Stress en gezondheid-422095-B-6 Blok 3 2026
Stress en gezondheid
Hoorcollege 1............................................................................................................................... 3
Artikel | Dhabhar (2018) :...................................................................................................... 3
Boek hoofdstuk 1 en 2 :........................................................................................................ 4
Hoofdstuk 1:.......................................................................................................................4
Hoofdstuk 2 :......................................................................................................................7
Slides :.................................................................................................................................. 10
Hoorcollege 2............................................................................................................................. 19
Artikels | Kivimaki et al. (2022) en Pereira et al. (2017).................................................... 19
Kivimaki et al. (2022):...................................................................................................... 19
Pereira et al. (2017):........................................................................................................ 20
Slides :.................................................................................................................................. 22
Hoorcollege 3............................................................................................................................. 29
Artikels | Kivimaki et al. (2022) en Pereira et al. (2017).................................................... 29
Kivimaki et al. (2022):...................................................................................................... 29
Pereira et al. (2017):........................................................................................................ 30
Slides:.................................................................................................................................... 32
Hoorcollege 4............................................................................................................................. 40
Artikels | Kivimaki et al., 2012.............................................................................................40
Slides :................................................................................................................................... 41
Hoorcollege 5............................................................................................................................. 48
Boekhoofdstukken 4, 5, 11 en 16:...................................................................................... 48
Hoofdstuk 4:.....................................................................................................................48
Hoofdstuk 5:.....................................................................................................................52
Hoofdstuk 11:................................................................................................................... 58
Hoofstuk 16:.....................................................................................................................61
Slides :................................................................................................................................... 66
Hoorcollege 6............................................................................................................................. 73
Artikel | Kivimaki et al. (2022)............................................................................................. 73
Boekhoofdstukken 3, 4, 5 en 8:.......................................................................................... 74
Hoofdstuk 3:.....................................................................................................................75
Hoofdstuk 4:.....................................................................................................................79
Hoofdstuk 5:.....................................................................................................................83
Hoofdstuk 8:.....................................................................................................................89
Slides:.................................................................................................................................... 97
Hoorcollege 7........................................................................................................................... 103
Boekhoofdstukken 3, 4, 5 en 8:........................................................................................... 103
Hoofdstuk 3:...................................................................................................................103
Hoofdstuk 4:...................................................................................................................108
Hoofdstuk 5:................................................................................................................... 112
1
,Stress en gezondheid-422095-B-6 Blok 3 2026
Hoofdstuk 8:................................................................................................................... 118
Slides:.................................................................................................................................. 126
Hoorcollege 8........................................................................................................................... 131
Artikel | Kivimaki et al. (2022).............................................................................................. 131
Boek hoofdstukken 13 en 14:.............................................................................................. 133
Hoofstuk 13:...................................................................................................................133
Hoofdstuk 14:.................................................................................................................136
Slides:.................................................................................................................................. 145
Hoorcollege 9........................................................................................................................... 151
Artikels | Hecht 2013, Van Steenbergen et al., 2021 en Tönis et al., 2023..........................152
Hecht 2013:....................................................................................................................152
Van Steenbergen et al., 2021:....................................................................................... 153
Tönis et al., 2023:.......................................................................................................... 155
Slides:.................................................................................................................................. 157
Hoorcollege 10:........................................................................................................................162
Artikel | Yeager et al., 2022:.................................................................................................162
Hoofdstuk 18:.......................................................................................................................164
Slides:.................................................................................................................................. 174
Hoorcollege 11......................................................................................................................... 181
Artikels | Mathes et al., 2018, Pothuganti Sanjeeva Kumar 2024........................................181
Mathes et al., 2018:....................................................................................................... 181
Pothuganti Sanjeeva Kumar 2024:................................................................................ 182
Slides:.................................................................................................................................. 184
2
,Stress en gezondheid-422095-B-6 Blok 3 2026
Hoorcollege 1
Artikel | Dhabhar (2018) :
● De short-term stress response, ook wel de "fight or flight" reactie genoemd, is
een fundamenteel overlevingsmechanisme dat bescherming en prestaties
verbeterd onder dreiging, uitdaging of kansen.
● In tegenstelling tot chronische stress, die schadelijk kan zijn, versterkt short-term
stress response immuunreacties (zowel aangeboren als adaptief, en
vaccin-geïnduceerd) en bevordert het herstel na operaties.
● Short-term stress response kan ook mentale en fysieke prestaties verbeteren
door effecten op de hersenen, het bewegingsapparaat en het cardiovasculaire
systeem, evenals door herinterpretatie van angst en stress optimalisatie door
training.
