SAMENVATTING GOEDERENRECHT
HBO-Rechten | Goederenrecht
Wetteksten gebaseerd op BW Boek 3 (geldend per 01-07-2025) en BW Boek 5 (geldend per 01-01-2024)
Wetsartikel ✓ Voorwaarden Jurisprudentie
STAPPENPLAN: HOE KOM JE AAN EEN ANTWOORD?
Gebruik dit bij elke casus in het tentamen:
1. Identificeer de rechtsvraag – wat wil de rechter weten? (eigendom? overdracht? bescherming
derde?)
2. Zoek het wettelijk kader – welk artikel is van toepassing?
3. Ontleed de voorwaarden – loop elke voorwaarde uit het artikel stap voor stap langs
4. Pas toe op de feiten – is elke voorwaarde vervuld? Motiveer per voorwaarde
5. Conclusie – beantwoord de rechtsvraag expliciet en onderbouwd
Verwijzing naar jurisprudentie: noem het arrest bij naam + de rechtsvraag die het beantwoordt.
1
,LES 1 – INLEIDING, EIGENDOM, BEZIT & HOUDERSCHAP
1.1 Goederenrecht vs. verbintenissenrecht
Kenmerk Verbintenissenrecht Goederenrecht
Relatie Persoon – persoon Persoon – goed
Systeem Open (contractsvrijheid) Gesloten (numerus clausus)
Werking recht Relatief Absoluut
Zaaksgevolg Nee Ja (droit de suite)
Faillissement Paritas creditorum Separatisme
Prioriteit Nee Ja (ouder recht gaat voor)
1.2 Eigendom
Art. 5:1 BW Eigendom – omschrijving en bevoegdheden
Wettekst Lid 1: Eigendom is het meest omvattende recht dat een persoon op een zaak kan
hebben. Lid 2: De eigenaar mag de zaak vrij gebruiken, mits dit niet strijdt met rechten
van anderen en wettelijke/ongeschreven rechtsbeperkingen. Lid 3: De eigenaar wordt –
behoudens rechten van anderen – eigenaar van de afgescheiden vruchten.
Art. 5:2 BW Revindicatie
Wettekst De eigenaar van een zaak is bevoegd haar van een ieder die haar zonder recht houdt, op
te eisen.
✓ Voorwaarden revindicatie (art. 5:2 BW)
1. Eiser is eigenaar van de zaak
2. Gedaagde houdt de zaak (feitelijke macht)
3. Gedaagde houdt zonder recht – geen titel of bevoegdheid (bijv. geen huurrecht, geen
pandrecht)
Art. 5:3 BW Eigenaar = eigenaar van bestanddelen
Wettekst Voor zover de wet niet anders bepaalt, is de eigenaar van een zaak eigenaar van al haar
bestanddelen.
Bestanddelen (art. 3:4 BW)
Art. 3:4 BW Bestanddeel – twee criteria
Wettekst Lid 1 (ideële band): Al hetgeen naar verkeersopvatting onderdeel van een zaak uitmaakt,
is bestanddeel van die zaak. Lid 2 (materiële band): Een zaak die met een hoofdzaak
zodanig verbonden wordt dat zij daarvan niet kan worden afgescheiden zonder dat
beschadiging van betekenis wordt toegebracht aan een der zaken, wordt bestanddeel
2
, van de hoofdzaak.
✓ Beoordeling bestanddeel (art. 3:4 BW) – alternatieve criteria
1. Lid 1 – ideële band: maakt de zaak naar verkeersopvatting onderdeel uit van de hoofdzaak?
(bijv. ingemetselde keuken → ja; losse badkuip → nee)
2. Lid 2 – materiële band: kan de zaak niet worden afgescheiden zonder beschadiging van
betekenis aan één der zaken? (bijv. zonnepanelen die zijn vastgebouten → nee; ingegoten
ankers → ja)
3. Conclusie: voldoet de zaak aan lid 1 ÓF lid 2 → bestanddeel; voldoet aan geen van beide →
zelfstandige zaak
Toepassing: als je moet beoordelen of iets een bestanddeel is, check je beide criteria. Voldoet de zaak
aan lid 1 OF lid 2, dan is sprake van een bestanddeel.
