SAMENVATTING GPR
Christophe Maes
,Inhoudsopgave
Inleiding...................................................................................................................................................................................................... 7
DEEL I: Externe publiekrecht...................................................................................................................................................................... 11
Hoofdstuk 1: het moderne staatsbegrip/ soevereiniteit......................................................................................................................................11
Moderne/ hedendaagse geschiedenis............................................................................................................................................................13
Vroegmoderne/ nieuwe geschiedenis............................................................................................................................................................13
Middeleeuwen................................................................................................................................................................................................14
Externe soevereiniteit.....................................................................................................................................................................................16
Interne soevereiniteit......................................................................................................................................................................................16
Jean Bodin en de absolute soevereiniteit => (16de eeuw).............................................................................................................................17
Thomas Hobbes en de secularisering van de soevereine macht => (sociaal contractdenkers).....................................................................18
John Lock en de verwerping van de absolute soevereiniteit...........................................................................................................................18
Montesquieu en opdeling van de soevereiniteit............................................................................................................................................19
Jean – Jacques Rousseau en de democratische opvatting van de soevereiniteit...........................................................................................21
Het verder temperen van de soevereiniteit....................................................................................................................................................23
De staatssoevereiniteit....................................................................................................................................................................................23
Staatsvormen..................................................................................................................................................................................................25
Regeringsvormen............................................................................................................................................................................................25
Hoofdstuk II: De verhoudingen tussen de staten sinds 1453..............................................................................................................................28
De strijd tussen Valois/ Bourbon en Bourgondië/Habsburg...........................................................................................................................29
De strijd om de suprematie tussen suprematie keizer, Duitse Rijkvorsten en buitenlandse concurrenten..................................................33
Europa en daarbuiten......................................................................................................................................................................................34
Spaanse neoscholastiek...................................................................................................................................................................................36
Brugfiguren.......................................................................................................................................................................................................39
De school van het natuurrecht........................................................................................................................................................................40
Positivisme.......................................................................................................................................................................................................41
Hoofdstuk III: Opkomst van de natiestaat..........................................................................................................................................................31
De absolute monarchie...................................................................................................................................................................................31
Revoluties........................................................................................................................................................................................................33
Het Congres van Wenen...................................................................................................................................................................................34
De geboorte van de natiestaat........................................................................................................................................................................34
Het nieuw volkenrecht....................................................................................................................................................................................36
Eerste Wereldoorlog.......................................................................................................................................................................................39
Tweede Wereldoorlog.....................................................................................................................................................................................42
De bipolaire wereld.........................................................................................................................................................................................43
Een unipolaire wereld.....................................................................................................................................................................................44
Deel II: Intern publiekrecht........................................................................................................................................................................ 43
Hoofdstuk 1 : Frankrijk.........................................................................................................................................................................................43
Crisis, Ancien Régime en Staten-Generaal......................................................................................................................................................44
Van Staten-Generaal naar Assemblée Nationale............................................................................................................................................44
, Bestorming van de Bastille en afschaffing leenrecht......................................................................................................................................44
Universele rechten van de mens, rechten en burger.....................................................................................................................................46
Totstandkoming..............................................................................................................................................................................................46
De ondeelbaarheid van de Franse natie.........................................................................................................................................................47
Uitvoerende macht.........................................................................................................................................................................................47
Wetgevende macht.........................................................................................................................................................................................47
Rechterlijke macht...........................................................................................................................................................................................48
De breuk met de Kerk......................................................................................................................................................................................48
De vlucht van Varennes en de radicalisering..................................................................................................................................................48
Van Assemblée Nationale naar Convention Nationale...................................................................................................................................48
De machtsconcentratie...................................................................................................................................................................................50
De Grote Terreur.............................................................................................................................................................................................50
De nieuwe verklaring van de rechten van de mens en de burger..................................................................................................................52
Politieke structuur onder het directoire.........................................................................................................................................................52
De staatsgreep van Napoleon.........................................................................................................................................................................54
De oprichting van het Consulaat.....................................................................................................................................................................54
Concordaat en codificatie...............................................................................................................................................................................56
De Charte Octroyée (1814).............................................................................................................................................................................57
Intermezzo: de Cent Jours................................................................................................................................................................................59
De Trois Glorieuses (= drie dagen van revolutie -> rellen -> oppositie tegen Karel X -> koning verjaagd)....................................................61
De Charte van 1830.........................................................................................................................................................................................61
D revoluties van 1848......................................................................................................................................................................................62
