Methoden en technieken van gedragstherapie bij kinderen en jeugdigen
HOOFDSTUK 1
Gedragstherapie bij kinderen en jeugdigen: geschiedenis, kenmerken en overwegingen bij
het gedragstherapeutische proces
Geschiedenis van de gedragstherapie bij kinderen en jeugdigen
Er zijn veel experimenten gedaan naar gedrag van kinderen. Zo is de geldigheid van
conditioneringsprincipes een verklaring om neurotisch gedrag aan te tonen. In het begin kwamen
veel experimenten niet van de grond, maar later in de jaren 60 vonden de doorbraken plaats. In die
jaren richtte gedragstherapeuten zich vooral op de behandeling van ernstige ontwikkelings- en
gedragsgestoorde kinderen. De operante conditioneringsprincipes van Skinner diende als leidraad.
Deze programma’s waren vooral gericht op gedragsverandering zoals het terugdringen van bizar
gedrag en het stimuleren van sociale vaardigheden en zelfredzaamheid.
De drie generaties gedragstherapie:
1. De eerste generatie is vooral gericht op het uiterlijk waarneembare gedrag. Operante en
klassieke conditionering vormden de basis. Waarneembaar gedrag in interactie met specifieke
omgevingskenmerken stonden centraal in de analyse en de behandeling van probleemgedrag.
Men benadrukte de leermodellen van symptoomontwikkeling en symptoomverandering, de
directe behandeling van deze klachten, de evidence base van de effectiviteit van de
behandelingen en de afwijzing van psychodynamische en niet op leerprincipe gebaseerde
benaderingen.
Albert Bandura verruimde de theoretische basis met de klassieke tekst ‘principles of behavior
modification’. Hij voegde een belangrijke dimensie toe aan de operante benadering, waarbij
ouders en leeftijdsgenoten bij het veranderen van probleemgedrag in verband staan. Mede
onder invloed van zijn sociale-leertheorie, waarin cognitief-medierende processen worden
aangevoerd ter verklaring van het aanleren en veranderen van gedrag. Ook de klassieke tekst
‘learning foundations of behavior therapy’ bleek een voorloper van een ontwikkeling die
opnieuw openstond voor interne psychische processen.
2. De tweede generatie gaat ervan uit dat de cognities in de vorm van gedachten of zelfspraak
niet langer bijverschijnselen zijn van uiterlijk waarneembaar gedrag, maar functionele
onderdelen in de gedragsketen. De cognities worden nadrukkelijk betrokken in de analyse en
de aanpak van probleemgedrag. Vormen van cognitief leren zoals sociaal leren, regelgestuurd
gedrag, instructieleren en probleemoplossen doen hun intreden in de gedragstherapie.
Denkfouten en disfunctionele denkstijlen worden opgespoord en behandeld. Schema’s,
irrationele cognities en dergelijk gebruiken, samen met procedures om deze intern te meten,
werden geïntroduceerd. Verandering van denken en het aanleren van specifieke gedachten en
nieuwe betekenissen gingen een centrale rol spelen in de gedragstherapie. De cognitieve
gedragstherapie ontstond.
Naast het veranderen van de inhoud van gedachten, het aanleren van nieuwe betekenissen of
cognitieve strategieën, besteedt men ook aandacht aan de veronderstelde onderliggende
informatieverwerkingsprocessen om deze te beïnvloeden.
3. In de derde generatie doen nieuwe therapeutische stromingen hun intrede. Deze richten zich
minder op het directe veranderen van het denken, voelen en doen of op de inhoud en de vorm
van het denken, maar meer op de functie ervan en de context waarin het zich afspeelt. Naast
het veranderen van gedrag, gevoelens en gedachten kwam er ook ruimte voor aanvaarden,
verdragen en afstand nemen. Daarbij wordt gebruik gemaakt van bewustwording.
,Kenmerken
Behalve gedrag, houdt de gedragstherapie zich ook bezig met allemaal cognitieve activiteiten
zoals angst, woede, somberheid, jaloezie, schaamte en schuld. Kindergedragstherapie kan het
best worden omschreven als een empirische benadering van psychologische problemen.
