KERN VAN BESTUURSRECHT
H1 besturen en bestuursrecht
Nederland heeft openbaar bestuur overheid deel van overheid dat zich bezighoudt met
besturen (je hebt ook rechterlijke instanties en wetgever).
Openbaar betuur is actief op verschillende overheidsniveaus;
Landelijk bestuur Regering (ministers + koning) wordt gecontroleerd door parlement (1e
2e kamer)
Gemeente bestuur college B&W wordt gecontroleerd door gemeenteraad
Waterschappen
Verschil tussen bestuur en vereniging of vennootschap:
Verenigingsbestuur behartigt het privaatrechtelijke (eigen) belang; openbaar bestuur behartigt
algemeen belang mag zelfs geen eigen belang hebben. Het behartigen van algemeen belang is
leidraad voor het openbaar bestuur.
Het bestuur kan zich oriënteren op bestuurswetgeving (voor algemeen belang) wordt
hoofdzakelijk bepaalt door wetgevers.
Algemene belangen worden ook wel publieke belangen genoemd (geldt voor alle inwoners)
overheid verzint deze belangen niet zelf, maar op basis van democratisch proces (verkiezingen)
wordt bepaald welke belangen op welke wijze moeten worden behartigd.
1.1.1
Het is moeilijk om in 1 antwoord te zeggen wat het bestuur nou precies doet. Het is een complex
geheel, er wordt op meerdere lagen bestuurd (waterschap, provincie, landelijk, gemeente)
- Het openbaar bestuur reguleert en stuurt onder meer activiteiten van burgers (door het
nemen van besluiten) het bestuur verricht een rechtshandeling als men een besluit
neemt. Door dat er bijvoorbeeld subsidie wordt verleend kan er juridisch aanspraak worden
gemaakt op subsidie.
- Het bestuur behartigt publieke taken overheid verricht hiertoe handelingen of geeft
opdrachten gaat om taken die vaak aan burger kan worden overgelaten (aanleggen van
wegen bijv.)
feitelijke handelingen kan een burger vaak zelf zien (brandweer, aanleggen riolering). Dit
word vooral gedaan door gemeente bestuur, zijn meestal voor burgers gemakkelijk waar te
nemen.
- Ook wordt er zijn er coördinerende en toezichthoudende functies college van
gedeputeerde staten oefent toezicht uit op gemeentelijke begroting.
Provinciebestuur oefent ook taken uit op gebied van ruimtelijke orde
Inpassingsplan gemeente kan worden gedwongen iets te bouwen (bijv. industrieterrein)
op een plek in hun gemeente door provinciebestuur
- Landelijk bestuur worden ook bevoegdheden uitgevoerd stufi, belasting
Landelijk bestuur is ook weer opgedeeld in onderdelen, staan los van ministeries
zelfstandige bestuursorganen UWV, Sociale Verzekeringsbank.
,1.1.2
In de twintigste eeuw is eigenlijk het hedendaags bestuursrecht ontstaan verzorgingsstaat of
interventiestaat overheid bemoeit zich met vrijwel alle aspecten van het maatschappelijk leven
Er ontstonden tegenkrachten privatisering en deregulering kregen aandacht, ook juridisering van
het bestuur werd ter hand genomen er moeste minder regels komen en procedures moesten
worden vereenvoudigd.
Voor 1795 vooral op plaatselijk niveau hoog ontwikkelde bestuursfunctie. Belastingrecht is oudste
vorm van bestuursrecht
14e eeuw komen waterschappen tot stand, steunde op medewerking van bevolking kwam
effectiviteit niet ten goede; afstemming met openbaar vervoer was gebrekkig.
Tijdens Bourgondische en Oostenrijkse periode in NL was er centrale regie ging weer achteruit
tijdens opstand tegen Spaanse gezag, onder RVN stond centrale regie niet centraal
Na 1795 weer stroomversnelling Inlijving bij Frankrijk heeft grote invloed gehad op Nederlandse
bestuursorganisatie instelling van eerste rijksdiensten (belastingdienst) en inspecties (onderwijs).
Willem I zijn beleid ontwikkelde departementen (ministeries). Willem I had veel te zeggen
belangrijk uitgangspunt van ons bestuur was nog zwak ontwikkeld eis van wetmatigheid van
bestuur parlement was zwak, Willem I had veel speelruimte.
Parlementair stelsel werd meer ontwikkelt, vesting van vertrouwensregel tussen regering en
parlement ook. Tevens kwam er politieke ministeriële verantwoordelijkheid (koning is onschendbaar,
ministers verantwoordelijk).