De Grondwet van de Tweede Republiek.........................................................................................................................................................63
Lodewijk Napoleon Bonaparte als president..................................................................................................................................................65
De machtsconsolidatie van Lodewijk Napoleon.............................................................................................................................................65
De Grondwet van 1852...................................................................................................................................................................................65
Het Tweede Keizerrijk.....................................................................................................................................................................................66
De buitenlandpolitiek......................................................................................................................................................................................66
De Commune van Parijs..................................................................................................................................................................................66
De Lois constitutionnelles van 1875.................................................................................................................................................................67
De polarisatie...................................................................................................................................................................................................67
Wereldoorlog II en het Vichy-regime (1940-1945).........................................................................................................................................67
De bevrijding en de nieuwe Grondwet van 1946............................................................................................................................................69
De instabiliteit van de jaren 1950...................................................................................................................................................................71
De Grondwet van 1958...................................................................................................................................................................................72
Hoofdstuk II: Verenigd Koninkrijk........................................................................................................................................................................67
Het ‘Verenigd Koninkrijk’................................................................................................................................................................................67
Bevoegdheden en grondwettelijke structuur.................................................................................................................................................67
Vooraf: vroege Middeleeuwen tot de 13de eeuw..........................................................................................................................................70
Centralisatie vanaf de 16de eeuw....................................................................................................................................................................71
Het common law.............................................................................................................................................................................................73
De Engelse burgeroorlog (1642-1651)............................................................................................................................................................73
De Glorious Revolution (1688-1889)...............................................................................................................................................................75
De Act of Settlement (1701) C Act of Union (1706-07)...................................................................................................................................76
, Groot-Brittanië vanaf 19de eeuw....................................................................................................................................................................77
Het Verenigd Koninkrijk en Europa.................................................................................................................................................................80
Schotland.........................................................................................................................................................................................................84
Ierland..............................................................................................................................................................................................................85
Noord-Ierland..................................................................................................................................................................................................88
Wales...............................................................................................................................................................................................................88
Hoofdstuk III: Verenigde Staten..........................................................................................................................................................................84
Kolonisatie.......................................................................................................................................................................................................84
Verovering.......................................................................................................................................................................................................85
Expansie...........................................................................................................................................................................................................87
Kolonies en instellingen...................................................................................................................................................................................88
Spanningen en revolutie..................................................................................................................................................................................90
De onafhankelijkheid (1776)...........................................................................................................................................................................93
Articles of Confederation (1777).....................................................................................................................................................................93
Vooraf: checks & balances..............................................................................................................................................................................97
De wetgevende macht....................................................................................................................................................................................98
De uitvoerende macht.....................................................................................................................................................................................99
De rechterlijke macht.....................................................................................................................................................................................101
Het debat over de Bill of Rights (1787-1791)................................................................................................................................................103
De fundamentele rechten en vrijheden........................................................................................................................................................103
Hoofdstuk IV: Rusland.......................................................................................................................................................................................105
Gebied...........................................................................................................................................................................................................105
Bewind...........................................................................................................................................................................................................105
Russisch Recht...............................................................................................................................................................................................105
Europese expansie.........................................................................................................................................................................................107
Rusland in de 19de eeuw..................................................................................................................................................................................1
Eerste Wereldoorlog en de Februarirevolutie..................................................................................................................................................5
Vladimir Lenin en de Oktoberrevolutie.............................................................................................................................................................5
De Grondwet van 10 juli 1G18: invoering van het revolutionair systeem........................................................................................................9
De Grondwet 31 januari 1G24: internationalisering........................................................................................................................................12
De Grondwet van 5 december 1G36: Stalinisme............................................................................................................................................12
De Tweede Wereldoorlog...............................................................................................................................................................................12
De desintegratie van de USSR.........................................................................................................................................................................14
De Grondwet van 1993 en de vestiging van de Russische Federatie..............................................................................................................16
Hoofdstuk V: Duitsland.........................................................................................................................................................................................4
Het Heilig Roomse Rijk......................................................................................................................................................................................4
Het recht in het Heilig Roomse Rijk...................................................................................................................................................................9
Het Congres van Wenen..................................................................................................................................................................................10