● Het begrijpen en benutten van de adaptieve aspecten van short-term stress
response, zoals die ook door lichaamsbeweging worden opgeroepen, kan leiden
tot interventies ter verbetering van gezondheid, genezing en prestaties.
short-term stress response/,"fight-or-flight"-reactie, wordt voorgesteld als een
belangrijk overlevingsmechanisme van de natuur, dat de bescherming en prestaties
verbetert in situaties van dreiging, uitdaging of kansen. Daartegenover heb je
chronische stress, die schadelijke effecten kan hebben op de gezondheid. Short-term
stress response, die minuten tot uren aanhoudt, versterkt zowel aangeboren als
adaptieve immuunreacties, inclusief de reactie op vaccins en anti-tumor immuniteit,
daarnaast bevordert het ook het herstel na operaties. De mechanismen hierachter
omvatten de activering van stresshormonen zoals adrenaline en cortisol, en de
verhoogde migratie en functie van immuuncellen zoals dendritische cellen, neutrofielen,
macrofagen en lymfocyten, ondersteund door de productie van chemokinen en
cytokinen.
Naast immuunverbetering kan short-term stress response ook mentale en fysieke
prestaties verbeteren. Dit gebeurt via effecten op de hersenfunctie, het
bewegingsapparaat en het cardiovasculaire systeem. Bovendien kan de manier waarop
men stress ervaart en interpreteert de prestaties positief beïnvloeden (bijvoorbeeld door
angst te herinterpreteren als opwinding). Training, zoals bij atleten of militairen, kan
leiden tot stress optimalisatie, waarbij het lichaam leert om de short-term stress
response effectiever te benutten. Het onderzoek suggereert dat deze
3
, Stress en gezondheid-422095-B-6 Blok 3 2026
stress-geïnduceerde verbeteringen in immuunfunctie en prestaties therapeutisch benut
kunnen worden.
De tekst benadrukt het belang van de duur van de stressrespons. Short-term stress
response die snel opkomt en weer afneemt, is adaptief en beschermend. Chronische
stress, daarentegen, waarbij de stressrespons langdurig aanhoudt of herhaaldelijk
wordt geactiveerd, leidt tot "allostatische belasting" en kan leiden tot onderdrukking of
ontregeling van het immuunsysteem, verminderde mentale en fysieke prestaties, en
een verhoogd risico op ziekten zoals infecties, auto-immuunziekten en kanker.
De overgang van adaptieve en maladaptieve effecten van stress wordt beïnvloed door
factoren zoals de intensiteit, duur en frequentie van de stressor, evenals individuele
verschillen in stress perceptie en veerkracht. Het concept van het "Stress Spectrum"
wordt geïntroduceerd om het onderscheid te maken tussen "goede" (short-term stress
response) en "slechte" (chronische) stress, en om strategieën te ontwikkelen om de
voordelen van short-term stress response te optimaliseren en de nadelige effecten van
chronische stress te minimaliseren. Dit omvat het belang van levensstijlfactoren zoals
slaap, voeding en lichaamsbeweging, evenals psychosociale buffers zoals sociale steun
en copingmechanismen.
Boek hoofdstuk 1 en 2 :
Hoofdstuk 1:
In de recentere jaren zijn we erachter gekomen dat je ziek kan worden van stress, er is
sprake van een cruciale verschuiving in de geneeskunde namelijk de erkenning dat veel
van de schadelijke ziekten die zich langzaam ontwikkelen, door stress kunnen worden
veroorzaakt of aanzienlijk verergerd.
We onderscheiden 3 categorieën voor situaties die stress opleveren:
1. Acute physical crisis → Dit zijn extreem stressvolle gebeurtenissen, en ze
vereisen onmiddellijke fysiologische aanpassingen als je wilt overleven.
2. Chronic physical challenges → denk hierbij aan droogte, hongersnood,
parasieten, etc. Dit is niet iets wat we vaak meemaken, maar het zijn wel centrale
gebeurtenissen in het leven van niet-verwesterde mensen en de meeste andere
zoogdieren. De stressreacties van het lichaam zijn redelijk goed in staat om deze
langdurige rampen te verwerken.
3. Psychological and social disruptions → mensen leven lang genoeg, en zijn
slim genoeg, om allerlei stressvolle gebeurtenissen puur in ons hoofd te creëren.
Mensen kunnen extreem sterke emoties ervaren (die ons lichaam bijbehorende
acties zetten) die gekoppeld zijn aan gedachten.
