Hoofdstuk 1, de tijd van jagers en boeren
Paragraaf 1
Ka: de levenswijze van jagers-verzamelaars
De tijd in de geschiedenis waaruit geen schriftelijke bronnen bestaan noemen we de
prehistorie. Voor kennis uit die tijd zijn we afhankelijk van ongeschreven bronnen die
bestudeerd worden door archeologie.
Mensen hebben zich geëvolueerd van apen die in Afrika leefden, ze onderscheidden zich
van apen doordat ze rechtop gingen lopen. Daaruit ontstond weer een nieuwe menssoort,
die leefde in een samenleving van jagers-verzamelaars. Uiteindelijk bleef er 1 menssoort
over, de moderne mens die ontstond in Oost-Afrika. Toen die soort ontstond leefden er ook
nog 5 andere soorten mensen verspreid over de wereld. De eerste moderne mens
verspreidde zich van Afrika naar Azië, vanuit daar ging hij naar Europa en Australië en later
kwam hij aan in Amerika. De andere menssoorten waren toen uitgestorven.
Alle mensen leefden van jagen en voedsel verzamelen. Er bestond een duidelijke
rolverdeling tussen de man en vrouw, de man ging jagen, verdediging tegen dieren en de
strijd met andere menen. De vrouw hield zich bezig met de kinderen, en verzamelen van
kleiner voedsel. Jagers-verzamelaars leefden in kleine groepen en hadden geen vaste
woonplaats, nomaden. Ze hadden weinig bezit doordat ze steeds verhuisden. Doordat ze
hutten en tenten bouwen waren te bestand tegen de kou en konden ze zich in de ijstijd over
Europa verspreiden.
De jagers-verzamelaars deden ook aan kunst, ze maakten beeldjes van vrouwen en
grotschilderingen van dieren. Door de kunst weten we dat de samenleving ingewikkelder
werd, mensen gingen denken in symbolen.
Paragraaf 2
De opkomst van de landbouw
KA: het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen
De landbouw is ontstaan in het Midden-Oosten in de vruchtbare halvemaan. Na de
akkerbouw ontstond de veeteelt. Het ontstaan van de landbouw was een ingrijpende
gebeurtenis, een revolutie, waardoor de hele manier van samenleven veranderde. Vanuit
het Midden-Oosten werd de landbouw ook verspreid naar Azië, Europa en Afrika. De
landbouw begon pas duizend jaar later in Nederland.
Een belangrijke oorzaak van het ontstaan van de landbouwrevolutie was het veranderde
klimaat, er waren zachte winters en droge zomers waardoor er veel verbouwd kon worden.
Ook waren de wilde dieren afgenomen en er waren meer tembare dieren gekomen. Door
landbouw konden meer mensen worden gevoed, eerst was landbouw een aanvullend
middel maar later was het nodig om de groeiende bevolking in leven te houden.
Door de landbouwrevolutie was er de landbouwsamenleving ontstaan, mensen kregen een
sedentaire leefwijze, ze bleven op 1 plek wonen en bouwden dorpen op die plek. Elk dorp
, was autarkisch, zelfvoorzienend. Bezit werd erg belangrijk in de samenleving, hoe meer
bezit hoe meer aanzien en macht, de macht en aanzien werd doorgegeven aan de kinderen
en zo groeide de sociale ongelijkheid. Mensen zonder bezit werden tot bezit van anderen
gemaakt en werden slaaf. Verschil in bezit leidde ook tot conflicten waarbij er mensen
werden gedood. De ongelijkheid was ook te zien in graven, belangrijke mensen kregen
monumenten, zoals hunebedden, als graf waar de nabestaanden hun voorouders
vereerden. Ze vereerden voorouders omdat ze geloofden dat die geluk of kwaad konden
brengen. Ook geloofden mensen in goden, ze hadden natuurgodsdiensten goden die
samenhingen met bliksem, zon, regen enz.