De Duitse Bond................................................................................................................................................................................................10
De revolutiegolf van 1848...............................................................................................................................................................................12
Het Frankfurter Parlement..............................................................................................................................................................................12
De kwestie Sleeswijk-Holstein (1864).............................................................................................................................................................13
De oorlog tegen Oostenrijk (1866-1867).........................................................................................................................................................13
, De eenmaking (1871)........................................................................................................................................................................................1
De transformatie van Duitsland na WO I...........................................................................................................................................................3
Het politiek systeem..........................................................................................................................................................................................5
De staatsstructuur.............................................................................................................................................................................................5
De sociale rechtsstaat.......................................................................................................................................................................................6
De overgang van de democratie naar de dictatuur..........................................................................................................................................8
Duitse juristen en nazirecht............................................................................................................................................................................10
De Duitse Democratische Republiek (DDR) (“het Zuiden”)............................................................................................................................12
De Duitse Bondsrepubliek (BRD) (het “Westen”)...........................................................................................................................................13
07/05/2025: Gastcollege – herdenking van 8 mei 1945................................................................................................................................ 2
Harry De Neve – het verhaal van zijn vader Leon De Neve....................................................................................................................................2
Vader van Harry:.................................................................................................................................................................................................2
Verzetsgroep:.....................................................................................................................................................................................................2
Concentratiekampen:.........................................................................................................................................................................................2
Na de bevrijding:................................................................................................................................................................................................2
Prof. Em. Dr. Hélène Casman (VUB)......................................................................................................................................................................2
Grootvader:........................................................................................................................................................................................................2
Tijdens WO II:.....................................................................................................................................................................................................2
Verzet en gevolgen:............................................................................................................................................................................................2
Na de oorlog:......................................................................................................................................................................................................2
Drs. Jasper Van Steenbergen (UA)........................................................................................................................................................................3
Hoofdstuk VI: China...............................................................................................................................................................................................4
De Chinese samenleving en het recht...............................................................................................................................................................6
Het confucianisme..............................................................................................................................................................................................8
De evolutie tot de Ming-dynastie....................................................................................................................................................................12
De bureaucratie...............................................................................................................................................................................................14
Het gerechtelijk apparaat................................................................................................................................................................................14
De problemen met de buitenlandse grootmachten.......................................................................................................................................16
De interne problemen.......................................................................................................................................................................................1
De geopolitieke ontwikkelingen........................................................................................................................................................................3
De veranderingen in het Chinese recht.............................................................................................................................................................3
De dictatuur van het proletariaat......................................................................................................................................................................5
De toenadering vanuit het Westen...................................................................................................................................................................7
De Grondwet van 4 December 1982.................................................................................................................................................................8
De Chinese Communistische Partij..................................................................................................................................................................10
De ondergeschikte besturen...........................................................................................................................................................................10
Een globale grootmacht..................................................................................................................................................................................10
Examen uitleg........................................................................................................................................................................................... 12
De leerstof............................................................................................................................................................................................................12
Examen................................................................................................................................................................................................................14
,Voorbeeldvragen.................................................................................................................................................................................................15
,INLEIDING
Voorbeeld examenvragen
1) Wanneer de Franse revolutionairen van 1789-1793 streven naar een ‘strikte scheiding der machten’, beogen ze:
a) De oprichting van een parlementair systeem
b) Een rigide scheiding van de wetgevende macht, de uitvoerende macht en de rechterlijke macht
c) De rechterlijke macht strikt gescheiden houden van de politieke machten om de onafhankelijkheid
ervan te bewaren
d) De vestiging naast het formele politieke systeem van een parallel systeem waar de werkelijke
politieke macht ligt
2) Welke van onderstaande denkers verwerpt de representatie van belangen omdat deze de besluitvorming van
de gemeenschap corrumpeert, terwijl ‘de wet de algemene wil van het volk dient uit te drukken’?
a) John Locke
b) Montesquieu
c) Jean-Jacques Rousseau
d) Vladimir Lenin
3) Leg het volgende citaat van persoon X uit en situeer
“It is emphatically the province and duty of the judicial department to say what the law is. Those who apply the
rule to particular cases must, of necessity, expound and interpret that rule. If two laws conffict with each other,
the courts must decide on the operation of each. So if a law be in opposition to the Constitution; if both the law
and the constitution apply to a particular case, so that the court must either decide that case conformably to
the law, disregarding the Constitution; or conformably to the Constitution, disregarding the law; the court must
determine which of these confficting rules governs the case. This is of the very essence of judicial duty.”
Verwacht antwoord
Deze argumentatie is van rechter John Marschall in het arrest Marbury vs. Madison van het Amerikaanse
Hooggerechtshof (1803): de vraag werd gesteld of het Amerikaanse Supreme Court de wet zou volgen
(gestemd door democratisch verkozen Amerikaanse Congres) dan wel de Grondwet (waaraan het Congres zich
te houden had). Het Hof oordeelde dat het bevoegd is om na te gaan of wetgeving in overeenstemming is met
de Grondwet. Het verklaarde de wet van het Congres in kwestie ongeldig en vernietigde ze. De
grondwettigheidstoetsing houdt ook de toetsing van beslissingen en reglementen van de uitvoerende macht in.
Hiermee trok het Amerikaanse Hooggerechtshof een bevoegdheid naar zich toe die niet voorzien was in de
Amerikaanse Grondwet.
Argument: de Grondwet is de hoogste norm, dus de rechter moet kunnen controleren of wetgever die volgt. Als de
rechter de conformiteit aan de Grondwet niet kan toetsen, noch kan afdwingen – door strijdige wetgeving
ongrondwettig te verklaren –, zou het zinloos zijn om een Grondwet te hebben.
4) Onder Mao Tse Tung spiegelde China zich eerst aan de Sovjetunie, maar ging het daarna de eigen tradities te
lijf, wat leidde tot de uitroeiing van het recht. Verklaar (maximaal 500 woorden).