4
Stress en gezondheid
Hoorcollege 1............................................................................................................................... 3
Artikel | Dhabhar (2018) :...................................................................................................... 3
Boek hoofdstuk 1 en 2 :........................................................................................................ 4
Hoofdstuk 1:.......................................................................................................................4
Hoofdstuk 2 :......................................................................................................................7
Slides :.................................................................................................................................. 10
Hoorcollege 2............................................................................................................................. 19
Artikels | Kivimaki et al. (2022) en Pereira et al. (2017).................................................... 19
Kivimaki et al. (2022):...................................................................................................... 19
Pereira et al. (2017):........................................................................................................ 20
Slides :.................................................................................................................................. 22
Hoorcollege 3............................................................................................................................. 29
Artikels | Kivimaki et al. (2022) en Pereira et al. (2017).................................................... 29
Kivimaki et al. (2022):...................................................................................................... 29
Pereira et al. (2017):........................................................................................................ 30
Slides:.................................................................................................................................... 32
Hoorcollege 4............................................................................................................................. 40
Artikels | Kivimaki et al., 2012.............................................................................................40
Slides :................................................................................................................................... 41
Hoorcollege 5............................................................................................................................. 48
Boekhoofdstukken 4, 5, 11 en 16:...................................................................................... 48
Hoofdstuk 4:.....................................................................................................................48
Hoofdstuk 5:.....................................................................................................................52
Hoofdstuk 11:................................................................................................................... 58
Hoofstuk 16:.....................................................................................................................61
Slides :................................................................................................................................... 66
Hoorcollege 6............................................................................................................................. 73
Artikel | Kivimaki et al. (2022)............................................................................................. 73
Boekhoofdstukken 3, 4, 5 en 8:.......................................................................................... 74
Hoofdstuk 3:.....................................................................................................................75
Hoofdstuk 4:.....................................................................................................................79
Hoofdstuk 5:.....................................................................................................................83
Hoofdstuk 8:.....................................................................................................................89
Slides:.................................................................................................................................... 97
Hoorcollege 7........................................................................................................................... 103
Boekhoofdstukken 3, 4, 5 en 8:........................................................................................... 103
Hoofdstuk 3:...................................................................................................................103
Hoofdstuk 4:...................................................................................................................108
Hoofdstuk 5:................................................................................................................... 112
1
,Stress en gezondheid-422095-B-6 Blok 3 2026
Hoofdstuk 8:................................................................................................................... 118
Slides:.................................................................................................................................. 126
Hoorcollege 8........................................................................................................................... 131
Artikel | Kivimaki et al. (2022).............................................................................................. 131
Boek hoofdstukken 13 en 14:.............................................................................................. 133
Hoofstuk 13:...................................................................................................................133
Hoofdstuk 14:.................................................................................................................136
Slides:.................................................................................................................................. 145
Hoorcollege 9........................................................................................................................... 151
Artikels | Hecht 2013, Van Steenbergen et al., 2021 en Tönis et al., 2023..........................152
Hecht 2013:....................................................................................................................152
Van Steenbergen et al., 2021:....................................................................................... 153
Tönis et al., 2023:.......................................................................................................... 155
Slides:.................................................................................................................................. 157
Hoorcollege 10:........................................................................................................................162
Artikel | Yeager et al., 2022:.................................................................................................162
Hoofdstuk 18:.......................................................................................................................164
Slides:.................................................................................................................................. 174
Hoorcollege 11......................................................................................................................... 181
Artikels | Mathes et al., 2018, Pothuganti Sanjeeva Kumar 2024........................................181
Mathes et al., 2018:....................................................................................................... 181
Pothuganti Sanjeeva Kumar 2024:................................................................................ 182
Slides:.................................................................................................................................. 184
2
,Stress en gezondheid-422095-B-6 Blok 3 2026
Hoorcollege 1
Artikel | Dhabhar (2018) :
● De short-term stress response, ook wel de "fight or flight" reactie genoemd, is
een fundamenteel overlevingsmechanisme dat bescherming en prestaties
verbeterd onder dreiging, uitdaging of kansen.
● In tegenstelling tot chronische stress, die schadelijk kan zijn, versterkt short-term
stress response immuunreacties (zowel aangeboren als adaptief, en
vaccin-geïnduceerd) en bevordert het herstel na operaties.
● Short-term stress response kan ook mentale en fysieke prestaties verbeteren
door effecten op de hersenen, het bewegingsapparaat en het cardiovasculaire
systeem, evenals door herinterpretatie van angst en stress optimalisatie door
training.