HR Depex/Curatoren (NJ Kernregel art. 3:4 lid 1: machines zijn naar verkeersopvattingen bestanddeel
1993/316) van een fabrieksgebouw als zij zijn bestemd om duurzaam ten dienste van
het gebouw te zijn – ook al zijn ze los te maken. De functie/bestemming is
doorslaggevend, niet alleen de fysieke verbinding.
Eigendom van grond
Art. 5:20 lid 1 BW Eigendom grond – omvat:
Wettekst a. de bovengrond b. de daaronder zich bevindende aardlagen c. het grondwater dat
door een bron, put of pomp aan de oppervlakte is gekomen d. het water dat zich op de
grond bevindt en niet in open gemeenschap met water op eens anders erf staat e.
gebouwen en werken die duurzaam met de grond zijn verenigd (rechtstreeks of via
andere gebouwen/werken), voor zover geen bestanddeel van eens anders onroerende
zaak f. met de grond verenigde beplantingen
✓ Beoordeling onroerend goed (art. 3:3 jo 5:20 BW) – Portacabin-criteria
1. Aard van het bouwwerk: is het naar zijn aard en inrichting bestemd om duurzaam op die
plaats te blijven?
2. Bedoeling van de plaatser: heeft degene die het plaatste de bedoeling gehad het voor
onbepaalde tijd te laten staan?
3. Verkeersopvatting: wordt het bouwwerk in het maatschappelijk verkeer als onroerend
beschouwd?
HR Portacabin (NJ 1998/97) Art. 3:3 + 5:20 – wanneer is een bouwwerk "duurzaam verenigd" met de
grond? Beslissend: de aard van het bouwwerk en de bedoeling van degene
die het plaatste. Een portacabin is naar aard en inrichting bestemd om te
worden verplaatst → roerend goed. Een woning bestemd om permanent te
blijven → onroerend.
Individualiseringsbeginsel
3
HBO-Rechten | Goederenrecht
Wetteksten gebaseerd op BW Boek 3 (geldend per 01-07-2025) en BW Boek 5 (geldend per 01-01-2024)
Wetsartikel ✓ Voorwaarden Jurisprudentie
STAPPENPLAN: HOE KOM JE AAN EEN ANTWOORD?
Gebruik dit bij elke casus in het tentamen:
1. Identificeer de rechtsvraag – wat wil de rechter weten? (eigendom? overdracht? bescherming
derde?)
2. Zoek het wettelijk kader – welk artikel is van toepassing?
3. Ontleed de voorwaarden – loop elke voorwaarde uit het artikel stap voor stap langs
4. Pas toe op de feiten – is elke voorwaarde vervuld? Motiveer per voorwaarde
5. Conclusie – beantwoord de rechtsvraag expliciet en onderbouwd
Verwijzing naar jurisprudentie: noem het arrest bij naam + de rechtsvraag die het beantwoordt.
1
,LES 1 – INLEIDING, EIGENDOM, BEZIT & HOUDERSCHAP
1.1 Goederenrecht vs. verbintenissenrecht
Kenmerk Verbintenissenrecht Goederenrecht
Relatie Persoon – persoon Persoon – goed
Systeem Open (contractsvrijheid) Gesloten (numerus clausus)
Werking recht Relatief Absoluut
Zaaksgevolg Nee Ja (droit de suite)
Faillissement Paritas creditorum Separatisme
Prioriteit Nee Ja (ouder recht gaat voor)
1.2 Eigendom
Art. 5:1 BW Eigendom – omschrijving en bevoegdheden
Wettekst Lid 1: Eigendom is het meest omvattende recht dat een persoon op een zaak kan
hebben. Lid 2: De eigenaar mag de zaak vrij gebruiken, mits dit niet strijdt met rechten
van anderen en wettelijke/ongeschreven rechtsbeperkingen. Lid 3: De eigenaar wordt –
behoudens rechten van anderen – eigenaar van de afgescheiden vruchten.
