Spiekbrief Internationaal en Europees recht
Week 1: Begrip & aard van het int’l publiekrecht en rechtsbronnen
1. Geschiedenis van de internationale rechtsorde
Op het moment dat er staten ontstonden moest er een systeem komen waarbij staten vreedzaam
konden voortbestaan. Ieder was apart, ook wel gedecentraliseerd. Het hele systeem was
gebaseerd op onderlinge instemming. 3 belangrijke kenmerken hiervan waren:
- soevereiniteit: elke staat mag zelf beslissen hoe zij handelen.
- Instemming: ook wel voluntarisme betekent dat staten vanuit eigen wil afspraken gingen
maken.
- Decentraal karakter: het is één systeem, maar heeft geen overheersend orgaan. Het is
geregeld op decentraal niveau.
2. Bronnen van het internationaal recht
De bronnen staan in art. 38 lid 1 statuut internationaal gerechtshof en zijn:
1. Verdragen
2. Gewoonterecht
3. Algemene beginselen, zoals te goeder trouw
4. Uitspraken, maar zijn niet op zichzelf en bron
Er staan er ook een aantal niet hierin en dat zijn:
1. Besluiten internationale organisaties
2. Gewoonterecht met status Jus Cogens
3. Eenzijdige handelingen
3. Internationaal Gewoonterecht
Het internationaal gewoonterecht is een belangrijke rechtsbron. De criteria voor de vaststelling
zijn:
- statenpraktijk: staten gedragen zich daadwerkelijk zo en zijn ook van mening dat dit zo moet
vanuit het internationale recht dus niet vanuit politiek of economisch perspectief. Dit moet
omvangrijk en uniform zijn (north sea). Het hoeft niet helemaal uniform te zijn, maar over het
algemeen voldoende consistent.
- Rechtsovertuiging (opinio juris): kan worden afgeleid uit verkiezingen of eenzijdige
verklaringen bijv (nicaragua)
Gewoonterecht is ALGEMEEN BINDEND, waardoor een staat zich eraan moet houden.
4. North Sea continental Shelf
Uitspraak over internationaal gewoonterecht. Gaat om de statenpraktijk die omvangrijk en uniform
moet zijn en in het algemeen voldoende consistent. Ook moeten alle betrokken staten zich naar
deze regel gedragen. Voor de opinio juris geldt dat de staten ook daadwerkelijk overtuigd moeten
zijn dat dit de juiste manier van handelen is.
5. Nicaragua v. United States of America
Uit deze uitspraak volgt dat de VS de soevereiniteit en territoriale integriteit van Nicaragua had
geschonden. Zij hadden namelijk activiteiten uitgevoerd in strijd. Non-interventiebeginsel en
opinio juris wordt afgeleid uit stemgedrag bijvoorbeeld.
Jus Cogens: algemeen aanvaarde regels in het internationaal publiekrecht waarvan niet mag
worden afgeweken (dwingend). Deze normen, zoals het verbod op genocide, foltering en slavernij,
gelden universeel en maken elk strijdig verdrag nietig.
Week 2: rechtssubjecten en staten
De rechtspersonen van het internationaal publiekrecht
In Nederland wordt het hebben van rechtspersoonlijkheid bepaald in art. 2:1 BW. In het
internationale recht zijn dit: Staten
- Internationale organisaties
- Individuen
- Minderheden
1/7
, - Volkeren
- De facto regime
- Sommige ondernemingen en steden
Deze actoren kunnen internationale rechtsbetrekkingen aangaan. Natuurlijke personen bezitten
geen volledige rechtspersoonlijkheid, maar kunnen bijvoorbeeld wel naar het internationaal
strafhof.
Totstandkoming van een staat
Een staat komt tot stand door: Oost-Timor
- e ectief gezag: worden er daadwerkelijk regels gesteld en gehandhaafd
- Legaliteit: er mogen geen fundamentele beginselen van internationaal recht worden
geschonden, zoals schending van mensenrechten
- (Erkenning), is geen juridische voorwaarde maar heeft een groot praktisch belang. Zo kan de
staat deelnemen aan de internationale rechtsorde en geven andere staten toe dat de staat
voldoet aan de criteria van totstandkoming.
De kenmerken van een staat liggen ook in art. 1 van het verdrag van Montevideo. Het bestaat uit:
permanente bevolking, afgebakend gebied en een gezagsstructuur (overheid)
Zelfbeschikkingsrecht
Een staat mag zelf bepalen hoe zij willen leven op basis van bijv politiek en economie. Je hebt
- Intern: zelf ontwikkeling bepalen
- Extern: zelf bepalen wie je bent in de rechtsorde, door bijv afscheiding. Mag alleen als er
sprake is van kolonialisme of gewelddadige bezetting (secession of Quebec)
Oost-Timor/Nederland
In deze uitspraak kwamen de eisen voor totstandkoming van een staat naar voren.
