Werkgroepleren thema 1.8
Chemische plaquebeheersing –
Chloorhexidine (CHX)
Chloorhexidine (CHX) is een antimicrobieel middel dat wordt gebruikt voor
chemische plaquebeheersing.
Werking van CHX
Werkt goed tegen grampositieve bacteriën, gramnegatieve bacteriën en
gisten zoals Candida albicans (inhiberen = remmen).
CHX is positief geladen (+) en kan zich daarom hechten aan negatief
geladen (–) oppervlakken, zoals: Pellicle, mucosa, glazuur & dentine
Substantiviteit
CHX blijft lang in de mond aanwezig doordat het substantiviteit heeft.
Dit betekent dat het middel langzaam wordt vrijgegeven in de mondholte,
→ het lang werkzaam blijft.
Effect op bacteriën
CHX bindt aan de negatief geladen celwand van bacteriën.
→ Hierdoor wordt de celwand beschadigd en neemt de permeabiliteit van
de celwand toe.
→ Dit veroorzaakt lekkage van celinhoud, waardoor bacteriën hun interne
milieu niet meer kunnen handhaven.
Lage concentratie CHX: veroorzaakt lekkage van het celmembraan en celinhoud
o werkt bacteriostatisch → remt de bacteriegroei
Hoge concentratie CHX: zorgt voor precipitatie van celinhoud, leidt tot celdood
o werkt bactericide → bacteriedodend
CHX veroorzaakt coagulatie van het cytoplasma binnenin de bacteriële cel →
bacterie sterft.
Grampositieve mutans streptokokken zijn gevoeliger voor CHX dan
gramnegatieve mutans streptokokken.
,Volgorde van gevoeligheid (van meest naar minst gevoelig):
1. Grampositieve bacteriën, 2. Gramnegatieve bacteriën, 3. Lactobacillen,
4. Streptococcus sanguis (één van de eerste bacteriën bij plaquevorming)
Wanneer CHX-gebruik geïndiceerd is
Na kaakchirurgie, parodontale chirurgie of trauma wanneer normale
mondhygiëne niet mogelijk is.
Wanneer normale mondhygiëne te pijnlijk is, zoals bij acute necrotiserende
gingivitis of parodontitis (ANUG/ANUP).
Bij bestrijding van wortelcariës (met 40% CHX), bijvoorbeeld bij
bestralingspatiënten of tijdens nazorg bij patiënten met veel recessie na een
parodontale behandeling.
Bij motorisch of verstandelijk gehandicapten die zelf geen goede
mondhygiëne kunnen uitvoeren.
o Verzorgers kunnen CHX-spray gebruiken.
Als diagnosticum om te bepalen of een aandoening een microbiële oorzaak
heeft.
Voor gecontroleerde antimicrobiële therapie bij patiënten met actieve cariës,
om het totale aantal mutans streptokokken in de mond te reduceren.
, In welke verschijningsvormen CHX gebruikt kan worden
+ in welke % CHX hierin verwerkt is
Vormen % CHX
CHX-Spoeling 0,20% chloorhexidinedigluconaatoplossing (Corsodyl)
0,12% oplossing zonder alcohol (Perio-Aid)
0,05% oplossing zonder alcohol (Perio-Aid Maintenance)
CHX-gel 0,02% chloorhexidineconcentratie (Corsodyl gel, Perio
Aid gel. → Altijd bij lokaal gebruik
CHX-Monddouche 0,02% chloorhexidine oplossing
CHX-Vernis 40% CHX+ hardt uit na contact met speeksel (EC40) 10%
CHX (Chlorzoin niet in NL) 1% CHX+ 1% tymol (Cervitec)
CHX-Spray Zelfde % als CHX-spoeling → Bij gebruik spray: maar 1/7e v/d
hoeveelheid gebruiken vergeleken met een spoelmiddel.
CHX-Tandpasta Verschillende ppm’s
% CHX Wanneer Voorb
0,20% Bij ANUG / ANUP Cods
0,12% Bij / na initiële behandeling -> Tijdelijk intensieve mondverzorging Perio
0,05% Voor langdurig gebruik -> Langdurig actieve mondverzorging Perio
main
*Weinig verschil in activiteit tussen de 0,12%-& 0,2%-oplossing; bij lagere dosis
zijn de nevenactiviteiten kleiner.
*CHX spray vs. mondspoelmiddel in dezelfde concentratie: spray even
doeltreffend+ minder neveneffecten.
Neveneffecten van CHX (Chloorhexidine)
Door bijwerkingen is CHX ongeschikt voor langdurig dagelijks gebruik.
Het wordt daarom alleen gebruikt bij specifieke indicaties.
Een lagere dosis geeft minder neveneffecten en zorgt voor betere patiënte
coöperatie.
Mogelijke bijwerkingen
Verkleuring van gebitselementen, vulmaterialen, tong, laesies en slijmvlies
(reversibel).
Verandering van smaak: vieze smaak en verlies van smaaksensatie
(reversibel).
Branderig gevoel van de slijmvliezen.
Roodheid, zwelling en pijnlijke desquamatie (afschilfering) van slijmvliezen en
gingiva.
