2
,Samenvatting
Voor u ligt het onderzoek ‘de doelgroep ouderen in beweging’. Hierin wordt onderzocht in hoeverre
het huidige aanbod van het Steunpunt Welzijn Ouderen Hoevelaken aansluit op de vraag van de
doelgroep ouderen. Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van Sigma, stichting voor welzijn, zorg
en wonen.
De aanleiding voor dit onderzoek is dat Sigma een schakel wil maken tussen het beleid van gemeente
en organisatie naar de praktijk (de activiteiten van het SWOH). Daarnaast kunnen de uitkomsten van
dit onderzoek een bestanddeel worden van het nieuwe beleidsplan van Sigma. Door zicht te hebben
op de wensen en behoeften onder de doelgroep ouderen in Hoevelaken, kan Sigma nu en in de
toekomst blijven aansluiten op de vraag van deze doelgroep.
Voor ons onderzoek hebben we gebruik gemaakt van kwantitatief en kwalitatief onderzoek. Het
kwantitatieve element in ons onderzoek zijn de enquêtes. Deze zijn gericht op de deelnemers,
vrijwilligers en docenten van het Steunpunt Welzijn Ouderen Hoevelaken en de potentiële
deelnemers. De elementen uit het kwalitatief onderzoek zijn observatie van de activiteiten,
literatuuronderzoek en de interviews. We hebben 350 enquêtes uitgezet en tien interviews
afgenomen onder de bovengenoemde groepen. Daarnaast hebben we interviews afgenomen met de
gemeente Nijkerk, Stichting Welzijn en Ondersteuning Ermelo en Stichting Welzijn Ouderen
Barneveld. We hebben voldoende respons ontvangen om het onderzoek betrouwbaar te noemen.
Uit het onderzoek is gekomen dat de deelnemers, de potentiële deelnemers en de vrijwilligers en
docenten aangeven het huidige activiteitenaanbod op dit moment op zijn minst voldoende te vinden
ten opzichte van hun wensen en behoeften. Tevens geeft het grootste deel van de onderzoeksgroep
aan dat zij het niet nodig vinden dat het activiteitenaanbod aangepast moet worden.
De wensen en behoeften voor activiteiten zijn af te leiden vanuit de interesses van de doelgroep
ouderen. Deze zijn gezondheid, creativiteit, sport en spel, muziek, kunst en cultuur. Uit het
onderzoek is gebleken dat er twee groepen ouderen zijn. De ‘jonge’ ouderen en de ‘oude’ ouderen.
Deze groepen hebben allebei verschillende wensen en behoeften. De ‘jonge’ ouderen zijn meer
geïnteresseerd in actuele vraagstukken, gezondheid, bewegen en creativiteit. De ‘oude’ ouderen zijn
meer gericht op de traditionele activiteiten. De doelgroep ouderen vinden het vooral belangrijk dat
een activiteit in het teken staat van het sociale aspect.
De onderzoeksgroep heeft aangegeven behoefte te hebben aan middag, avond en ochtend
activiteiten. Daarnaast geven zij aan dat een zomerprogramma,lage kosten voor de activiteiten,
activiteiten in het weekend en informatieve bijeenkomsten het aantrekkelijker kunnen maken om
deel te nemen aan de activiteiten van het SWOH. Daarnaast zijn er weinig belemmeringen
aangegeven door de onderzoeksgroep. Als belemmeringen voor de potentiële deelnemers om niet
deel te nemen wordt genoemd dat men te weinig tijd heeft, geen interesse heeft, zich nog te jong
voelt of het te duur vindt. Onder de potentiële deelnemers is er vraag naar creatieve activiteiten,
gymnastiek en dagtochtjes. Zoals het activiteitenaanbod er nu uitziet zegt 56% van de potentiële
deelnemers ‘misschien’ deel te willen nemen in de toekomst. Van de mensen die nu als vrijwilliger of
docent betrokken zijn bij de activiteiten van het SWOH, geeft 77% aan deel te willen nemen in de
toekomst. Een positief gegeven, omdat de vrijwilligers en docenten de volgende groep deelnemers
kunnen zijn.
3
,De activiteiten van het SWOH sluiten op dit moment voldoende aan op de vraag van de doelgroep
ouderen. Dus hoewel er geen grote veranderingen hoeven plaats te vinden in het activiteitenaanbod
van het SWOH, doen we Sigma een aantal aanbevelingen om zo goed mogelijk aan te (blijven) sluiten
op de wensen en behoeften van de (potentiële) deelnemers.