Enkele specifieke kenmerken wat cognitieve gedragstherapie (CGT) onderscheid van andere
interventiemethoden:
• Ontwikkelingsperspectief
Er moet rekening gehouden worden met dat kinderen voortdurend ontwikkelen. Denk aan de
volgende ontwikkelingstaken voor een kind -> zindelijk worden, agressie reguleren, sociale
omgang, zich losmaken van het gezin, organiseren van werk en studie etc. Kennis over deze
ontwikkelingsfasen is essentieel voor een klachtenanalyse, keuze van behandelingsdoelen en
technieken.
• Samenwerken met ouders, leerkracht en context
Het gezin is een belangrijke factor waar het kind in leeft en heeft dus een belangrijke rol in de
behandeling. Interactiepatronen kunnen bijdragen aan het in stand houden van problematisch
gedrag en ook aan het verbeteren ervan. Daarnaast zijn de school en leerkrachte ook belangrijke
factoren in het proces.
• Gedragstherapie als probleemoplossend proces
Deze past goed in het ontwikkelingsperspectief. Iedereen wordt geconfronteerd met nieuwe
problemen die om een oplossing vragen.
• Niet praten maar doen
Kinderen leren vooral door te doen en het meest wanneer ze plezier hebben. Om deze reden
hebben therapiesessies vaak een speels karakter bij kinderen.
• De therapeut als coach
De therapeut is iemand die samen met jou aan iets werkt. Hij geeft geen passende antwoorden,
maar suggesties hoe je iets kan aanpakken. Hij leert het kind zelfstandig na te denken en zelf naar
oplossingen te zoeken.
Indicatie: gedragstherapie of niet?
Voor deze vraag wordt onderzoek gedaan naar moderatoren van behandeleffecten waarop
indicatiestellingen worden gebaseerd. Men wil graag evidence-based werken (= de methode heeft
bewezen dat het werkt), en om deze reden wordt er vaak voor cognitieve gedragstherapie
gekozen. Hieraan vooraf gaat de empirische cyclus -> concretisering en objectivering van het
probleem en antecedenten en consequenten die het gedrag uitlokken en in stand houden. Met
gedragstherapie kan een breed probleem verdeeld worden in kleine deelproblemen, wat
gedragstherapie ook weer aantrekkelijker maakt.
Overwegingen bij het gedragstherapeutische proces
• Fase 1: kennismaking
Aanmelding -> uitnodiging -> eerste gesprek -> keuze gedragstherapie -> uitleg werkwijze.
Hier wordt gelijk ingespeeld op het cliëntsysteem. Wie wordt uitgenodigd voor het eerste gesprek?
Op welke wijze wordt het kind betrokken? En op welke manier zijn de ouders betrokken? Hiervoor
wordt gekeken naar het probleem, naar de leeftijdsfase en de betrokkenheid van ouders. Wanneer
blijkt dat ouders het gedrag van het kind in stand houden, kunnen zij worden gezien als mede
cliënten. Ouders kunnen ook medewerkers zijn wanneer ze behandelingen zelf thuis moeten
uitvoeren.
, • Fase 2: probleeminventarisatie
Verkenning van gedragsproblemen, ontwikkeling en context: wat wordt als probleem ervaren en
aan welke gedragingen is dit te merken. Ook moet inzichtelijk worden gemaakt hoe het
probleemgedrag zich ontwikkelt en in welke context het zich voordoet. Wanneer het
probleemgedrag als fase-problematiek wordt aangemerkt, kan dit met psycho-educatie worden
behandeld.
Gedragsproblematiek wordt in hypothetisch kader gezet = de holistische theorie of
probleemsamenhang (of casusconceptualisatie). De holistische theorie geeft de
probleemsamenhang weer. Hij formuleert een hypothetische samenhang tussen de
gerapporteerde, waarneembare problemen, de oorzakelijke en de in standhoudende factoren.