Chemische plaquebeheersing –
Chloorhexidine (CHX)
Chloorhexidine (CHX) is een antimicrobieel middel dat wordt gebruikt voor
chemische plaquebeheersing.
Werking van CHX
Werkt goed tegen grampositieve bacteriën, gramnegatieve bacteriën en
gisten zoals Candida albicans (inhiberen = remmen).
CHX is positief geladen (+) en kan zich daarom hechten aan negatief
geladen (–) oppervlakken, zoals: Pellicle, mucosa, glazuur & dentine
Substantiviteit
CHX blijft lang in de mond aanwezig doordat het substantiviteit heeft.
Dit betekent dat het middel langzaam wordt vrijgegeven in de mondholte,
→ het lang werkzaam blijft.
Effect op bacteriën
CHX bindt aan de negatief geladen celwand van bacteriën.
→ Hierdoor wordt de celwand beschadigd en neemt de permeabiliteit van
de celwand toe.
→ Dit veroorzaakt lekkage van celinhoud, waardoor bacteriën hun interne
milieu niet meer kunnen handhaven.
Lage concentratie CHX: veroorzaakt lekkage van het celmembraan en celinhoud
o werkt bacteriostatisch → remt de bacteriegroei
Hoge concentratie CHX: zorgt voor precipitatie van celinhoud, leidt tot celdood
o werkt bactericide → bacteriedodend
CHX veroorzaakt coagulatie van het cytoplasma binnenin de bacteriële cel →
bacterie sterft.
Grampositieve mutans streptokokken zijn gevoeliger voor CHX dan
gramnegatieve mutans streptokokken.
,Volgorde van gevoeligheid (van meest naar minst gevoelig):
1. Grampositieve bacteriën, 2. Gramnegatieve bacteriën, 3. Lactobacillen,
4. Streptococcus sanguis (één van de eerste bacteriën bij plaquevorming)
Wanneer CHX-gebruik geïndiceerd is
Na kaakchirurgie, parodontale chirurgie of trauma wanneer normale
mondhygiëne niet mogelijk is.
Wanneer normale mondhygiëne te pijnlijk is, zoals bij acute necrotiserende
gingivitis of parodontitis (ANUG/ANUP).
Bij bestrijding van wortelcariës (met 40% CHX), bijvoorbeeld bij
bestralingspatiënten of tijdens nazorg bij patiënten met veel recessie na een
parodontale behandeling.
Bij motorisch of verstandelijk gehandicapten die zelf geen goede
mondhygiëne kunnen uitvoeren.
o Verzorgers kunnen CHX-spray gebruiken.
Als diagnosticum om te bepalen of een aandoening een microbiële oorzaak
heeft.
Voor gecontroleerde antimicrobiële therapie bij patiënten met actieve cariës,
om het totale aantal mutans streptokokken in de mond te reduceren.
, In welke verschijningsvormen CHX gebruikt kan worden
+ in welke % CHX hierin verwerkt is
Vormen % CHX
CHX-Spoeling 0,20% chloorhexidinedigluconaatoplossing (Corsodyl)
0,12% oplossing zonder alcohol (Perio-Aid)
0,05% oplossing zonder alcohol (Perio-Aid Maintenance)
CHX-gel 0,02% chloorhexidineconcentratie (Corsodyl gel, Perio
Aid gel. → Altijd bij lokaal gebruik
CHX-Monddouche 0,02% chloorhexidine oplossing
CHX-Vernis 40% CHX+ hardt uit na contact met speeksel (EC40) 10%
CHX (Chlorzoin niet in NL) 1% CHX+ 1% tymol (Cervitec)
CHX-Spray Zelfde % als CHX-spoeling → Bij gebruik spray: maar 1/7e v/d
hoeveelheid gebruiken vergeleken met een spoelmiddel.
CHX-Tandpasta Verschillende ppm’s
% CHX Wanneer Voorb
0,20% Bij ANUG / ANUP Cods
0,12% Bij / na initiële behandeling -> Tijdelijk intensieve mondverzorging Perio
0,05% Voor langdurig gebruik -> Langdurig actieve mondverzorging Perio
main
*Weinig verschil in activiteit tussen de 0,12%-& 0,2%-oplossing; bij lagere dosis
zijn de nevenactiviteiten kleiner.
*CHX spray vs. mondspoelmiddel in dezelfde concentratie: spray even
doeltreffend+ minder neveneffecten.
Neveneffecten van CHX (Chloorhexidine)
Door bijwerkingen is CHX ongeschikt voor langdurig dagelijks gebruik.
Het wordt daarom alleen gebruikt bij specifieke indicaties.
Een lagere dosis geeft minder neveneffecten en zorgt voor betere patiënte
coöperatie.
Mogelijke bijwerkingen
Verkleuring van gebitselementen, vulmaterialen, tong, laesies en slijmvlies
(reversibel).
Verandering van smaak: vieze smaak en verlies van smaaksensatie
(reversibel).
Branderig gevoel van de slijmvliezen.
Roodheid, zwelling en pijnlijke desquamatie (afschilfering) van slijmvliezen en
gingiva.