Secession of Quebec
Zelfbeschikkingsrecht door kolonialisme of bezette volkeren.
Week 3: de Verenigde Naties
De geschiedenis, doeleinden, institutionele structuur en internationale activiteit van de VN
- geschiedenis: samenwerkingsverband opgericht kort na WW II om oorlog te voorkomen. Een
samenwerkingsverband.
- Doeleinden: de VN heeft 3 pijlers: vrede/veiligheid, ontwikkeling en de rechten van de mens
waarborgen.
- Institutionele structuur: bestaat uit de verschillende organen.
Specialiteitsbeginsel en impliciete bevoegdheden
Specialiteitsbeginsel houdt in: internationale organisaties uitsluitend de bevoegdheden,
rechten en plichten hebben die staten aan hen hebben toegekend. Deze rechten en plichten
zijn verbonden aan het doel (het specialisme) waarvoor de organisatie is opgericht.
Impliciete bevoegdheid: Niet alle bevoegdheden hoeven uitdrukkelijk aan de internationale
organisatie te zijn toegekend. Het kan voor de realisering van de door de lidstaten beoogde
doelstellingen nodig zijn dat de organisatie bevoegdheden uitoefent welke niet expliciet, bij
verdrag, aan haar zijn toegekend. Internationale organisaties kunnen daarom ook bevoegdheden
bezitten die geïmpliceerd zijn in haar doelstellingen en functies.
Rechtspersoonlijkheid van de VN
De VN heeft wel rechtspersoonlijkheid, want ze kunnen rechten uitoefenen en hebben plichten
maar deze persoonlijkheid is beperkt. Dit verwijst weer terug naar die impliciete bevoegdheden en
het specialiteitsbeginsel. De VN heeft alleen rechtspersoonlijkheid als de bevoegdheden nodig zijn
om hun speci eke taken en doelstellingen te vervullen.
De organen binnen de VN
1. Algemene vergadering: alle lidstaten komen samen voor besluiten
2. Secretaris-generaal: Voert het dagelijkse werk van de VN uit onder leiding van de secretaris-
generaal.
2/7
ff
fi
Week 1: Begrip & aard van het int’l publiekrecht en rechtsbronnen
1. Geschiedenis van de internationale rechtsorde
Op het moment dat er staten ontstonden moest er een systeem komen waarbij staten vreedzaam
konden voortbestaan. Ieder was apart, ook wel gedecentraliseerd. Het hele systeem was
gebaseerd op onderlinge instemming. 3 belangrijke kenmerken hiervan waren:
- soevereiniteit: elke staat mag zelf beslissen hoe zij handelen.
- Instemming: ook wel voluntarisme betekent dat staten vanuit eigen wil afspraken gingen
maken.
- Decentraal karakter: het is één systeem, maar heeft geen overheersend orgaan. Het is
geregeld op decentraal niveau.
2. Bronnen van het internationaal recht
De bronnen staan in art. 38 lid 1 statuut internationaal gerechtshof en zijn:
1. Verdragen
2. Gewoonterecht
3. Algemene beginselen, zoals te goeder trouw
4. Uitspraken, maar zijn niet op zichzelf en bron
Er staan er ook een aantal niet hierin en dat zijn:
1. Besluiten internationale organisaties
2. Gewoonterecht met status Jus Cogens
3. Eenzijdige handelingen
3. Internationaal Gewoonterecht
Het internationaal gewoonterecht is een belangrijke rechtsbron. De criteria voor de vaststelling
zijn:
- statenpraktijk: staten gedragen zich daadwerkelijk zo en zijn ook van mening dat dit zo moet
vanuit het internationale recht dus niet vanuit politiek of economisch perspectief. Dit moet
omvangrijk en uniform zijn (north sea). Het hoeft niet helemaal uniform te zijn, maar over het
algemeen voldoende consistent.
- Rechtsovertuiging (opinio juris): kan worden afgeleid uit verkiezingen of eenzijdige
verklaringen bijv (nicaragua)
Gewoonterecht is ALGEMEEN BINDEND, waardoor een staat zich eraan moet houden.
4. North Sea continental Shelf
Uitspraak over internationaal gewoonterecht. Gaat om de statenpraktijk die omvangrijk en uniform
moet zijn en in het algemeen voldoende consistent. Ook moeten alle betrokken staten zich naar
deze regel gedragen. Voor de opinio juris geldt dat de staten ook daadwerkelijk overtuigd moeten
zijn dat dit de juiste manier van handelen is.