Tenslotte bevat het hypothesen over de veronderstelde functies van het probleemgedrag. De
probleemsamenhang kan opgevat worden als onderdeel van de empirische cyclus:
➔ Probleemstelling -> hypothesen -> behandeling -> toetsen hypothesen -> resultaten ->
aanpassen probleemsamenhang.
Om je in bepaalde problematiek te verdiepen moet er geïnformeerd worden naar
wetenschappelijke achtergronden vanuit een ontwikkelingsperspectief.
Casusconceptualisatie/probleemsamenhang is een sterk element van de CGT omdat het leidt tot:
- Een systematisch cognitief-theoretisch kader voor de problemen
- Een betere omschrijving van en inzicht geeft in de aangemelde problemen
- Een welomschreven therapeutische werkrelatie
- Meer doelgerichte therapeutische interventies
- Geïndividualiseerde cognitief-therapeutische behandelprotocollen die erop aansluiten
- Concrete behandelresultaten
Keuze van het te bewerken probleemgedrag: welke klachten waren het eerst en wat heeft tot wat
geleid? Het is belangrijk om de onderlinge samenhang tussen problemen te kennen.
• Fase 3: analyses en probleemdefiniëring
Wordt vervolgd in hoofdstuk 2 (zo staat dit in het boek)
• Fase 4: behandelingskeuzen
Formuleren van behandeldoelen: gedragstherapie is erop gericht het probleemgedrag of de
probleemsituatie zo te beginvloeden dat de ontwikkeling haar normale loop kan nemen. De
individuele problematiek worden naar leerdoelen vertaald. Voor het formuleren van
behandeldoelen spelen de resultaten van de functieanalyse en de andere kenmerken van het kind
een rol.
Fasering van de behandeldoelen: hierbij worden er fasen aangebracht in de doelen. Vaak worden
eerst de doelen gesteld die op korte termijneffect hebben.
Bij geringe toegankelijkheid van de problematiek doordat het kind de informatie niet kan
verwoorden, denk aan trauma, kan de therapeut kiezen voor intermediaire behandelingsdoelen die
goed aansluiten. De probleemsamenhang vormt de basis voor het eerste te kiezen
gedragsprobleem waaraan gewerkt wordt. Overwegingen zijn bijv. -> eerst een crisis oplossing of
juist beginnen met de toegankelijke problematiek.
Hierna wordt een keuze gemaakt over welke behandelstrategieën worden toegepast: individuele
behandeling, groepsbehandeling, mediatiebehandeling, gezinsbehandeling.
, Protocolmatig handelen verloopt vanuit een one-size-fits-all benadering = een draaiboek voor
alle kinderen met dezelfde diagnose = diagnose-behandelcombinatie -> is gekoppeld aan de DSM
en is een uitgangspunt voor het opstellen van een behandelplan en de keuze van
behandeltechnieken. Deze richtlijnen zijn van het evidence-based denken en dat in combinatie met
de DSM domineert de gezondheidszorg. Gedragstherapie gaat uit van een individueel gerichte
aanpak. Aan de hand daarvan worden individu specifieke behandeldoelen opgesteld. Door van
specifieke methoden en technieken uit te gaan, kan men op een meer flexibele manier
gepersonaliseerde behandelingen vormgeven = modulair behandelen.
Modulair behandelen: interventies flexibel inzetten om maximaal te kunnen aansluiten bij de
specifieke behoeften van het individu. Deze is samengesteld uit losse, zelfstandige modules
gebaseerd op werkzame componenten, die meerdere keren gebruikt en gecombineerd kunnen
worden. De modulaire behandeling is flexibel inzetbaar en kan losse behandelmodules met elkaar
combineren. Zo kunnen comorbide internaliserende en externaliserende problemen tegelijktijdig
behandeld worden. Voordelen zijn -> gepersonaliseerd, flexibel, op maat gemaakt en tijdswinst.
Cognitieve gedragstherapie kan dus empirisch ondersteund, flexibel en gepersonaliseerd worden
toegepast door de therapie modulair in te zetten. Deze manier van behandelen is minder evidence-
based.