Verwacht antwoord
In de eerste instantie richtte China zich op stalinistische ideeën om een overstap van het keizerrijk naar
communistische samenleving te maken. Onder Jozef Stalin wijzigde koers die werd uitgezet door Vladimir Lenin
en die gericht was op de internationalisering en verspreiding van de communistische idealen. Stalin mikte op
het ‘communisme in één natie’. Ideologisch gezien liet dit de Chinese Volksrepubliek toe om qua
communistische opvattingen af te wijken van de Sovjetunie. China en Rusland werden daardoor stelselmatig
ideologische concurrenten.
De consolidatie van Mao’s macht betekent dat het oude juridisch systeem wordt afgeschaft. De overgang naar
de communistische maatschappij via de onvermijdelijke dictatuur van het proletariaat betekent dat het recht
helemaal moet worden vernieuwd. De wetboeken die in de laatste jaren van het keizerrijk werden aangenomen
en de wetboeken van de Kwomintang worden afgeschaft. Niettemin zijn juridische hervormingen zijn geen
prioriteit voor Mao. Dit wordt duidelijk met de Grote Sprong voorwaarts (1958) en de Culturele Revolutie (1966).
Door Mao’s beleid komt alle activiteit stil te liggen. Mao voert een culturele oorlog tegen de restanten van het
oude China en wil hiermee een dictatuur van het proletariaat invoeren. Mao beveelt om gewapend het Chinese
erfgoed te lijf te gaan, enkel een totale uitwissing van interne prerevolutionaire ideeën kunnen het communisme
in China mogelijk maken. Dit leidt tot de vernietiging van eigendom, zuiveringen in de ambtenarij, de
universiteiten en de diplomatie.
, Geschiedenis van het publiekrecht: wat en waarom?
Geschiedenis van het publiek recht is een metajuridisch vak
Op het snijvlak van academische disciplines: geschiedenis, recht, constitutionele theorie, …
Hoe het recht op een bepaalde plaats in een bepaalde tijd tot stand kwam en ontwikkelt
o Staatsbestel: structuur, staatsorganen, bevoegdheden, …
o Grondrechtenbescherming
Polarisatie tussen personen -> kijken naar de geschiedenis van het publiekrecht
o Amerikaans stelsel -> meerderheidsstelsel -> ‘winner takes it all’
o België -> meer vertegenwoordiging -> meer stabiel bestuur aar sterkere dynamiek van ‘wij
tegen zij’ (=polarisatie)
Vraagstukken waarbij onderzocht wordt op een bepaalde plaats in een bepaalde tijd tot stand kwam
o Wie maakt het recht?
o Hoe maakt men het recht?
o Wanneer en waarom wordt het recht gemaakt?
Historische context van revoluties
Rusland gaat gepaard met die van Frankrijk (verschillen gelijkenissen)
o Hoe en door wie wordt het recht gehandhaafd?
Overheid of privépersonen
De uitvoerende macht of rechters
o Voor wie wordt het recht gemaakt en hoe kunnen deze rechtssubjecten hun rechten
laten gelden?
Belang: voor 1 persoon/ elect clubje of voor een gemeenschap
Jan zonder land: magna charta (1215) onderteken -> rechten toekennen -> toekennen
aan een select groepje; clerus, ridders en de adel
Onderliggend: macht (gedreven door machtsrelaties)
Recht functioneert niet in een vacuüm
Recht is een product in de samenleving en de samenleving heeft een invloed op het recht
o Continue in ontwikkeling (recht en samenleving)
o Recht niet op tijd ontwikkeld -> samenleving: weg ermee we gaan voor een totaal nieuw recht
Recht is onderdeel van, en functioneert binnen, een sociaal-maatschappelijk geheel met zijn
eigen vigerend rechtssysteem
o Rechtssystemen zijn, net als samenlevingen en het recht zelf, continu in ontwikkeling
o Hoe ze zijn vormgegeven, en hoe zij veranderen heeft weer een grote impact op de
samenstelling en ontwikkeling van het recht
Publiekrecht draait om
o Staatsorganen (grondwettelijk hof, parlement, regering, …) en -instellingen
o Algemene politieke principes en rechtsbeginselen (machtenscheiding, democratie, …)
o Juridische begrippen, regels, procedures (politieke structuren, bevoegdheden;
bescherming grondrechten; …)
Publiekrecht: begrijpen waarom die principes er zijn en waarom deze veranderen
= ontwikkeling in het idee Rede voor die ontwikkelingen ↓
Geschiedenis van het publiekrecht: Verklaren kan besloten liggen in:
Begrijpen waarom die elementen er zijn/ waren Het recht zelf
Begrijpen waarom die elementen veranderen, vervangen of Politieke keuzes
Afgeschaft worden Economische motieven
Socio-culturele elementen
Religieuze opvattingen
Toevallige gebeurtenissen
Christophe Maes
,Inhoudsopgave
Inleiding...................................................................................................................................................................................................... 7
DEEL I: Externe publiekrecht...................................................................................................................................................................... 11
Hoofdstuk 1: het moderne staatsbegrip/ soevereiniteit......................................................................................................................................11
Moderne/ hedendaagse geschiedenis............................................................................................................................................................13
Vroegmoderne/ nieuwe geschiedenis............................................................................................................................................................13
Middeleeuwen................................................................................................................................................................................................14
Externe soevereiniteit.....................................................................................................................................................................................16
Interne soevereiniteit......................................................................................................................................................................................16
Jean Bodin en de absolute soevereiniteit => (16de eeuw).............................................................................................................................17
Thomas Hobbes en de secularisering van de soevereine macht => (sociaal contractdenkers).....................................................................18
John Lock en de verwerping van de absolute soevereiniteit...........................................................................................................................18
Montesquieu en opdeling van de soevereiniteit............................................................................................................................................19
Jean – Jacques Rousseau en de democratische opvatting van de soevereiniteit...........................................................................................21
Het verder temperen van de soevereiniteit....................................................................................................................................................23
De staatssoevereiniteit....................................................................................................................................................................................23
Staatsvormen..................................................................................................................................................................................................25
Regeringsvormen............................................................................................................................................................................................25
Hoofdstuk II: De verhoudingen tussen de staten sinds 1453..............................................................................................................................28
De strijd tussen Valois/ Bourbon en Bourgondië/Habsburg...........................................................................................................................29
De strijd om de suprematie tussen suprematie keizer, Duitse Rijkvorsten en buitenlandse concurrenten..................................................33
Europa en daarbuiten......................................................................................................................................................................................34
Spaanse neoscholastiek...................................................................................................................................................................................36
Brugfiguren.......................................................................................................................................................................................................39
De school van het natuurrecht........................................................................................................................................................................40
Positivisme.......................................................................................................................................................................................................41
Hoofdstuk III: Opkomst van de natiestaat..........................................................................................................................................................31
De absolute monarchie...................................................................................................................................................................................31
Revoluties........................................................................................................................................................................................................33
Het Congres van Wenen...................................................................................................................................................................................34