● Het begrijpen en benutten van de adaptieve aspecten van short-term stress
response, zoals die ook door lichaamsbeweging worden opgeroepen, kan leiden
tot interventies ter verbetering van gezondheid, genezing en prestaties.
short-term stress response/,"fight-or-flight"-reactie, wordt voorgesteld als een
belangrijk overlevingsmechanisme van de natuur, dat de bescherming en prestaties
verbetert in situaties van dreiging, uitdaging of kansen. Daartegenover heb je
chronische stress, die schadelijke effecten kan hebben op de gezondheid. Short-term
stress response, die minuten tot uren aanhoudt, versterkt zowel aangeboren als
adaptieve immuunreacties, inclusief de reactie op vaccins en anti-tumor immuniteit,
daarnaast bevordert het ook het herstel na operaties. De mechanismen hierachter
omvatten de activering van stresshormonen zoals adrenaline en cortisol, en de
verhoogde migratie en functie van immuuncellen zoals dendritische cellen, neutrofielen,
macrofagen en lymfocyten, ondersteund door de productie van chemokinen en
cytokinen.
Naast immuunverbetering kan short-term stress response ook mentale en fysieke
prestaties verbeteren. Dit gebeurt via effecten op de hersenfunctie, het
bewegingsapparaat en het cardiovasculaire systeem. Bovendien kan de manier waarop
men stress ervaart en interpreteert de prestaties positief beïnvloeden (bijvoorbeeld door
angst te herinterpreteren als opwinding). Training, zoals bij atleten of militairen, kan
leiden tot stress optimalisatie, waarbij het lichaam leert om de short-term stress
response effectiever te benutten. Het onderzoek suggereert dat deze
3
, Stress en gezondheid-422095-B-6 Blok 3 2026
stress-geïnduceerde verbeteringen in immuunfunctie en prestaties therapeutisch benut
kunnen worden.
De tekst benadrukt het belang van de duur van de stressrespons. Short-term stress
response die snel opkomt en weer afneemt, is adaptief en beschermend. Chronische
stress, daarentegen, waarbij de stressrespons langdurig aanhoudt of herhaaldelijk
wordt geactiveerd, leidt tot "allostatische belasting" en kan leiden tot onderdrukking of
ontregeling van het immuunsysteem, verminderde mentale en fysieke prestaties, en
een verhoogd risico op ziekten zoals infecties, auto-immuunziekten en kanker.
De overgang van adaptieve en maladaptieve effecten van stress wordt beïnvloed door
factoren zoals de intensiteit, duur en frequentie van de stressor, evenals individuele
verschillen in stress perceptie en veerkracht. Het concept van het "Stress Spectrum"
wordt geïntroduceerd om het onderscheid te maken tussen "goede" (short-term stress
response) en "slechte" (chronische) stress, en om strategieën te ontwikkelen om de
voordelen van short-term stress response te optimaliseren en de nadelige effecten van
chronische stress te minimaliseren. Dit omvat het belang van levensstijlfactoren zoals
slaap, voeding en lichaamsbeweging, evenals psychosociale buffers zoals sociale steun
en copingmechanismen.
Boek hoofdstuk 1 en 2 :
Hoofdstuk 1:
In de recentere jaren zijn we erachter gekomen dat je ziek kan worden van stress, er is
sprake van een cruciale verschuiving in de geneeskunde namelijk de erkenning dat veel
van de schadelijke ziekten die zich langzaam ontwikkelen, door stress kunnen worden
veroorzaakt of aanzienlijk verergerd.
We onderscheiden 3 categorieën voor situaties die stress opleveren:
1. Acute physical crisis → Dit zijn extreem stressvolle gebeurtenissen, en ze
vereisen onmiddellijke fysiologische aanpassingen als je wilt overleven.
2. Chronic physical challenges → denk hierbij aan droogte, hongersnood,
parasieten, etc. Dit is niet iets wat we vaak meemaken, maar het zijn wel centrale
gebeurtenissen in het leven van niet-verwesterde mensen en de meeste andere
zoogdieren. De stressreacties van het lichaam zijn redelijk goed in staat om deze
langdurige rampen te verwerken.
3. Psychological and social disruptions → mensen leven lang genoeg, en zijn
slim genoeg, om allerlei stressvolle gebeurtenissen puur in ons hoofd te creëren.
Mensen kunnen extreem sterke emoties ervaren (die ons lichaam bijbehorende
acties zetten) die gekoppeld zijn aan gedachten.
4