Transdiagnostisch behandelen: is net als modulair behandelen een reactie op de beperkingen
van de categorische diagnostiek. Vooral de hoge comorbiditeit tussen psychische stoornissen is
een aanleiding geweest voor de ontwikkeling van het transdiagnostische denken. Comorbiditeit
tussen classificaties zouden kunnen komen door gedeelde onderliggende processen (bijv.
gedeelde risicofactoren). Een behandelprogramma hierop gebaseerd is ‘unified protocol for
transdiagnostic treatment of emotional disorders in adolescents’ -> richt zich op gedeelde
kwetsbaarheid en in standhoudende factoren. Bij transdiagnostisch kijk je echt naar de kern van
het probleem, door de kern te behandelen vallen de andere problemen ook weg.
• Fase 5: behandeling
Basisvaardigheden:
- Goede werkrelatie opbouwen met ouders met verschillende culturen/achtergronden
- Kunnen werken met ouders die nauwelijks meer met elkaar willen communiceren
- Voorzichtig, maar doelgericht kunnen omgaan met ouders die door persoonlijke
problematiek de ouderrol niet kunnen vervullen. Dit vereist empathie, respect, acceptatie en
kennis van zaken
- Goede werkrelatie krijgen met professionele mediator, leerkracht of groepsleider
Basisvaardigheden voor gedragstherapie:
- Sociaal bekrachtigende, cliëntgerichte grondhouding -> empathie en echtheid
- Bekrachtiging en modeling van de directe, open wijze van communiceren
- Directiviteit -> een didactische, speelse, concrete en stimulerende opstelling
- Structurering -> het aangeven van grenzen in tijd, ruimte en regels
- Aansluiting bij leeftijd, ontwikkelingsfase, cognitieve, emotionele en sociale mogelijkheden
in de vormgeving van communicatie en therapietechnieken
Alles wat in de therapiesessie gebeurt moet afgestemd worden op wat thuis ook mogelijk is. Het is
belangrijk dat thuis mee verandert. Daarom moet het thuis uitvoeren van de therapie ondersteund
worden door de ouders. Daarvoor moet eerst overeenstemming zijn bereikt over de na te streven
doelen.
HOOFDSTUK 1
Gedragstherapie bij kinderen en jeugdigen: geschiedenis, kenmerken en overwegingen bij
het gedragstherapeutische proces
Geschiedenis van de gedragstherapie bij kinderen en jeugdigen
Er zijn veel experimenten gedaan naar gedrag van kinderen. Zo is de geldigheid van
conditioneringsprincipes een verklaring om neurotisch gedrag aan te tonen. In het begin kwamen
veel experimenten niet van de grond, maar later in de jaren 60 vonden de doorbraken plaats. In die
jaren richtte gedragstherapeuten zich vooral op de behandeling van ernstige ontwikkelings- en
gedragsgestoorde kinderen. De operante conditioneringsprincipes van Skinner diende als leidraad.
Deze programma’s waren vooral gericht op gedragsverandering zoals het terugdringen van bizar
gedrag en het stimuleren van sociale vaardigheden en zelfredzaamheid.
De drie generaties gedragstherapie:
1. De eerste generatie is vooral gericht op het uiterlijk waarneembare gedrag. Operante en
klassieke conditionering vormden de basis. Waarneembaar gedrag in interactie met specifieke
omgevingskenmerken stonden centraal in de analyse en de behandeling van probleemgedrag.
Men benadrukte de leermodellen van symptoomontwikkeling en symptoomverandering, de
directe behandeling van deze klachten, de evidence base van de effectiviteit van de
behandelingen en de afwijzing van psychodynamische en niet op leerprincipe gebaseerde
benaderingen.
Albert Bandura verruimde de theoretische basis met de klassieke tekst ‘principles of behavior
modification’. Hij voegde een belangrijke dimensie toe aan de operante benadering, waarbij
ouders en leeftijdsgenoten bij het veranderen van probleemgedrag in verband staan. Mede
onder invloed van zijn sociale-leertheorie, waarin cognitief-medierende processen worden
aangevoerd ter verklaring van het aanleren en veranderen van gedrag. Ook de klassieke tekst
‘learning foundations of behavior therapy’ bleek een voorloper van een ontwikkeling die
opnieuw openstond voor interne psychische processen.