De geboorte van de natiestaat........................................................................................................................................................................34
Het nieuw volkenrecht....................................................................................................................................................................................36
Eerste Wereldoorlog.......................................................................................................................................................................................39
Tweede Wereldoorlog.....................................................................................................................................................................................42
De bipolaire wereld.........................................................................................................................................................................................43
Een unipolaire wereld.....................................................................................................................................................................................44
Deel II: Intern publiekrecht........................................................................................................................................................................ 43
Hoofdstuk 1 : Frankrijk.........................................................................................................................................................................................43
Crisis, Ancien Régime en Staten-Generaal......................................................................................................................................................44
Van Staten-Generaal naar Assemblée Nationale............................................................................................................................................44
, Bestorming van de Bastille en afschaffing leenrecht......................................................................................................................................44
Universele rechten van de mens, rechten en burger.....................................................................................................................................46
Totstandkoming..............................................................................................................................................................................................46
De ondeelbaarheid van de Franse natie.........................................................................................................................................................47
Uitvoerende macht.........................................................................................................................................................................................47
Wetgevende macht.........................................................................................................................................................................................47
Rechterlijke macht...........................................................................................................................................................................................48
De breuk met de Kerk......................................................................................................................................................................................48
De vlucht van Varennes en de radicalisering..................................................................................................................................................48
Van Assemblée Nationale naar Convention Nationale...................................................................................................................................48
De machtsconcentratie...................................................................................................................................................................................50
De Grote Terreur.............................................................................................................................................................................................50
De nieuwe verklaring van de rechten van de mens en de burger..................................................................................................................52
Politieke structuur onder het directoire.........................................................................................................................................................52
De staatsgreep van Napoleon.........................................................................................................................................................................54
De oprichting van het Consulaat.....................................................................................................................................................................54
Concordaat en codificatie...............................................................................................................................................................................56
De Charte Octroyée (1814).............................................................................................................................................................................57
Intermezzo: de Cent Jours................................................................................................................................................................................59
De Trois Glorieuses (= drie dagen van revolutie -> rellen -> oppositie tegen Karel X -> koning verjaagd)....................................................61
De Charte van 1830.........................................................................................................................................................................................61
D revoluties van 1848......................................................................................................................................................................................62
De Grondwet van de Tweede Republiek.........................................................................................................................................................63
Lodewijk Napoleon Bonaparte als president..................................................................................................................................................65
De machtsconsolidatie van Lodewijk Napoleon.............................................................................................................................................65
De Grondwet van 1852...................................................................................................................................................................................65
Het Tweede Keizerrijk.....................................................................................................................................................................................66
De buitenlandpolitiek......................................................................................................................................................................................66
De Commune van Parijs..................................................................................................................................................................................66
De Lois constitutionnelles van 1875.................................................................................................................................................................67
De polarisatie...................................................................................................................................................................................................67
Wereldoorlog II en het Vichy-regime (1940-1945).........................................................................................................................................67
De bevrijding en de nieuwe Grondwet van 1946............................................................................................................................................69
De instabiliteit van de jaren 1950...................................................................................................................................................................71
De Grondwet van 1958...................................................................................................................................................................................72
Hoofdstuk II: Verenigd Koninkrijk........................................................................................................................................................................67
Het ‘Verenigd Koninkrijk’................................................................................................................................................................................67
Bevoegdheden en grondwettelijke structuur.................................................................................................................................................67
Vooraf: vroege Middeleeuwen tot de 13de eeuw..........................................................................................................................................70
Centralisatie vanaf de 16de eeuw....................................................................................................................................................................71
Het common law.............................................................................................................................................................................................73
De Engelse burgeroorlog (1642-1651)............................................................................................................................................................73
