties. Door deze aanbevelingen door te voeren, kan de
pijnherkenning en -behandeling bij dementerende ouderen aanzienlijk worden verbeterd.
2
, INHOUDSOPGAVE
1 Oriëntatie op het vraagstuk ............................................................................................................. 5
1.1 Aanleiding ...................................................................................................................................... 5
1.2 Zorgorganisatie ........................................................................................................................ 7
1.3 Probleemstelling ...................................................................................................................... 8
1.4 Doelstelling .............................................................................................................................. 8
1.5 Onderzoeksvraag .................................................................................................................... 8
1.5.1 Deelvragen .......................................................................................................................... 8
1.6 Onderbouwing ......................................................................................................................... 9
2 Methoden ....................................................................................................................................... 10
2.2 Onderzoeksmethode ............................................................................................................. 10
2.3 Onderzoekspopulatie ............................................................................................................. 10
2.3.1 Belangrijke inzichten .......................................................................................................... 10
2.3.2 Inclusiecriteria .................................................................................................................... 11
2.3.3 Exclusiecriteria ................................................................................................................... 11
2.4 Data verzameling ................................................................................................................... 11
2.4.1 Literatuuronderzoek ........................................................................................................... 11
2.4.2 Praktijkonderzoek .............................................................................................................. 12
2.5 Werving en selectie ............................................................................................................... 12
2.6 Data analyse .......................................................................................................................... 12
2.7 Betrouwbaarheid en validiteit ................................................................................................ 12
3 Resultaten literatuuronderzoek...................................................................................................... 14
3.2 Pijnmeetmogelijkheden ......................................................................................................... 14
3.2.1 Pain Assessment in Impaired Cognition ............................................................................ 14
3.2.2 Wearables en kunstmatige intelligentie ............................................................................. 14
3.2.3 Fysiologische biomarkers voor de beoordeling van pijn .................................................... 15
3.2.4 Conclusie ........................................................................................................................... 15
3.3 Effectiviteit van trainingen voor pijnherkenning en behandeling bij dementerende ouderen 16
3.3.1 De COSMOS-interventie ................................................................................................... 16
3.3.2 Het QI-project .................................................................................................................... 16
3.3.3 Belangrijke factoren ........................................................................................................... 16
3.3.4 Conclusie ........................................................................................................................... 16
4 Resultaten praktijkonderzoek ........................................................................................................ 17
4.2 Nulmeting ............................................................................................................................... 17
4.3 Kernproblemen ...................................................................................................................... 18
4.4 Belemmeringen...................................................................................................................... 18
4.5 Wat is er nodig? ..................................................................................................................... 19
5 Discussie, conclusie en aanbevelingen ......................................................................................... 20
3
met dementie vaak niet herkend wordt,
met onnodig lijden tot gevolg"
(Innovatiekring Dementie, 2022).
Pijn
Het herkennen van pijn bij
ouderen met dementie
Naam: Janne Drenth
Studentnummer: 476536
Email:
Locatie: Saxion Parttime School Enschede
Studiecoach: Iefke Roodenburg
Docent: Janneke Kuiper-Kaak
Email:
Inleverdatum: 26-04-2025
Toets code: OHBOV18
Aantal woorden: 5958
,VOORWOORD
Mijn naam is Janne Drenth, 32 jaar oud en ik woon met mijn man en twee kinderen in Borne.
Als mbo-verpleegkundige werk ik binnen de psychogeriatrie bij Trivium Meulenbelt Zorg,
waar ik momenteel de opleiding hbo-verpleegkunde volg. Mijn interesse in deze doelgroep is
ontstaan door de diversiteit en uitdagingen die gepaard gaan met (onbegrepen) gedrag als
gevolg van de verschillende vormen van dementie. Voor mij ligt de grootste uitdaging in het
écht leren kennen van elke cliënt.
In februari 2019 ben ik begonnen met de verpleegkundeopleiding aan Hogeschool Saxion in
Enschede. Echter moest ik mijn studie tijdelijk onderbreken vanwege de geboorte van mijn
kinderen. In februari 2023 ben ik de opleiding weer opgepakt, en ik hoop in 2026 mijn
diploma voor dit mooie beroep te behalen.
Ter gelegenheid van mijn opleiding hbo-verpleegkunde wordt het innovatieverslag
OHBOV18 voorgelegd.
Graag wil ik mijn leidinggevende, werkbegeleider, collega’s, klasgenoten en docent
bedanken voor hun waardevolle bijdrage aan dit verslag.