Meerenberg-arrest aan de Koning komt geen zelfstandige regelgevende bevoegdheid binnen het
stelsel van de Grondwet toe bevoegdheid moest steunen op de wet : dus op de wil van het volk,
Na 1848 voortdurende groei van bestuurswetgeving aantal …… zorgden voor explosieve groei
van bestuurwetgeving
Sociale rechtsstaat overheid garandeert rechten van de burgers dmv wetten en rechtspraat via
klassieke grondrechten wordt er vrijheid van burgers gegarandeerd; veel wetten worden gekenmerkt
door duidelijke ver- en geboden wordt aangevuld met sociale grondrechten. Overheid trok
kwaliteit van materiële bestaan van burgers intensief aan.
Nu: veel wetten, maar ook beperkte duurzaamheid van wetten door invloed van beleidsmatige en
politieke wensen maar ook Europees recht.
1.1.3
Wat valt op? Verscheidenheid aan onderwerpen waar bestuur zich mee bezighoudt talrijke
wettelijke voorschriften algemeen verbindende voorschriften (avv); vind je niet alleen in wetten
maar oko in algemene maatregelen van bestuur (gemaakt door regering en vastgesteld bij koninklijk
besluit) en verordeningen.
Bekend type bevoegdheid = vergunningsbevoegdheid verlenen van een vergunning is een van de
belangrijkste rechtsfiguren waarover het bestuur beschikt. Juridische constructie als volgt:
- eerst verbiedt wetgever het verrichten van bepaalde activiteit
- vervolgens bepaalt wetgever dat bouwen zonder vergunning strafbar is
- hierdoor vragen burgers vergunningen aan
overheid wil (bijvoorbeeld) bouwen niet verbieden maar reguleren door verlenen van vergunning
vervalt het strafbare karakter van activiteit.
, Bestuur mag vaak voorschriften aan een vergunnning toverbinden primaire doel van
vergunningsstelsel.
Het gaat niet om verlenen van de overheidstoestemming als zodanig maar om normstelling 'in
concreto' geen algemene regels maar 'maatwerk'.
Specialiteitbeginsel = ieder bestuurswet moet op haar eigen naar DOEL bepaalde terrin worden
toegepast.
Handhavingbevoegdheden worden verschaft om tegen de wil van individuele burgers of
ondernemers op te treden. Een belangrijk type is last onder bestuursdwang //: maakt mogelijk om
illegale activiteit feitelijk te beëindigen bijv milieuvervuilend bedrijf die handelt in strijd met
voorschriften door bevoegd gezag kan worden stil gelegd.
Ander handhavingbevoegdheid vrijstelling of ontheffing de gedachte die ten grondslag ligt is
dat er bijzondere situaties denkbaar zijn waarin bepaalde regels beter niet kunnen worden toegepast
(ontheffing van besluit dat toestaat tijdelijk extra afvalwater op riool te lozen wegens bouwproject)
Subsidiebevoegdheid bestuursorgaan kan aanvrager financiële middelen ter beschikking stellen
(bijvoorbeeld sportvereniging)
Beginsel van wetmatigheid van bestuur / legaliteitsbeginsel = bestuur mag niet handelen TENZIJ de
wetgever dit heeft toegestaan, in tegenstelling tot de burgers die ALTIJD rechtens mogen handelen
tenzij hun handelen in strijd is met het recht (onrechtmatig) waarborgt de vrijheid en dient tevens
rechtszekerheid.
Uitoefenen van deze bevoegdheden wordt voor burgers voorspelbaar en voorzienbaar omdat
wetgever bevoegdheden uitdrukkelijk moet toekennen en afbakenen.
Voorspelbaarheid is niet alleen in belang voor bevoegdheden van het bestuur op basis waarvan de
vrijheid van burgers kan worden beperkt maar ook voor bevoegdheden op basis waarvan een burger
kan worden begunstigd (subsidie).
Wet normeert bevoegdheden van bestuur (normeren = de wet formuleert inhoudelijk en
procedurele voorwaarden waaronder het bestuur zijn bevoegdheden mag uitoefenen. Wetgever
(dus niet bestuur) bepaalt welke belangen mogen worden behartigd. Bestuursbevoegdheden dinene
een specifiek doel specialiteitbeginsel.
Iedere bestuursbevoegdheid is altijd beperkt van aard en altijd in overeenstemming met bedoeling
van de wetgever.
Juridische beperking van bevoegdheden van bestuur is hoeksteen van onze democratische
rechtsstaat als bestuur beschikt over onbeperkte bevoegdheden dan zou dit resulteren in een
totalitaire samenleving (geen duidelijk verschil tussen publiekrechtelijke sfeer van staat en en vrije
maatschappij burgers; een samenleving waarin bestuur naar eigen inzicht regulerend zou kunnen
optreden).
Instrumentele dimensie beschouwt dit rechtsgebied als verzamelingen van instrumenten voor het
bestuur om te kunnen besturen mag niet de overhand krijgen daarom ook waarborg dimensie
(normering van bestuursbevoegdheid)
H1 besturen en bestuursrecht
Nederland heeft openbaar bestuur overheid deel van overheid dat zich bezighoudt met
besturen (je hebt ook rechterlijke instanties en wetgever).