5. Nicaragua v. United States of America
Uit deze uitspraak volgt dat de VS de soevereiniteit en territoriale integriteit van Nicaragua had
geschonden. Zij hadden namelijk activiteiten uitgevoerd in strijd. Non-interventiebeginsel en
opinio juris wordt afgeleid uit stemgedrag bijvoorbeeld.
Jus Cogens: algemeen aanvaarde regels in het internationaal publiekrecht waarvan niet mag
worden afgeweken (dwingend). Deze normen, zoals het verbod op genocide, foltering en slavernij,
gelden universeel en maken elk strijdig verdrag nietig.
Week 2: rechtssubjecten en staten
De rechtspersonen van het internationaal publiekrecht
In Nederland wordt het hebben van rechtspersoonlijkheid bepaald in art. 2:1 BW. In het
internationale recht zijn dit: Staten
- Internationale organisaties
- Individuen
- Minderheden
1/7
, - Volkeren
- De facto regime
- Sommige ondernemingen en steden
Deze actoren kunnen internationale rechtsbetrekkingen aangaan. Natuurlijke personen bezitten
geen volledige rechtspersoonlijkheid, maar kunnen bijvoorbeeld wel naar het internationaal
strafhof.
Totstandkoming van een staat
Een staat komt tot stand door: Oost-Timor
- e ectief gezag: worden er daadwerkelijk regels gesteld en gehandhaafd
- Legaliteit: er mogen geen fundamentele beginselen van internationaal recht worden
geschonden, zoals schending van mensenrechten
- (Erkenning), is geen juridische voorwaarde maar heeft een groot praktisch belang. Zo kan de
staat deelnemen aan de internationale rechtsorde en geven andere staten toe dat de staat
voldoet aan de criteria van totstandkoming.
De kenmerken van een staat liggen ook in art. 1 van het verdrag van Montevideo. Het bestaat uit:
permanente bevolking, afgebakend gebied en een gezagsstructuur (overheid)
Zelfbeschikkingsrecht
Een staat mag zelf bepalen hoe zij willen leven op basis van bijv politiek en economie. Je hebt
- Intern: zelf ontwikkeling bepalen
- Extern: zelf bepalen wie je bent in de rechtsorde, door bijv afscheiding. Mag alleen als er
sprake is van kolonialisme of gewelddadige bezetting (secession of Quebec)
Oost-Timor/Nederland
In deze uitspraak kwamen de eisen voor totstandkoming van een staat naar voren.
Secession of Quebec
Zelfbeschikkingsrecht door kolonialisme of bezette volkeren.
Week 3: de Verenigde Naties
De geschiedenis, doeleinden, institutionele structuur en internationale activiteit van de VN
- geschiedenis: samenwerkingsverband opgericht kort na WW II om oorlog te voorkomen. Een
samenwerkingsverband.
- Doeleinden: de VN heeft 3 pijlers: vrede/veiligheid, ontwikkeling en de rechten van de mens
waarborgen.
- Institutionele structuur: bestaat uit de verschillende organen.
Specialiteitsbeginsel en impliciete bevoegdheden
Specialiteitsbeginsel houdt in: internationale organisaties uitsluitend de bevoegdheden,
rechten en plichten hebben die staten aan hen hebben toegekend. Deze rechten en plichten
zijn verbonden aan het doel (het specialisme) waarvoor de organisatie is opgericht.
Impliciete bevoegdheid: Niet alle bevoegdheden hoeven uitdrukkelijk aan de internationale
organisatie te zijn toegekend. Het kan voor de realisering van de door de lidstaten beoogde
doelstellingen nodig zijn dat de organisatie bevoegdheden uitoefent welke niet expliciet, bij
verdrag, aan haar zijn toegekend. Internationale organisaties kunnen daarom ook bevoegdheden
bezitten die geïmpliceerd zijn in haar doelstellingen en functies.
Rechtspersoonlijkheid van de VN
De VN heeft wel rechtspersoonlijkheid, want ze kunnen rechten uitoefenen en hebben plichten
maar deze persoonlijkheid is beperkt. Dit verwijst weer terug naar die impliciete bevoegdheden en
het specialiteitsbeginsel. De VN heeft alleen rechtspersoonlijkheid als de bevoegdheden nodig zijn
om hun speci eke taken en doelstellingen te vervullen.
De organen binnen de VN
1. Algemene vergadering: alle lidstaten komen samen voor besluiten
2. Secretaris-generaal: Voert het dagelijkse werk van de VN uit onder leiding van de secretaris-
generaal.
2/7
ff
fi