De Glorious Revolution (1688-1889)...............................................................................................................................................................75
De Act of Settlement (1701) C Act of Union (1706-07)...................................................................................................................................76
, Groot-Brittanië vanaf 19de eeuw....................................................................................................................................................................77
Het Verenigd Koninkrijk en Europa.................................................................................................................................................................80
Schotland.........................................................................................................................................................................................................84
Ierland..............................................................................................................................................................................................................85
Noord-Ierland..................................................................................................................................................................................................88
Wales...............................................................................................................................................................................................................88
Hoofdstuk III: Verenigde Staten..........................................................................................................................................................................84
Kolonisatie.......................................................................................................................................................................................................84
Verovering.......................................................................................................................................................................................................85
Expansie...........................................................................................................................................................................................................87
Kolonies en instellingen...................................................................................................................................................................................88
Spanningen en revolutie..................................................................................................................................................................................90
De onafhankelijkheid (1776)...........................................................................................................................................................................93
Articles of Confederation (1777).....................................................................................................................................................................93
Vooraf: checks & balances..............................................................................................................................................................................97
De wetgevende macht....................................................................................................................................................................................98
De uitvoerende macht.....................................................................................................................................................................................99
De rechterlijke macht.....................................................................................................................................................................................101
Het debat over de Bill of Rights (1787-1791)................................................................................................................................................103
De fundamentele rechten en vrijheden........................................................................................................................................................103
Hoofdstuk IV: Rusland.......................................................................................................................................................................................105
Gebied...........................................................................................................................................................................................................105
Bewind...........................................................................................................................................................................................................105
Russisch Recht...............................................................................................................................................................................................105
Europese expansie.........................................................................................................................................................................................107
Rusland in de 19de eeuw..................................................................................................................................................................................1
Eerste Wereldoorlog en de Februarirevolutie..................................................................................................................................................5
Vladimir Lenin en de Oktoberrevolutie.............................................................................................................................................................5
De Grondwet van 10 juli 1G18: invoering van het revolutionair systeem........................................................................................................9
De Grondwet 31 januari 1G24: internationalisering........................................................................................................................................12
De Grondwet van 5 december 1G36: Stalinisme............................................................................................................................................12
De Tweede Wereldoorlog...............................................................................................................................................................................12
De desintegratie van de USSR.........................................................................................................................................................................14
De Grondwet van 1993 en de vestiging van de Russische Federatie..............................................................................................................16
Hoofdstuk V: Duitsland.........................................................................................................................................................................................4
Het Heilig Roomse Rijk......................................................................................................................................................................................4
Het recht in het Heilig Roomse Rijk...................................................................................................................................................................9
Het Congres van Wenen..................................................................................................................................................................................10
De Duitse Bond................................................................................................................................................................................................10
De revolutiegolf van 1848...............................................................................................................................................................................12
Het Frankfurter Parlement..............................................................................................................................................................................12
De kwestie Sleeswijk-Holstein (1864).............................................................................................................................................................13
De oorlog tegen Oostenrijk (1866-1867).........................................................................................................................................................13
, De eenmaking (1871)........................................................................................................................................................................................1
De transformatie van Duitsland na WO I...........................................................................................................................................................3
Het politiek systeem..........................................................................................................................................................................................5
De staatsstructuur.............................................................................................................................................................................................5
De sociale rechtsstaat.......................................................................................................................................................................................6