Paragraaf 3
KA: het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen
De bewoners leefden nog steeds van landbouw waardoor ze niet in een stad leefden. De
eerste steden ontstonden in Irak bij Mesopotamië. Door de overschotten konden boeren
anderen voeden die niet meer van landbouw leefden, daardoor ontstond een
landbouwstedeijke samenleving. Doordat de dammen en dijken die gebouwd waren
moesten worden onderhouden, moest ook iemand at organiseren en aansturen, er was een
sociale toplaag ontstaan, de elite. In de steden kwamen er mensen die gespecialiseerd in
een ambacht, zoals timmerlieden, bakkers en schilders. Er ontstonden ook meer
gespecialiseerde beroepen zoals priesters, militairen en ambtenaren. Steden waren
afhankelijk van handel, ze handelden met andere steden en gebieden en kwamen zo aan
hun spullen.
Uit de elite kwam 1 leider naar voren, de vorst, hij hield wel rekening met een adviesraad.
De rest van de bevolking waren onderdanen en moesten de regering gehoorzamen. In
Egypte kwam een koning aan het hoofd, de farao, hij stond bovenaan de rangorde.
Onderaan stonden de slaven en boeren, zij moesten hun oogst afstaan aan de staat,
daardoor kon de overheid voedsel geven aan de priesters. Militairen en ambtenaren.
Ze hadden een hoogontwikkelde cultuur met een polytheïstische godsdienst, met goden die
leken op mensen, er waren hoofdgoden en kleine goden. Alles wat gebeurde verklaarde
mensen uit het handelen van de goden. Er is veel bewaard gebleven over die godsdienst
door de afbeeldingen en testen, de soemeriers hadden het schrift uitgevonden, zo konden
ambtenaren bijhouden wie belasting had betaald. Het schrift bestond uit afbeeldingen,
daaruit bestond een schrift dat bestond ui tekens, het spijkerschrift.
Hoofdstuk 2 de tijd van Grieken en Romeinen.
Paragraaf 1
Ka: de levenswijze van jagers-verzamelaars
De tijd in de geschiedenis waaruit geen schriftelijke bronnen bestaan noemen we de
prehistorie. Voor kennis uit die tijd zijn we afhankelijk van ongeschreven bronnen die
bestudeerd worden door archeologie.
Mensen hebben zich geëvolueerd van apen die in Afrika leefden, ze onderscheidden zich
van apen doordat ze rechtop gingen lopen. Daaruit ontstond weer een nieuwe menssoort,
die leefde in een samenleving van jagers-verzamelaars. Uiteindelijk bleef er 1 menssoort
over, de moderne mens die ontstond in Oost-Afrika. Toen die soort ontstond leefden er ook
nog 5 andere soorten mensen verspreid over de wereld. De eerste moderne mens
verspreidde zich van Afrika naar Azië, vanuit daar ging hij naar Europa en Australië en later
kwam hij aan in Amerika. De andere menssoorten waren toen uitgestorven.
Alle mensen leefden van jagen en voedsel verzamelen. Er bestond een duidelijke
rolverdeling tussen de man en vrouw, de man ging jagen, verdediging tegen dieren en de
strijd met andere menen. De vrouw hield zich bezig met de kinderen, en verzamelen van
kleiner voedsel. Jagers-verzamelaars leefden in kleine groepen en hadden geen vaste
woonplaats, nomaden. Ze hadden weinig bezit doordat ze steeds verhuisden. Doordat ze
hutten en tenten bouwen waren te bestand tegen de kou en konden ze zich in de ijstijd over
Europa verspreiden.
De jagers-verzamelaars deden ook aan kunst, ze maakten beeldjes van vrouwen en
grotschilderingen van dieren. Door de kunst weten we dat de samenleving ingewikkelder
werd, mensen gingen denken in symbolen.
