De maatschappij van de Sociologie – Rudi Laermans
Loes Steenberghs
Academiejaar 2020 - 2021
, HOOFDSTUK 1: HET SOCIOLOGISCH PERSPECTIEF
Who did it Werk Begrip Betekenis
Sociologie Wetenschap van het sociale. (socius – logos)
Anthony Sociologie De studie van het menselijke sociale leven, van menselijke groepen en samenlevingen.
Giddens
Materieel studieobject Feitelijk voorwerp van de studie, bijvoorbeeld de samenleving.
Formeel studieobject Wijze waarop sociologie het sociale benadert. Grote link met sociologisch perspectief.
Sociologisch perspectief Algemene denktrant die het sociale gedurig uiteenlegt in: sociale relaties & geziene en
ongeziene afhankelijkheden van vaak onbekende anderen.
Sociologische driehoek Feitelijke sociologiebeoefening komt neer op een drieledig gebeuren: theorievorming,
empirisch onderzoek en sociale sturing.
Max Weber Sociaal handelen Sociaal handelen van de kant van 2 of meer deelnemers. Criterium: minimum van
wederzijdse georiënteerdheid.
Sociaal handelen Het handelen van een actor georiënteerd op het handelen van een of meer andere actoren.
Actor Handelaar. Stelt handelingen en bezit dus handelingsvermogen.
Individuele actoren Handelen van individuen.
Collectieve actoren Handelen ‘in naam van’ bedrijven, politieke partijen en andere sociale verbanden.
Een sociale relatie / Verweven geraken van de sociale handelingen van twee of meer actoren.
verhouding / betrekking
Samenhandelen Startpunt van een sociale verhouding. Belangrijke kenmerken zijn: zelfreferentialiteit,
dynamisch & tijdsgebonden proces, onvoorspelbaarheid en psychische betrokkenheid.
, Zelfreferentialiteit Binnen een proces van samenhandelen → elk nieuw element refereert aan eenzelfde
(voorgaand) element.
Anthony De reflexieve Voortdurend succesvol sturen en controleren door de actor van zijn eigen activiteit.
Giddens monitoring van Bewuste psychische deelname.
handelen
Norbert Elias Afhankelijkheidsverhou Actoren hebben elkaar nodig, zijn aan elkaar vastgeklonken.
ding of sociale binding
Sociaal verband Samenhangend geheel van sociale bindingen met een zekere duurzaamheid en voor derden
observeerbare grenzen. BVB: kopen van een brood = economische binding, bakker en zijn
helpers = economisch verband
Veralgemeende Door hoge graad taakspecialisatie, van veel gespecialiseerde beroepsbeoefenaren een beetje
afhankelijkheid afhankelijk
Sociaal netwerk Lange ketting van afhankelijkheidheden.
Verdinglijking of Relationele grootheden verzelfstandigen. ‘de economie’ = lijkt dan een autonoom object
reïficatie buiten ons bestaan te zijn met eigen werkzaamheid.
De maatschappij of Het momentane geheel van alle sociale relaties, bindingen, verbanden en netwerken.
samenleving Maatschappij is dus synoniem van het sociale.
Nationale of regionale Samenleving met territoriale en vaak ook politieke grenzen.
samenleving
Globalisering of Versnelling van wereldwijde verbondenheid in alle dimensies van het hedendaagse
mondialisering samenleven. Bestaat uit 2 grote dimensies: meer sociale relaties en bindingen tussen
geografisch verafgelegen actoren & groei sociale netwerken en verbanden met een
wereldomspannend karakter.
Wereldmaatschappij Momentane geheel van transcontinentale, in aanleg mondiale sociale relaties, bindingen,
verbanden en netwerken.
, Kosmopolitisme Een mondiaal of wereldbewustzijn met vele uitingen (bekommernis om mensenrechten,
besef van biosfeer,…)
Relationeel denken Denken in termen van sociale netwerken.
Norbert Elias Het egocentrisch De samenleving als reeks van concentrische cirkels van anderen rondom een ik / ego. Elke
maatschappijbeeld nieuwe cirkel = groei sociale afstand = sociale blindheid.
Sociale blindheid Niet onderkennen van relaties of afhankelijkheden.
C. Wright Mills Sociologische Egocentrische bril leren afzetten → inzien dat concrete sociale verhoudingen door sociale
verbeeldingskracht binden met volstrekt onbekenden worden beïnvloedt. Het vermogen zichzelf te observeren
als een knooppunt van én in menigvuldige sociale bindingen, verbanden of netwerken die
het eigen denken en handelen mede vormgeven. Ook het vermogen om persoonlijke
problemen met sociale feiten of veranderingen te verbinden en dus in een bredere sociaal –
historische context te plaatsen.
Victim blaming of Slachtoffer krijgt de schuld en is daarom géén slachtoffer meer maar eigenlijk dader /
slachtofferblamage minstens medeverantwoordelijk. ‘ze vroeg er zelf om’
Defamiliarisering Vertrouwde stukjes realiteit worden onvertrouwd, schijnbaar bekend terrein blijkt
onbekende dimensies te herbergen bij nader toezien.
De socioloog als Ontmaskeraar van voorstellingen die als evident worden bevonden maar bij nadere
mythejager inspectie niet blijken te kloppen.
Howard Becker Waarderingsvrijheid Morele neutraliteit. Cfr “who’s side are we on?”. Welke kant kies je als socioloog?
Dorothy E. Standpunttheorie De heersende sociologische denktrant weerspiegelt mannelijke dominantie.