De overgang van de democratie naar de dictatuur..........................................................................................................................................8
Duitse juristen en nazirecht............................................................................................................................................................................10
De Duitse Democratische Republiek (DDR) (“het Zuiden”)............................................................................................................................12
De Duitse Bondsrepubliek (BRD) (het “Westen”)...........................................................................................................................................13
07/05/2025: Gastcollege – herdenking van 8 mei 1945................................................................................................................................ 2
Harry De Neve – het verhaal van zijn vader Leon De Neve....................................................................................................................................2
Vader van Harry:.................................................................................................................................................................................................2
Verzetsgroep:.....................................................................................................................................................................................................2
Concentratiekampen:.........................................................................................................................................................................................2
Na de bevrijding:................................................................................................................................................................................................2
Prof. Em. Dr. Hélène Casman (VUB)......................................................................................................................................................................2
Grootvader:........................................................................................................................................................................................................2
Tijdens WO II:.....................................................................................................................................................................................................2
Verzet en gevolgen:............................................................................................................................................................................................2
Na de oorlog:......................................................................................................................................................................................................2
Drs. Jasper Van Steenbergen (UA)........................................................................................................................................................................3
Hoofdstuk VI: China...............................................................................................................................................................................................4
De Chinese samenleving en het recht...............................................................................................................................................................6
Het confucianisme..............................................................................................................................................................................................8
De evolutie tot de Ming-dynastie....................................................................................................................................................................12
De bureaucratie...............................................................................................................................................................................................14
Het gerechtelijk apparaat................................................................................................................................................................................14
De problemen met de buitenlandse grootmachten.......................................................................................................................................16
De interne problemen.......................................................................................................................................................................................1
De geopolitieke ontwikkelingen........................................................................................................................................................................3
De veranderingen in het Chinese recht.............................................................................................................................................................3
De dictatuur van het proletariaat......................................................................................................................................................................5
De toenadering vanuit het Westen...................................................................................................................................................................7
De Grondwet van 4 December 1982.................................................................................................................................................................8
De Chinese Communistische Partij..................................................................................................................................................................10
De ondergeschikte besturen...........................................................................................................................................................................10
Een globale grootmacht..................................................................................................................................................................................10
Examen uitleg........................................................................................................................................................................................... 12
De leerstof............................................................................................................................................................................................................12
Examen................................................................................................................................................................................................................14
,Voorbeeldvragen.................................................................................................................................................................................................15
,INLEIDING
Voorbeeld examenvragen
1) Wanneer de Franse revolutionairen van 1789-1793 streven naar een ‘strikte scheiding der machten’, beogen ze:
a) De oprichting van een parlementair systeem
b) Een rigide scheiding van de wetgevende macht, de uitvoerende macht en de rechterlijke macht
c) De rechterlijke macht strikt gescheiden houden van de politieke machten om de onafhankelijkheid
ervan te bewaren
d) De vestiging naast het formele politieke systeem van een parallel systeem waar de werkelijke
politieke macht ligt
2) Welke van onderstaande denkers verwerpt de representatie van belangen omdat deze de besluitvorming van
de gemeenschap corrumpeert, terwijl ‘de wet de algemene wil van het volk dient uit te drukken’?
a) John Locke
b) Montesquieu
c) Jean-Jacques Rousseau
d) Vladimir Lenin
3) Leg het volgende citaat van persoon X uit en situeer
“It is emphatically the province and duty of the judicial department to say what the law is. Those who apply the
rule to particular cases must, of necessity, expound and interpret that rule. If two laws conffict with each other,
the courts must decide on the operation of each. So if a law be in opposition to the Constitution; if both the law
and the constitution apply to a particular case, so that the court must either decide that case conformably to
the law, disregarding the Constitution; or conformably to the Constitution, disregarding the law; the court must
determine which of these confficting rules governs the case. This is of the very essence of judicial duty.”
Verwacht antwoord
Deze argumentatie is van rechter John Marschall in het arrest Marbury vs. Madison van het Amerikaanse
Hooggerechtshof (1803): de vraag werd gesteld of het Amerikaanse Supreme Court de wet zou volgen
(gestemd door democratisch verkozen Amerikaanse Congres) dan wel de Grondwet (waaraan het Congres zich
te houden had). Het Hof oordeelde dat het bevoegd is om na te gaan of wetgeving in overeenstemming is met
de Grondwet. Het verklaarde de wet van het Congres in kwestie ongeldig en vernietigde ze. De
grondwettigheidstoetsing houdt ook de toetsing van beslissingen en reglementen van de uitvoerende macht in.
Hiermee trok het Amerikaanse Hooggerechtshof een bevoegdheid naar zich toe die niet voorzien was in de
Amerikaanse Grondwet.
Argument: de Grondwet is de hoogste norm, dus de rechter moet kunnen controleren of wetgever die volgt. Als de
rechter de conformiteit aan de Grondwet niet kan toetsen, noch kan afdwingen – door strijdige wetgeving
ongrondwettig te verklaren –, zou het zinloos zijn om een Grondwet te hebben.
4) Onder Mao Tse Tung spiegelde China zich eerst aan de Sovjetunie, maar ging het daarna de eigen tradities te
lijf, wat leidde tot de uitroeiing van het recht. Verklaar (maximaal 500 woorden).