Ik wens u veel leesplezier.
Janne Drenth
Datum: 26-04-2025
1
,SAMENVATTING
Dit onderzoek richt zich op de herkenning en behandeling van pijn bij dementerende ouderen
op de psychogeriatrische afdelingen van Trivium Meulenbelt Zorg. Het doel is om inzicht te
verkrijgen in de huidige werkwijzen rondom pijnbeoordeling, het gebruik van
pijnmeetinstrumenten en de effectiviteit van trainingen en technologische innovaties in de
zorg. Het onderzoek omvat zowel een literatuurstudie als praktijkonderzoek, dat bestaat uit
een enquête voor een nulmeting en interviews met meerdere gespecialiseerde professionals.
Uit de literatuur blijkt dat meetinstrumenten zoals de PAIC15 en PAIC6 effectief zijn voor
pijnbeoordeling bij dementerende ouderen, mits zorgmedewerkers goed getraind zijn. In de
praktijk blijkt echter dat deze instrumenten onvoldoende worden ingezet en dat zorgverleners
vaak onzeker zijn over de interpretatie van pijnsignalen. Daarnaast wordt de expertise van
pijncoaches niet altijd optimaal benut. Tegelijkertijd bieden wearables en fysiologische
biomarkers veelbelovende mogelijkheden, maar deze bevinden zich nog in de
ontwikkelingsfase en vereisen verdere verfijning.
Op basis van de bevindingen worden aanbevelingen geformuleerd op drie niveaus: micro
(psychogeriatrische afdelingen), meso (de organisatie) en macro (landelijk). De nadruk ligt
op het verbeteren van training, het structureel inzetten van gestandaardiseerde
pijnmeetinstrumenten, het versterken van multidisciplinaire samenwerking en het stimuleren
van technologische innovaties. Door deze aanbevelingen door te voeren, kan de
pijnherkenning en -behandeling bij dementerende ouderen aanzienlijk worden verbeterd.
2
, INHOUDSOPGAVE
1 Oriëntatie op het vraagstuk ............................................................................................................. 5
1.1 Aanleiding ...................................................................................................................................... 5
1.2 Zorgorganisatie ........................................................................................................................ 7
1.3 Probleemstelling ...................................................................................................................... 8
1.4 Doelstelling .............................................................................................................................. 8
1.5 Onderzoeksvraag .................................................................................................................... 8
1.5.1 Deelvragen .......................................................................................................................... 8
1.6 Onderbouwing ......................................................................................................................... 9
2 Methoden ....................................................................................................................................... 10
2.2 Onderzoeksmethode ............................................................................................................. 10
2.3 Onderzoekspopulatie ............................................................................................................. 10
2.3.1 Belangrijke inzichten .......................................................................................................... 10
2.3.2 Inclusiecriteria .................................................................................................................... 11
2.3.3 Exclusiecriteria ................................................................................................................... 11
2.4 Data verzameling ................................................................................................................... 11
2.4.1 Literatuuronderzoek ........................................................................................................... 11
2.4.2 Praktijkonderzoek .............................................................................................................. 12
2.5 Werving en selectie ............................................................................................................... 12
2.6 Data analyse .......................................................................................................................... 12
2.7 Betrouwbaarheid en validiteit ................................................................................................ 12
3 Resultaten literatuuronderzoek...................................................................................................... 14
3.2 Pijnmeetmogelijkheden ......................................................................................................... 14
3.2.1 Pain Assessment in Impaired Cognition ............................................................................ 14
3.2.2 Wearables en kunstmatige intelligentie ............................................................................. 14
3.2.3 Fysiologische biomarkers voor de beoordeling van pijn .................................................... 15
3.2.4 Conclusie ........................................................................................................................... 15
3.3 Effectiviteit van trainingen voor pijnherkenning en behandeling bij dementerende ouderen 16
3.3.1 De COSMOS-interventie ................................................................................................... 16
3.3.2 Het QI-project .................................................................................................................... 16
3.3.3 Belangrijke factoren ........................................................................................................... 16
3.3.4 Conclusie ........................................................................................................................... 16
4 Resultaten praktijkonderzoek ........................................................................................................ 17
4.2 Nulmeting ............................................................................................................................... 17
4.3 Kernproblemen ...................................................................................................................... 18
4.4 Belemmeringen...................................................................................................................... 18
4.5 Wat is er nodig? ..................................................................................................................... 19
5 Discussie, conclusie en aanbevelingen ......................................................................................... 20
3