Openbaar betuur is actief op verschillende overheidsniveaus;
Landelijk bestuur Regering (ministers + koning) wordt gecontroleerd door parlement (1e
2e kamer)
Gemeente bestuur college B&W wordt gecontroleerd door gemeenteraad
Waterschappen
Verschil tussen bestuur en vereniging of vennootschap:
Verenigingsbestuur behartigt het privaatrechtelijke (eigen) belang; openbaar bestuur behartigt
algemeen belang mag zelfs geen eigen belang hebben. Het behartigen van algemeen belang is
leidraad voor het openbaar bestuur.
Het bestuur kan zich oriënteren op bestuurswetgeving (voor algemeen belang) wordt
hoofdzakelijk bepaalt door wetgevers.
Algemene belangen worden ook wel publieke belangen genoemd (geldt voor alle inwoners)
overheid verzint deze belangen niet zelf, maar op basis van democratisch proces (verkiezingen)
wordt bepaald welke belangen op welke wijze moeten worden behartigd.
1.1.1
Het is moeilijk om in 1 antwoord te zeggen wat het bestuur nou precies doet. Het is een complex
geheel, er wordt op meerdere lagen bestuurd (waterschap, provincie, landelijk, gemeente)
- Het openbaar bestuur reguleert en stuurt onder meer activiteiten van burgers (door het
nemen van besluiten) het bestuur verricht een rechtshandeling als men een besluit
neemt. Door dat er bijvoorbeeld subsidie wordt verleend kan er juridisch aanspraak worden
gemaakt op subsidie.
- Het bestuur behartigt publieke taken overheid verricht hiertoe handelingen of geeft
opdrachten gaat om taken die vaak aan burger kan worden overgelaten (aanleggen van
wegen bijv.)
feitelijke handelingen kan een burger vaak zelf zien (brandweer, aanleggen riolering). Dit
word vooral gedaan door gemeente bestuur, zijn meestal voor burgers gemakkelijk waar te
nemen.
- Ook wordt er zijn er coördinerende en toezichthoudende functies college van
gedeputeerde staten oefent toezicht uit op gemeentelijke begroting.
Provinciebestuur oefent ook taken uit op gebied van ruimtelijke orde
Inpassingsplan gemeente kan worden gedwongen iets te bouwen (bijv. industrieterrein)
op een plek in hun gemeente door provinciebestuur
- Landelijk bestuur worden ook bevoegdheden uitgevoerd stufi, belasting
Landelijk bestuur is ook weer opgedeeld in onderdelen, staan los van ministeries
zelfstandige bestuursorganen UWV, Sociale Verzekeringsbank.
,1.1.2
In de twintigste eeuw is eigenlijk het hedendaags bestuursrecht ontstaan verzorgingsstaat of
interventiestaat overheid bemoeit zich met vrijwel alle aspecten van het maatschappelijk leven
Er ontstonden tegenkrachten privatisering en deregulering kregen aandacht, ook juridisering van
het bestuur werd ter hand genomen er moeste minder regels komen en procedures moesten
worden vereenvoudigd.
Voor 1795 vooral op plaatselijk niveau hoog ontwikkelde bestuursfunctie. Belastingrecht is oudste
vorm van bestuursrecht
14e eeuw komen waterschappen tot stand, steunde op medewerking van bevolking kwam
effectiviteit niet ten goede; afstemming met openbaar vervoer was gebrekkig.
Tijdens Bourgondische en Oostenrijkse periode in NL was er centrale regie ging weer achteruit
tijdens opstand tegen Spaanse gezag, onder RVN stond centrale regie niet centraal
Na 1795 weer stroomversnelling Inlijving bij Frankrijk heeft grote invloed gehad op Nederlandse
bestuursorganisatie instelling van eerste rijksdiensten (belastingdienst) en inspecties (onderwijs).
Willem I zijn beleid ontwikkelde departementen (ministeries). Willem I had veel te zeggen
belangrijk uitgangspunt van ons bestuur was nog zwak ontwikkeld eis van wetmatigheid van
bestuur parlement was zwak, Willem I had veel speelruimte.
Parlementair stelsel werd meer ontwikkelt, vesting van vertrouwensregel tussen regering en
parlement ook. Tevens kwam er politieke ministeriële verantwoordelijkheid (koning is onschendbaar,
ministers verantwoordelijk).
