Week 1 — methodendebat en onderzoeksvraag
Academisch-juridisch onderzoek: richt zich op het recht als object van studie, met het doel
kennisvermeerdering en theorievorming. Is niet strikt gebonden aan het geldende recht.
Wetenschappelijke eisen: originele, relevante en ingebedde onderzoeksvraag, theoretisch
kader, uitgewerkte methode, zorgvuldige uitvoering, transparantie en verantwoording.
Integriteitsnormen: eerlijkheid, betrouwbaarheid, controleerbaarheid, onafhankelijkheid.
Verschil met praktijkjurist: meer vrijheid in de vraagkeuze, methode en invalshoek: kan verklaren,
evalueren, vergelijken en verbeteren.
Een rechtswetenschap heeft meer vrijheid en moet methodisch verantwoord werken, gericht op
kennisvermeerdering.
Zeven fasen van het onderzoeksproces:
1. Probleem identificeren
2. Onderzoeksvraag formuleren
3. Concepten uitwerken
4. Methode ontwerpen
5. Informatie verzamelen
6. Analyseren
7. Conclusies trekken
Iteratief proces: terugkoppeling tussen fasen, bijstelling van vraag mogelijk.
Onderzoek verloopt niet lineair maar cyclisch, fasen en herinterpretatie zijn normaal en
noodzakelijk.
Criteria voor een geschikt onderzoeksthema:
1. Relevant zijn
2. Methodisch uitvoerbaar
3. Haalbaar
4. Relevant
5. Afgebakend (van breed naar concreet vraagstuk: geografisch, doelgroep, type vraag)
6. Past bij de onderzoeker
7. Aansluiten bij de beschikbare methoden.
Red ags: te sterke persoonlijke betrokkenheid, te vroege oplossingsgerichtheid,
toekomstgericht onderzoek
fl
,Kenmerken onderzoeksvraag:
- Origineel (kennislacune)
- Relevantie (juridisch, maatschappelijk, wetenschappelijk)
- Precisie (heldere taal, afbakening, definitie kernbegrippen)
- Methodische invalshoek/methodisch onderbouwd
- Haalbaarheid (
- Deelvragen
“Wenselijk” is normatief. Een onderzoeksvraag moet concrete beoordelingscriteria bevatten, bijv
doelmatigheid, rechtvaardigheid of effectiviteit.
“Andere landen” is te breed; specifieke landen moeten worden genoemd om het onderzoek
afgebakend en haalbaar te maken.
“Wat zijn de grootste knelpunten” is te sturend; de formulering veronderstelt dat er al knelpunten
zijn, wat tot bias kan leden.
Leerdoel 5: de student kan verschillende onderzoeksmethoden benoemen en het verschil
tussen juridisch-dogmatisch, rechtsvergelijkend, rechtstheoretisch en empirisch onderzoek
uitleggen
1. Juridisch dogmatisch: interpretatie van het geldend recht, hermeneutiek (rechtsvinding)
2. Rechtsvergelijkend: systemen vergelijken
3. Empirisch: methoden —> interviews, enquetes, effectiviteitsmeting
4. Rechtstheoretisch/normatief: achterliggende rechtsbeginselen, verantwoordelijke
rechtssubject
Waarschuwing: let op valkuilen bij te brede thema’s, onvoldoende precisie in vragen en bij
methoden die niet aansluiten bij de vraag.
5 eisen van rechtswetenschappelijk onderzoek
1. Onderzoeksvraag: origineel, relevant, ingebed in literatuur, kernbegrippen uitgelegd
2. Bijdrage aan theorievorming: onderzoek moet bestaande theorieën toetsen, uitbreiden of
nieuwe ontwikkelen
3. Uitgewerkte methode + zorgvuldige bronnenonderzoek: methode past bij de vraag,
systematisch en controleerbaar
4. Beantwoording van de vraag: nauwkeurig, analytisch, niet alleen beschrijvend maar ook
interpreteren/vergelijkend analyseren.
5. Verantwoordigingsbeginsel: transparantie over keuzes, bronnen, beperkingen
Kernwaarden van wetenschappelijke integriteit volgens Van Dijck e.a.:
1. Eerlijkheid: open zijn voer onzekerheden, resultaten naar waarheid rapporteren etc
2. Zorgvuldigheid en betrouwbaarheid: bronnen correct gebruiken, reproduceerbaarheid
nastreven
3. Transparantie: verantwoording afleggen over de keuzes gemaakt in onderzoek
4. Onafhankelijkheid en onpartijdigheid: vrij van beïnvloeding door persoonlijke, politieke of
commerciële belangen.