2. De tweede generatie gaat ervan uit dat de cognities in de vorm van gedachten of zelfspraak
niet langer bijverschijnselen zijn van uiterlijk waarneembaar gedrag, maar functionele
onderdelen in de gedragsketen. De cognities worden nadrukkelijk betrokken in de analyse en
de aanpak van probleemgedrag. Vormen van cognitief leren zoals sociaal leren, regelgestuurd
gedrag, instructieleren en probleemoplossen doen hun intreden in de gedragstherapie.
Denkfouten en disfunctionele denkstijlen worden opgespoord en behandeld. Schema’s,
irrationele cognities en dergelijk gebruiken, samen met procedures om deze intern te meten,
werden geïntroduceerd. Verandering van denken en het aanleren van specifieke gedachten en
nieuwe betekenissen gingen een centrale rol spelen in de gedragstherapie. De cognitieve
gedragstherapie ontstond.
Naast het veranderen van de inhoud van gedachten, het aanleren van nieuwe betekenissen of
cognitieve strategieën, besteedt men ook aandacht aan de veronderstelde onderliggende
informatieverwerkingsprocessen om deze te beïnvloeden.
3. In de derde generatie doen nieuwe therapeutische stromingen hun intrede. Deze richten zich
minder op het directe veranderen van het denken, voelen en doen of op de inhoud en de vorm
van het denken, maar meer op de functie ervan en de context waarin het zich afspeelt. Naast
het veranderen van gedrag, gevoelens en gedachten kwam er ook ruimte voor aanvaarden,
verdragen en afstand nemen. Daarbij wordt gebruik gemaakt van bewustwording.
,Kenmerken
Behalve gedrag, houdt de gedragstherapie zich ook bezig met allemaal cognitieve activiteiten
zoals angst, woede, somberheid, jaloezie, schaamte en schuld. Kindergedragstherapie kan het
best worden omschreven als een empirische benadering van psychologische problemen.
Enkele specifieke kenmerken wat cognitieve gedragstherapie (CGT) onderscheid van andere
interventiemethoden:
• Ontwikkelingsperspectief
Er moet rekening gehouden worden met dat kinderen voortdurend ontwikkelen. Denk aan de
volgende ontwikkelingstaken voor een kind -> zindelijk worden, agressie reguleren, sociale
omgang, zich losmaken van het gezin, organiseren van werk en studie etc. Kennis over deze
ontwikkelingsfasen is essentieel voor een klachtenanalyse, keuze van behandelingsdoelen en
technieken.
• Samenwerken met ouders, leerkracht en context
Het gezin is een belangrijke factor waar het kind in leeft en heeft dus een belangrijke rol in de
behandeling. Interactiepatronen kunnen bijdragen aan het in stand houden van problematisch
gedrag en ook aan het verbeteren ervan. Daarnaast zijn de school en leerkrachte ook belangrijke
factoren in het proces.
• Gedragstherapie als probleemoplossend proces
Deze past goed in het ontwikkelingsperspectief. Iedereen wordt geconfronteerd met nieuwe
problemen die om een oplossing vragen.
• Niet praten maar doen
Kinderen leren vooral door te doen en het meest wanneer ze plezier hebben. Om deze reden
hebben therapiesessies vaak een speels karakter bij kinderen.
• De therapeut als coach
De therapeut is iemand die samen met jou aan iets werkt. Hij geeft geen passende antwoorden,
maar suggesties hoe je iets kan aanpakken. Hij leert het kind zelfstandig na te denken en zelf naar
oplossingen te zoeken.
Indicatie: gedragstherapie of niet?
Voor deze vraag wordt onderzoek gedaan naar moderatoren van behandeleffecten waarop
indicatiestellingen worden gebaseerd. Men wil graag evidence-based werken (= de methode heeft
bewezen dat het werkt), en om deze reden wordt er vaak voor cognitieve gedragstherapie
gekozen. Hieraan vooraf gaat de empirische cyclus -> concretisering en objectivering van het
probleem en antecedenten en consequenten die het gedrag uitlokken en in stand houden. Met
gedragstherapie kan een breed probleem verdeeld worden in kleine deelproblemen, wat
gedragstherapie ook weer aantrekkelijker maakt.