Art. 5:2 BW Revindicatie
Wettekst De eigenaar van een zaak is bevoegd haar van een ieder die haar zonder recht houdt, op
te eisen.
✓ Voorwaarden revindicatie (art. 5:2 BW)
1. Eiser is eigenaar van de zaak
2. Gedaagde houdt de zaak (feitelijke macht)
3. Gedaagde houdt zonder recht – geen titel of bevoegdheid (bijv. geen huurrecht, geen
pandrecht)
Art. 5:3 BW Eigenaar = eigenaar van bestanddelen
Wettekst Voor zover de wet niet anders bepaalt, is de eigenaar van een zaak eigenaar van al haar
bestanddelen.
Bestanddelen (art. 3:4 BW)
Art. 3:4 BW Bestanddeel – twee criteria
Wettekst Lid 1 (ideële band): Al hetgeen naar verkeersopvatting onderdeel van een zaak uitmaakt,
is bestanddeel van die zaak. Lid 2 (materiële band): Een zaak die met een hoofdzaak
zodanig verbonden wordt dat zij daarvan niet kan worden afgescheiden zonder dat
beschadiging van betekenis wordt toegebracht aan een der zaken, wordt bestanddeel
2
, van de hoofdzaak.
✓ Beoordeling bestanddeel (art. 3:4 BW) – alternatieve criteria
1. Lid 1 – ideële band: maakt de zaak naar verkeersopvatting onderdeel uit van de hoofdzaak?
(bijv. ingemetselde keuken → ja; losse badkuip → nee)
2. Lid 2 – materiële band: kan de zaak niet worden afgescheiden zonder beschadiging van
betekenis aan één der zaken? (bijv. zonnepanelen die zijn vastgebouten → nee; ingegoten
ankers → ja)
3. Conclusie: voldoet de zaak aan lid 1 ÓF lid 2 → bestanddeel; voldoet aan geen van beide →
zelfstandige zaak
Toepassing: als je moet beoordelen of iets een bestanddeel is, check je beide criteria. Voldoet de zaak
aan lid 1 OF lid 2, dan is sprake van een bestanddeel.
HR Depex/Curatoren (NJ Kernregel art. 3:4 lid 1: machines zijn naar verkeersopvattingen bestanddeel
1993/316) van een fabrieksgebouw als zij zijn bestemd om duurzaam ten dienste van
het gebouw te zijn – ook al zijn ze los te maken. De functie/bestemming is
doorslaggevend, niet alleen de fysieke verbinding.
Eigendom van grond
Art. 5:20 lid 1 BW Eigendom grond – omvat:
Wettekst a. de bovengrond b. de daaronder zich bevindende aardlagen c. het grondwater dat
door een bron, put of pomp aan de oppervlakte is gekomen d. het water dat zich op de
grond bevindt en niet in open gemeenschap met water op eens anders erf staat e.
gebouwen en werken die duurzaam met de grond zijn verenigd (rechtstreeks of via
andere gebouwen/werken), voor zover geen bestanddeel van eens anders onroerende
zaak f. met de grond verenigde beplantingen
✓ Beoordeling onroerend goed (art. 3:3 jo 5:20 BW) – Portacabin-criteria
1. Aard van het bouwwerk: is het naar zijn aard en inrichting bestemd om duurzaam op die
plaats te blijven?
2. Bedoeling van de plaatser: heeft degene die het plaatste de bedoeling gehad het voor
onbepaalde tijd te laten staan?
3. Verkeersopvatting: wordt het bouwwerk in het maatschappelijk verkeer als onroerend
beschouwd?
HR Portacabin (NJ 1998/97) Art. 3:3 + 5:20 – wanneer is een bouwwerk "duurzaam verenigd" met de
grond? Beslissend: de aard van het bouwwerk en de bedoeling van degene
die het plaatste. Een portacabin is naar aard en inrichting bestemd om te
worden verplaatst → roerend goed. Een woning bestemd om permanent te
blijven → onroerend.
Individualiseringsbeginsel
3