4
,Inhoud
Samenvatting...............................................................................................................................1
Voorwoord..................................................................................................................................7
1. Inleiding...................................................................................................................................8
1.1. Opdrachtgever..................................................................................................................8
1.2. Aanleiding.........................................................................................................................8
1.3. Hoofdvraag en deelvragen...............................................................................................8
1.4. Leeswijzer.........................................................................................................................9
2. Theoretisch kader.................................................................................................................10
2.1. Inleiding..........................................................................................................................10
2.2. Demografische gegevens................................................................................................10
2.3. De vergrijzing..................................................................................................................11
2.3.1. Verschuivingen van welzijnsbehoeften...............................................................................11
2.4. Kernfuncties van het welzijnswerk voor ouderen.........................................................12
2.5. Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)...............................................................13
2.6. Ouderen in ontwikkeling................................................................................................14
2.6.1. Levenslooppsychologie.......................................................................................................14
2.6.2. Generatiemodel.................................................................................................................15
2.6.3. Integraal balansmodel.......................................................................................................16
2.6.4. Risicogroepen.....................................................................................................................16
2.7. Ouderen in de samenleving...........................................................................................16
2.7.1. Zingeving............................................................................................................................16
2.7.2. Zingeving en sociaal netwerk.............................................................................................16
2.7.3. Zingeving en educatie........................................................................................................17
2.7.4. Kwetsbaarheid...................................................................................................................17
2.7.5. Eenzaamheid......................................................................................................................18
2.7.6. Preventie............................................................................................................................18
3. Methode................................................................................................................................20
3.1. Populatiegroep/steekproef............................................................................................20
3.2. Onderzoekstype en meetinstrumenten.........................................................................20
3.3. De kwaliteit van het onderzoek.....................................................................................21
4. Resultaten.............................................................................................................................22
4.1. Deelnemers....................................................................................................................22
4.2. Potentiële deelnemers...................................................................................................25
5
, 4.3. Vrijwilligers en docenten................................................................................................28
5. Discussie/Conclusie...............................................................................................................32
6. Aanbevelingen.......................................................................................................................40
7. Bijlagen..................................................................................................................................43
7.1. Literatuurlijst..................................................................................................................43
7.2. Begrippenlijst..................................................................................................................46
7.3. Grafieken........................................................................................................................48
7.4. Uitgeschreven interviews...............................................................................................58
7.5. Voorbeeldenquête.........................................................................................................89
7.6. Huidig activiteitenaanbod van het SWOH....................................................................105
7.7. Draaiboek.....................................................................................................................106
6
,Samenvatting
Voor u ligt het onderzoek ‘de doelgroep ouderen in beweging’. Hierin wordt onderzocht in hoeverre
het huidige aanbod van het Steunpunt Welzijn Ouderen Hoevelaken aansluit op de vraag van de
doelgroep ouderen. Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van Sigma, stichting voor welzijn, zorg
en wonen.
De aanleiding voor dit onderzoek is dat Sigma een schakel wil maken tussen het beleid van gemeente
en organisatie naar de praktijk (de activiteiten van het SWOH). Daarnaast kunnen de uitkomsten van
dit onderzoek een bestanddeel worden van het nieuwe beleidsplan van Sigma. Door zicht te hebben
op de wensen en behoeften onder de doelgroep ouderen in Hoevelaken, kan Sigma nu en in de
toekomst blijven aansluiten op de vraag van deze doelgroep.
Voor ons onderzoek hebben we gebruik gemaakt van kwantitatief en kwalitatief onderzoek. Het
kwantitatieve element in ons onderzoek zijn de enquêtes. Deze zijn gericht op de deelnemers,
vrijwilligers en docenten van het Steunpunt Welzijn Ouderen Hoevelaken en de potentiële
deelnemers. De elementen uit het kwalitatief onderzoek zijn observatie van de activiteiten,
literatuuronderzoek en de interviews. We hebben 350 enquêtes uitgezet en tien interviews
afgenomen onder de bovengenoemde groepen. Daarnaast hebben we interviews afgenomen met de
gemeente Nijkerk, Stichting Welzijn en Ondersteuning Ermelo en Stichting Welzijn Ouderen
Barneveld. We hebben voldoende respons ontvangen om het onderzoek betrouwbaar te noemen.
Uit het onderzoek is gekomen dat de deelnemers, de potentiële deelnemers en de vrijwilligers en
docenten aangeven het huidige activiteitenaanbod op dit moment op zijn minst voldoende te vinden
ten opzichte van hun wensen en behoeften. Tevens geeft het grootste deel van de onderzoeksgroep
aan dat zij het niet nodig vinden dat het activiteitenaanbod aangepast moet worden.
De wensen en behoeften voor activiteiten zijn af te leiden vanuit de interesses van de doelgroep
ouderen. Deze zijn gezondheid, creativiteit, sport en spel, muziek, kunst en cultuur. Uit het
onderzoek is gebleken dat er twee groepen ouderen zijn. De ‘jonge’ ouderen en de ‘oude’ ouderen.