Paragraaf 2
De opkomst van de landbouw
KA: het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen
De landbouw is ontstaan in het Midden-Oosten in de vruchtbare halvemaan. Na de
akkerbouw ontstond de veeteelt. Het ontstaan van de landbouw was een ingrijpende
gebeurtenis, een revolutie, waardoor de hele manier van samenleven veranderde. Vanuit
het Midden-Oosten werd de landbouw ook verspreid naar Azië, Europa en Afrika. De
landbouw begon pas duizend jaar later in Nederland.
Een belangrijke oorzaak van het ontstaan van de landbouwrevolutie was het veranderde
klimaat, er waren zachte winters en droge zomers waardoor er veel verbouwd kon worden.
Ook waren de wilde dieren afgenomen en er waren meer tembare dieren gekomen. Door
landbouw konden meer mensen worden gevoed, eerst was landbouw een aanvullend
middel maar later was het nodig om de groeiende bevolking in leven te houden.
Door de landbouwrevolutie was er de landbouwsamenleving ontstaan, mensen kregen een
sedentaire leefwijze, ze bleven op 1 plek wonen en bouwden dorpen op die plek. Elk dorp
, was autarkisch, zelfvoorzienend. Bezit werd erg belangrijk in de samenleving, hoe meer
bezit hoe meer aanzien en macht, de macht en aanzien werd doorgegeven aan de kinderen
en zo groeide de sociale ongelijkheid. Mensen zonder bezit werden tot bezit van anderen
gemaakt en werden slaaf. Verschil in bezit leidde ook tot conflicten waarbij er mensen
werden gedood. De ongelijkheid was ook te zien in graven, belangrijke mensen kregen
monumenten, zoals hunebedden, als graf waar de nabestaanden hun voorouders
vereerden. Ze vereerden voorouders omdat ze geloofden dat die geluk of kwaad konden
brengen. Ook geloofden mensen in goden, ze hadden natuurgodsdiensten goden die
samenhingen met bliksem, zon, regen enz.
Paragraaf 3
KA: het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen
De bewoners leefden nog steeds van landbouw waardoor ze niet in een stad leefden. De
eerste steden ontstonden in Irak bij Mesopotamië. Door de overschotten konden boeren
anderen voeden die niet meer van landbouw leefden, daardoor ontstond een
landbouwstedeijke samenleving. Doordat de dammen en dijken die gebouwd waren
moesten worden onderhouden, moest ook iemand at organiseren en aansturen, er was een
sociale toplaag ontstaan, de elite. In de steden kwamen er mensen die gespecialiseerd in
een ambacht, zoals timmerlieden, bakkers en schilders. Er ontstonden ook meer
gespecialiseerde beroepen zoals priesters, militairen en ambtenaren. Steden waren
afhankelijk van handel, ze handelden met andere steden en gebieden en kwamen zo aan
hun spullen.
Uit de elite kwam 1 leider naar voren, de vorst, hij hield wel rekening met een adviesraad.
De rest van de bevolking waren onderdanen en moesten de regering gehoorzamen. In
Egypte kwam een koning aan het hoofd, de farao, hij stond bovenaan de rangorde.
Onderaan stonden de slaven en boeren, zij moesten hun oogst afstaan aan de staat,
daardoor kon de overheid voedsel geven aan de priesters. Militairen en ambtenaren.
Ze hadden een hoogontwikkelde cultuur met een polytheïstische godsdienst, met goden die
leken op mensen, er waren hoofdgoden en kleine goden. Alles wat gebeurde verklaarde
mensen uit het handelen van de goden. Er is veel bewaard gebleven over die godsdienst
door de afbeeldingen en testen, de soemeriers hadden het schrift uitgevonden, zo konden
ambtenaren bijhouden wie belasting had betaald. Het schrift bestond uit afbeeldingen,
daaruit bestond een schrift dat bestond ui tekens, het spijkerschrift.
Hoofdstuk 2 de tijd van Grieken en Romeinen.