Verwacht antwoord
In de eerste instantie richtte China zich op stalinistische ideeën om een overstap van het keizerrijk naar
communistische samenleving te maken. Onder Jozef Stalin wijzigde koers die werd uitgezet door Vladimir Lenin
en die gericht was op de internationalisering en verspreiding van de communistische idealen. Stalin mikte op
het ‘communisme in één natie’. Ideologisch gezien liet dit de Chinese Volksrepubliek toe om qua
communistische opvattingen af te wijken van de Sovjetunie. China en Rusland werden daardoor stelselmatig
ideologische concurrenten.
De consolidatie van Mao’s macht betekent dat het oude juridisch systeem wordt afgeschaft. De overgang naar
de communistische maatschappij via de onvermijdelijke dictatuur van het proletariaat betekent dat het recht
helemaal moet worden vernieuwd. De wetboeken die in de laatste jaren van het keizerrijk werden aangenomen
en de wetboeken van de Kwomintang worden afgeschaft. Niettemin zijn juridische hervormingen zijn geen
prioriteit voor Mao. Dit wordt duidelijk met de Grote Sprong voorwaarts (1958) en de Culturele Revolutie (1966).
Door Mao’s beleid komt alle activiteit stil te liggen. Mao voert een culturele oorlog tegen de restanten van het
oude China en wil hiermee een dictatuur van het proletariaat invoeren. Mao beveelt om gewapend het Chinese
erfgoed te lijf te gaan, enkel een totale uitwissing van interne prerevolutionaire ideeën kunnen het communisme
in China mogelijk maken. Dit leidt tot de vernietiging van eigendom, zuiveringen in de ambtenarij, de
universiteiten en de diplomatie.
, Geschiedenis van het publiekrecht: wat en waarom?
Geschiedenis van het publiek recht is een metajuridisch vak
Op het snijvlak van academische disciplines: geschiedenis, recht, constitutionele theorie, …
Hoe het recht op een bepaalde plaats in een bepaalde tijd tot stand kwam en ontwikkelt
o Staatsbestel: structuur, staatsorganen, bevoegdheden, …
o Grondrechtenbescherming
Polarisatie tussen personen -> kijken naar de geschiedenis van het publiekrecht
o Amerikaans stelsel -> meerderheidsstelsel -> ‘winner takes it all’
o België -> meer vertegenwoordiging -> meer stabiel bestuur aar sterkere dynamiek van ‘wij
tegen zij’ (=polarisatie)
Vraagstukken waarbij onderzocht wordt op een bepaalde plaats in een bepaalde tijd tot stand kwam
o Wie maakt het recht?
o Hoe maakt men het recht?
o Wanneer en waarom wordt het recht gemaakt?
Historische context van revoluties
Rusland gaat gepaard met die van Frankrijk (verschillen gelijkenissen)
o Hoe en door wie wordt het recht gehandhaafd?
Overheid of privépersonen
De uitvoerende macht of rechters
o Voor wie wordt het recht gemaakt en hoe kunnen deze rechtssubjecten hun rechten
laten gelden?
Belang: voor 1 persoon/ elect clubje of voor een gemeenschap
Jan zonder land: magna charta (1215) onderteken -> rechten toekennen -> toekennen
aan een select groepje; clerus, ridders en de adel
Onderliggend: macht (gedreven door machtsrelaties)
Recht functioneert niet in een vacuüm
Recht is een product in de samenleving en de samenleving heeft een invloed op het recht
o Continue in ontwikkeling (recht en samenleving)
o Recht niet op tijd ontwikkeld -> samenleving: weg ermee we gaan voor een totaal nieuw recht
Recht is onderdeel van, en functioneert binnen, een sociaal-maatschappelijk geheel met zijn
eigen vigerend rechtssysteem
o Rechtssystemen zijn, net als samenlevingen en het recht zelf, continu in ontwikkeling
o Hoe ze zijn vormgegeven, en hoe zij veranderen heeft weer een grote impact op de
samenstelling en ontwikkeling van het recht
Publiekrecht draait om
o Staatsorganen (grondwettelijk hof, parlement, regering, …) en -instellingen
o Algemene politieke principes en rechtsbeginselen (machtenscheiding, democratie, …)
o Juridische begrippen, regels, procedures (politieke structuren, bevoegdheden;
bescherming grondrechten; …)
Publiekrecht: begrijpen waarom die principes er zijn en waarom deze veranderen
= ontwikkeling in het idee Rede voor die ontwikkelingen ↓
Geschiedenis van het publiekrecht: Verklaren kan besloten liggen in:
Begrijpen waarom die elementen er zijn/ waren Het recht zelf
Begrijpen waarom die elementen veranderen, vervangen of Politieke keuzes
Afgeschaft worden Economische motieven
Socio-culturele elementen
Religieuze opvattingen
Toevallige gebeurtenissen