Deze groepen hebben allebei verschillende wensen en behoeften. De ‘jonge’ ouderen zijn meer
geïnteresseerd in actuele vraagstukken, gezondheid, bewegen en creativiteit. De ‘oude’ ouderen zijn
meer gericht op de traditionele activiteiten. De doelgroep ouderen vinden het vooral belangrijk dat
een activiteit in het teken staat van het sociale aspect.
De onderzoeksgroep heeft aangegeven behoefte te hebben aan middag, avond en ochtend
activiteiten. Daarnaast geven zij aan dat een zomerprogramma,lage kosten voor de activiteiten,
activiteiten in het weekend en informatieve bijeenkomsten het aantrekkelijker kunnen maken om
deel te nemen aan de activiteiten van het SWOH. Daarnaast zijn er weinig belemmeringen
aangegeven door de onderzoeksgroep. Als belemmeringen voor de potentiële deelnemers om niet
deel te nemen wordt genoemd dat men te weinig tijd heeft, geen interesse heeft, zich nog te jong
voelt of het te duur vindt. Onder de potentiële deelnemers is er vraag naar creatieve activiteiten,
gymnastiek en dagtochtjes. Zoals het activiteitenaanbod er nu uitziet zegt 56% van de potentiële
deelnemers ‘misschien’ deel te willen nemen in de toekomst. Van de mensen die nu als vrijwilliger of
docent betrokken zijn bij de activiteiten van het SWOH, geeft 77% aan deel te willen nemen in de
toekomst. Een positief gegeven, omdat de vrijwilligers en docenten de volgende groep deelnemers
kunnen zijn.
3
,De activiteiten van het SWOH sluiten op dit moment voldoende aan op de vraag van de doelgroep
ouderen. Dus hoewel er geen grote veranderingen hoeven plaats te vinden in het activiteitenaanbod
van het SWOH, doen we Sigma een aantal aanbevelingen om zo goed mogelijk aan te (blijven) sluiten
op de wensen en behoeften van de (potentiële) deelnemers.
4
,Inhoud
Samenvatting...............................................................................................................................1
Voorwoord..................................................................................................................................7
1. Inleiding...................................................................................................................................8
1.1. Opdrachtgever..................................................................................................................8
1.2. Aanleiding.........................................................................................................................8
1.3. Hoofdvraag en deelvragen...............................................................................................8
1.4. Leeswijzer.........................................................................................................................9
2. Theoretisch kader.................................................................................................................10
2.1. Inleiding..........................................................................................................................10
2.2. Demografische gegevens................................................................................................10
2.3. De vergrijzing..................................................................................................................11
2.3.1. Verschuivingen van welzijnsbehoeften...............................................................................11
2.4. Kernfuncties van het welzijnswerk voor ouderen.........................................................12
2.5. Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)...............................................................13
2.6. Ouderen in ontwikkeling................................................................................................14
2.6.1. Levenslooppsychologie.......................................................................................................14
2.6.2. Generatiemodel.................................................................................................................15
2.6.3. Integraal balansmodel.......................................................................................................16
2.6.4. Risicogroepen.....................................................................................................................16
2.7. Ouderen in de samenleving...........................................................................................16
2.7.1. Zingeving............................................................................................................................16
2.7.2. Zingeving en sociaal netwerk.............................................................................................16
2.7.3. Zingeving en educatie........................................................................................................17
2.7.4. Kwetsbaarheid...................................................................................................................17
2.7.5. Eenzaamheid......................................................................................................................18
2.7.6. Preventie............................................................................................................................18
3. Methode................................................................................................................................20
3.1. Populatiegroep/steekproef............................................................................................20
3.2. Onderzoekstype en meetinstrumenten.........................................................................20
3.3. De kwaliteit van het onderzoek.....................................................................................21
4. Resultaten.............................................................................................................................22
4.1. Deelnemers....................................................................................................................22
4.2. Potentiële deelnemers...................................................................................................25
5
, 4.3. Vrijwilligers en docenten................................................................................................28
5. Discussie/Conclusie...............................................................................................................32
6. Aanbevelingen.......................................................................................................................40
7. Bijlagen..................................................................................................................................43
7.1. Literatuurlijst..................................................................................................................43
7.2. Begrippenlijst..................................................................................................................46
7.3. Grafieken........................................................................................................................48
7.4. Uitgeschreven interviews...............................................................................................58
7.5. Voorbeeldenquête.........................................................................................................89
7.6. Huidig activiteitenaanbod van het SWOH....................................................................105
7.7. Draaiboek.....................................................................................................................106
6