Smith
Max Weber ‘De zin van Principe van de Noodzakelijk: onderzoeker of theoreticus onderscheid maakt tussen het constateren van
waardevrijheid’ scheiding tussen feiten empirische feiten & zijn eigen praktische waardebepalingen.
en waarden
Loes Steenberghs
Academiejaar 2020 - 2021
, HOOFDSTUK 1: HET SOCIOLOGISCH PERSPECTIEF
Who did it Werk Begrip Betekenis
Sociologie Wetenschap van het sociale. (socius – logos)
Anthony Sociologie De studie van het menselijke sociale leven, van menselijke groepen en samenlevingen.
Giddens
Materieel studieobject Feitelijk voorwerp van de studie, bijvoorbeeld de samenleving.
Formeel studieobject Wijze waarop sociologie het sociale benadert. Grote link met sociologisch perspectief.
Sociologisch perspectief Algemene denktrant die het sociale gedurig uiteenlegt in: sociale relaties & geziene en
ongeziene afhankelijkheden van vaak onbekende anderen.
Sociologische driehoek Feitelijke sociologiebeoefening komt neer op een drieledig gebeuren: theorievorming,
empirisch onderzoek en sociale sturing.
Max Weber Sociaal handelen Sociaal handelen van de kant van 2 of meer deelnemers. Criterium: minimum van
wederzijdse georiënteerdheid.
Sociaal handelen Het handelen van een actor georiënteerd op het handelen van een of meer andere actoren.
Actor Handelaar. Stelt handelingen en bezit dus handelingsvermogen.
Individuele actoren Handelen van individuen.
Collectieve actoren Handelen ‘in naam van’ bedrijven, politieke partijen en andere sociale verbanden.
Een sociale relatie / Verweven geraken van de sociale handelingen van twee of meer actoren.
verhouding / betrekking
Samenhandelen Startpunt van een sociale verhouding. Belangrijke kenmerken zijn: zelfreferentialiteit,
dynamisch & tijdsgebonden proces, onvoorspelbaarheid en psychische betrokkenheid.
, Zelfreferentialiteit Binnen een proces van samenhandelen → elk nieuw element refereert aan eenzelfde
(voorgaand) element.
Anthony De reflexieve Voortdurend succesvol sturen en controleren door de actor van zijn eigen activiteit.
Giddens monitoring van Bewuste psychische deelname.
handelen
Norbert Elias Afhankelijkheidsverhou Actoren hebben elkaar nodig, zijn aan elkaar vastgeklonken.
ding of sociale binding
Sociaal verband Samenhangend geheel van sociale bindingen met een zekere duurzaamheid en voor derden
observeerbare grenzen. BVB: kopen van een brood = economische binding, bakker en zijn
helpers = economisch verband
Veralgemeende Door hoge graad taakspecialisatie, van veel gespecialiseerde beroepsbeoefenaren een beetje
afhankelijkheid afhankelijk
Sociaal netwerk Lange ketting van afhankelijkheidheden.
Verdinglijking of Relationele grootheden verzelfstandigen. ‘de economie’ = lijkt dan een autonoom object
reïficatie buiten ons bestaan te zijn met eigen werkzaamheid.
De maatschappij of Het momentane geheel van alle sociale relaties, bindingen, verbanden en netwerken.
samenleving Maatschappij is dus synoniem van het sociale.
Nationale of regionale Samenleving met territoriale en vaak ook politieke grenzen.
samenleving
Globalisering of Versnelling van wereldwijde verbondenheid in alle dimensies van het hedendaagse
mondialisering samenleven. Bestaat uit 2 grote dimensies: meer sociale relaties en bindingen tussen
geografisch verafgelegen actoren & groei sociale netwerken en verbanden met een
wereldomspannend karakter.
Wereldmaatschappij Momentane geheel van transcontinentale, in aanleg mondiale sociale relaties, bindingen,
verbanden en netwerken.
, Kosmopolitisme Een mondiaal of wereldbewustzijn met vele uitingen (bekommernis om mensenrechten,
besef van biosfeer,…)
Relationeel denken Denken in termen van sociale netwerken.
Norbert Elias Het egocentrisch De samenleving als reeks van concentrische cirkels van anderen rondom een ik / ego. Elke
maatschappijbeeld nieuwe cirkel = groei sociale afstand = sociale blindheid.
Sociale blindheid Niet onderkennen van relaties of afhankelijkheden.
C. Wright Mills Sociologische Egocentrische bril leren afzetten → inzien dat concrete sociale verhoudingen door sociale
verbeeldingskracht binden met volstrekt onbekenden worden beïnvloedt. Het vermogen zichzelf te observeren
als een knooppunt van én in menigvuldige sociale bindingen, verbanden of netwerken die
het eigen denken en handelen mede vormgeven. Ook het vermogen om persoonlijke
problemen met sociale feiten of veranderingen te verbinden en dus in een bredere sociaal –
historische context te plaatsen.
Victim blaming of Slachtoffer krijgt de schuld en is daarom géén slachtoffer meer maar eigenlijk dader /
slachtofferblamage minstens medeverantwoordelijk. ‘ze vroeg er zelf om’
Defamiliarisering Vertrouwde stukjes realiteit worden onvertrouwd, schijnbaar bekend terrein blijkt
onbekende dimensies te herbergen bij nader toezien.
De socioloog als Ontmaskeraar van voorstellingen die als evident worden bevonden maar bij nadere
mythejager inspectie niet blijken te kloppen.
Howard Becker Waarderingsvrijheid Morele neutraliteit. Cfr “who’s side are we on?”. Welke kant kies je als socioloog?
Dorothy E. Standpunttheorie De heersende sociologische denktrant weerspiegelt mannelijke dominantie.
Smith
Max Weber ‘De zin van Principe van de Noodzakelijk: onderzoeker of theoreticus onderscheid maakt tussen het constateren van
waardevrijheid’ scheiding tussen feiten empirische feiten & zijn eigen praktische waardebepalingen.
en waarden