Meerenberg-arrest aan de Koning komt geen zelfstandige regelgevende bevoegdheid binnen het
stelsel van de Grondwet toe bevoegdheid moest steunen op de wet : dus op de wil van het volk,
Na 1848 voortdurende groei van bestuurswetgeving aantal …… zorgden voor explosieve groei
van bestuurwetgeving
Sociale rechtsstaat overheid garandeert rechten van de burgers dmv wetten en rechtspraat via
klassieke grondrechten wordt er vrijheid van burgers gegarandeerd; veel wetten worden gekenmerkt
door duidelijke ver- en geboden wordt aangevuld met sociale grondrechten. Overheid trok
kwaliteit van materiële bestaan van burgers intensief aan.
Nu: veel wetten, maar ook beperkte duurzaamheid van wetten door invloed van beleidsmatige en
politieke wensen maar ook Europees recht.
1.1.3
Wat valt op? Verscheidenheid aan onderwerpen waar bestuur zich mee bezighoudt talrijke
wettelijke voorschriften algemeen verbindende voorschriften (avv); vind je niet alleen in wetten
maar oko in algemene maatregelen van bestuur (gemaakt door regering en vastgesteld bij koninklijk
besluit) en verordeningen.
Bekend type bevoegdheid = vergunningsbevoegdheid verlenen van een vergunning is een van de
belangrijkste rechtsfiguren waarover het bestuur beschikt. Juridische constructie als volgt:
- eerst verbiedt wetgever het verrichten van bepaalde activiteit
- vervolgens bepaalt wetgever dat bouwen zonder vergunning strafbar is
- hierdoor vragen burgers vergunningen aan
overheid wil (bijvoorbeeld) bouwen niet verbieden maar reguleren door verlenen van vergunning
vervalt het strafbare karakter van activiteit.
, Bestuur mag vaak voorschriften aan een vergunnning toverbinden primaire doel van
vergunningsstelsel.
Het gaat niet om verlenen van de overheidstoestemming als zodanig maar om normstelling 'in
concreto' geen algemene regels maar 'maatwerk'.
Specialiteitbeginsel = ieder bestuurswet moet op haar eigen naar DOEL bepaalde terrin worden
toegepast.
Handhavingbevoegdheden worden verschaft om tegen de wil van individuele burgers of
ondernemers op te treden. Een belangrijk type is last onder bestuursdwang //: maakt mogelijk om
illegale activiteit feitelijk te beëindigen bijv milieuvervuilend bedrijf die handelt in strijd met
voorschriften door bevoegd gezag kan worden stil gelegd.
Ander handhavingbevoegdheid vrijstelling of ontheffing de gedachte die ten grondslag ligt is
dat er bijzondere situaties denkbaar zijn waarin bepaalde regels beter niet kunnen worden toegepast
(ontheffing van besluit dat toestaat tijdelijk extra afvalwater op riool te lozen wegens bouwproject)
Subsidiebevoegdheid bestuursorgaan kan aanvrager financiële middelen ter beschikking stellen
(bijvoorbeeld sportvereniging)
Beginsel van wetmatigheid van bestuur / legaliteitsbeginsel = bestuur mag niet handelen TENZIJ de
wetgever dit heeft toegestaan, in tegenstelling tot de burgers die ALTIJD rechtens mogen handelen
tenzij hun handelen in strijd is met het recht (onrechtmatig) waarborgt de vrijheid en dient tevens
rechtszekerheid.
Uitoefenen van deze bevoegdheden wordt voor burgers voorspelbaar en voorzienbaar omdat
wetgever bevoegdheden uitdrukkelijk moet toekennen en afbakenen.
Voorspelbaarheid is niet alleen in belang voor bevoegdheden van het bestuur op basis waarvan de
vrijheid van burgers kan worden beperkt maar ook voor bevoegdheden op basis waarvan een burger
kan worden begunstigd (subsidie).
Wet normeert bevoegdheden van bestuur (normeren = de wet formuleert inhoudelijk en
procedurele voorwaarden waaronder het bestuur zijn bevoegdheden mag uitoefenen. Wetgever
(dus niet bestuur) bepaalt welke belangen mogen worden behartigd. Bestuursbevoegdheden dinene
een specifiek doel specialiteitbeginsel.
Iedere bestuursbevoegdheid is altijd beperkt van aard en altijd in overeenstemming met bedoeling
van de wetgever.
Juridische beperking van bevoegdheden van bestuur is hoeksteen van onze democratische
rechtsstaat als bestuur beschikt over onbeperkte bevoegdheden dan zou dit resulteren in een
totalitaire samenleving (geen duidelijk verschil tussen publiekrechtelijke sfeer van staat en en vrije
maatschappij burgers; een samenleving waarin bestuur naar eigen inzicht regulerend zou kunnen
optreden).
Instrumentele dimensie beschouwt dit rechtsgebied als verzamelingen van instrumenten voor het
bestuur om te kunnen besturen mag niet de overhand krijgen daarom ook waarborg dimensie
(normering van bestuursbevoegdheid)