Overwegingen bij het gedragstherapeutische proces
• Fase 1: kennismaking
Aanmelding -> uitnodiging -> eerste gesprek -> keuze gedragstherapie -> uitleg werkwijze.
Hier wordt gelijk ingespeeld op het cliëntsysteem. Wie wordt uitgenodigd voor het eerste gesprek?
Op welke wijze wordt het kind betrokken? En op welke manier zijn de ouders betrokken? Hiervoor
wordt gekeken naar het probleem, naar de leeftijdsfase en de betrokkenheid van ouders. Wanneer
blijkt dat ouders het gedrag van het kind in stand houden, kunnen zij worden gezien als mede
cliënten. Ouders kunnen ook medewerkers zijn wanneer ze behandelingen zelf thuis moeten
uitvoeren.
, • Fase 2: probleeminventarisatie
Verkenning van gedragsproblemen, ontwikkeling en context: wat wordt als probleem ervaren en
aan welke gedragingen is dit te merken. Ook moet inzichtelijk worden gemaakt hoe het
probleemgedrag zich ontwikkelt en in welke context het zich voordoet. Wanneer het
probleemgedrag als fase-problematiek wordt aangemerkt, kan dit met psycho-educatie worden
behandeld.
Gedragsproblematiek wordt in hypothetisch kader gezet = de holistische theorie of
probleemsamenhang (of casusconceptualisatie). De holistische theorie geeft de
probleemsamenhang weer. Hij formuleert een hypothetische samenhang tussen de
gerapporteerde, waarneembare problemen, de oorzakelijke en de in standhoudende factoren.
Tenslotte bevat het hypothesen over de veronderstelde functies van het probleemgedrag. De
probleemsamenhang kan opgevat worden als onderdeel van de empirische cyclus:
➔ Probleemstelling -> hypothesen -> behandeling -> toetsen hypothesen -> resultaten ->
aanpassen probleemsamenhang.
Om je in bepaalde problematiek te verdiepen moet er geïnformeerd worden naar
wetenschappelijke achtergronden vanuit een ontwikkelingsperspectief.
Casusconceptualisatie/probleemsamenhang is een sterk element van de CGT omdat het leidt tot:
- Een systematisch cognitief-theoretisch kader voor de problemen
- Een betere omschrijving van en inzicht geeft in de aangemelde problemen
- Een welomschreven therapeutische werkrelatie
- Meer doelgerichte therapeutische interventies
- Geïndividualiseerde cognitief-therapeutische behandelprotocollen die erop aansluiten
- Concrete behandelresultaten
Keuze van het te bewerken probleemgedrag: welke klachten waren het eerst en wat heeft tot wat
geleid? Het is belangrijk om de onderlinge samenhang tussen problemen te kennen.
• Fase 3: analyses en probleemdefiniëring
Wordt vervolgd in hoofdstuk 2 (zo staat dit in het boek)
• Fase 4: behandelingskeuzen
Formuleren van behandeldoelen: gedragstherapie is erop gericht het probleemgedrag of de
probleemsituatie zo te beginvloeden dat de ontwikkeling haar normale loop kan nemen. De
individuele problematiek worden naar leerdoelen vertaald. Voor het formuleren van
behandeldoelen spelen de resultaten van de functieanalyse en de andere kenmerken van het kind
een rol.
Fasering van de behandeldoelen: hierbij worden er fasen aangebracht in de doelen. Vaak worden
eerst de doelen gesteld die op korte termijneffect hebben.
Bij geringe toegankelijkheid van de problematiek doordat het kind de informatie niet kan
verwoorden, denk aan trauma, kan de therapeut kiezen voor intermediaire behandelingsdoelen die
goed aansluiten. De probleemsamenhang vormt de basis voor het eerste te kiezen
gedragsprobleem waaraan gewerkt wordt. Overwegingen zijn bijv. -> eerst een crisis oplossing of
juist beginnen met de toegankelijke problematiek.
Hierna wordt een keuze gemaakt over welke behandelstrategieën worden toegepast: individuele
behandeling, groepsbehandeling, mediatiebehandeling, gezinsbehandeling.
, Protocolmatig handelen verloopt vanuit een one-size-fits-all benadering = een draaiboek voor
alle kinderen met dezelfde diagnose = diagnose-behandelcombinatie -> is gekoppeld aan de DSM
en is een uitgangspunt voor het opstellen van een behandelplan en de keuze van
behandeltechnieken. Deze richtlijnen zijn van het evidence-based denken en dat in combinatie met
de DSM domineert de gezondheidszorg. Gedragstherapie gaat uit van een individueel gerichte
aanpak. Aan de hand daarvan worden individu specifieke behandeldoelen opgesteld. Door van
specifieke methoden en technieken uit te gaan, kan men op een meer flexibele manier
gepersonaliseerde behandelingen vormgeven = modulair behandelen.
Modulair behandelen: interventies flexibel inzetten om maximaal te kunnen aansluiten bij de
specifieke behoeften van het individu. Deze is samengesteld uit losse, zelfstandige modules
gebaseerd op werkzame componenten, die meerdere keren gebruikt en gecombineerd kunnen
worden. De modulaire behandeling is flexibel inzetbaar en kan losse behandelmodules met elkaar
combineren. Zo kunnen comorbide internaliserende en externaliserende problemen tegelijktijdig
behandeld worden. Voordelen zijn -> gepersonaliseerd, flexibel, op maat gemaakt en tijdswinst.
Cognitieve gedragstherapie kan dus empirisch ondersteund, flexibel en gepersonaliseerd worden
toegepast door de therapie modulair in te zetten. Deze manier van behandelen is minder evidence-
based.
Transdiagnostisch behandelen: is net als modulair behandelen een reactie op de beperkingen
van de categorische diagnostiek. Vooral de hoge comorbiditeit tussen psychische stoornissen is
een aanleiding geweest voor de ontwikkeling van het transdiagnostische denken. Comorbiditeit
tussen classificaties zouden kunnen komen door gedeelde onderliggende processen (bijv.
gedeelde risicofactoren). Een behandelprogramma hierop gebaseerd is ‘unified protocol for
transdiagnostic treatment of emotional disorders in adolescents’ -> richt zich op gedeelde
kwetsbaarheid en in standhoudende factoren. Bij transdiagnostisch kijk je echt naar de kern van
het probleem, door de kern te behandelen vallen de andere problemen ook weg.
• Fase 5: behandeling
Basisvaardigheden:
- Goede werkrelatie opbouwen met ouders met verschillende culturen/achtergronden
- Kunnen werken met ouders die nauwelijks meer met elkaar willen communiceren
- Voorzichtig, maar doelgericht kunnen omgaan met ouders die door persoonlijke
problematiek de ouderrol niet kunnen vervullen. Dit vereist empathie, respect, acceptatie en
kennis van zaken
- Goede werkrelatie krijgen met professionele mediator, leerkracht of groepsleider
Basisvaardigheden voor gedragstherapie:
- Sociaal bekrachtigende, cliëntgerichte grondhouding -> empathie en echtheid
- Bekrachtiging en modeling van de directe, open wijze van communiceren
- Directiviteit -> een didactische, speelse, concrete en stimulerende opstelling
- Structurering -> het aangeven van grenzen in tijd, ruimte en regels
- Aansluiting bij leeftijd, ontwikkelingsfase, cognitieve, emotionele en sociale mogelijkheden
in de vormgeving van communicatie en therapietechnieken
Alles wat in de therapiesessie gebeurt moet afgestemd worden op wat thuis ook mogelijk is. Het is
belangrijk dat thuis mee verandert. Daarom moet het thuis uitvoeren van de therapie ondersteund
worden door de ouders. Daarvoor moet eerst overeenstemming zijn bereikt over de na te streven
doelen.