Voorbeelden schending integriteit: bias, privacyschending, fabriceren van data, plagiaat
, Artikelen & auteurs
Stolker (over de status van rechtswetenschap)
Het artikel gaat in op hoe juridisch onderzoek zich verhoudt tot andere wetenschapsgebieden en
welke uitdagingen er zijn voor toepasbaarheid en gezag.
Centrale stelling: De rechtswetenschap heeft een lange traditie, maar haar status als
“wetenschap” is niet vanzelfsprekend. Juridisch onderzoek is vaal normatief, verweven met
praktijk en mist soms de methodologische helderheid en toetsbaarheid die in andere
wetenschappen gebruikelijk is. Om haar wetenschappelijke gezag te versterken, moet de
rechtswetenschap leren van andere disciplines.
Hij gebruikt twee zaken om te laten zien dat juridisch redeneren tot sterk uiteenlopende
uitkomsten kan leiden, zelfs bij verstandige en kundige mensen.
Dus waarom staat de status van rechtswetenschap ter discussie: juridisch onderzoek is vaak
normatief, verweven met de praktijk en mist toetsbaarheid en methodologische helderheid.
Kernverschil tussen juridisch onderzoek en onderzoek in andere disciplines: in natuur en
sociale wetenschappen wordt gewerkt met toetsbare hypothesen, verificatie en falsificatie; in de
rechtswetenschap zijn interpretatie en normnativiteit belangrijker, wat de toetsbaarheid
bemoeilijkt.
Kwetsbaarheden:
1. Onderzoeker en onderzoeksobject vallen vaak samen: juristen onderzoeken het recht dat ze
zelf toepassen.
2. Nauwe verwevenheid met rechtspraktijk: hoogleraren zijn vaak ook rechter/advocaat
3. Normatief karakter: gericht op “ought” (= hoe het zou moeten zijn) ipv op ‘is’ hoe het feitelijk
is.
Voorstellen voor verbetering: meer aandacht voor innovatie, methoden en technieken,
openheid en falsifieerbaarheid, empire, internationale oriëntatie en kwaliteitsindicatoren.
Conclusie: rechtswetenschap moet zelfkritische worden en methodologisch sterker zonder haar
eigenheid te verliezen. Leren van andere disciplines, maar mag trots zijn op haar
maatschappelijke relevantie en traditie.
Het artikel laat zien dat wetenschappelijkheid in het recht niet hetzelfde betekent als sociale
wetenschappen. Het recht heeft weer eigen criteria en moet daarom deels een eigen vorm van
toetsbaarheid ontwikkelen.
Academisch-juridisch onderzoek: richt zich op het recht als object van studie, met het doel
kennisvermeerdering en theorievorming. Is niet strikt gebonden aan het geldende recht.
Wetenschappelijke eisen: originele, relevante en ingebedde onderzoeksvraag, theoretisch
kader, uitgewerkte methode, zorgvuldige uitvoering, transparantie en verantwoording.
Integriteitsnormen: eerlijkheid, betrouwbaarheid, controleerbaarheid, onafhankelijkheid.
Verschil met praktijkjurist: meer vrijheid in de vraagkeuze, methode en invalshoek: kan verklaren,
evalueren, vergelijken en verbeteren.
Een rechtswetenschap heeft meer vrijheid en moet methodisch verantwoord werken, gericht op
kennisvermeerdering.
Zeven fasen van het onderzoeksproces:
1. Probleem identificeren
2. Onderzoeksvraag formuleren
3. Concepten uitwerken
4. Methode ontwerpen
5. Informatie verzamelen
6. Analyseren
7. Conclusies trekken
Iteratief proces: terugkoppeling tussen fasen, bijstelling van vraag mogelijk.
Onderzoek verloopt niet lineair maar cyclisch, fasen en herinterpretatie zijn normaal en
noodzakelijk.
Criteria voor een geschikt onderzoeksthema:
1. Relevant zijn
2. Methodisch uitvoerbaar
3. Haalbaar
4. Relevant
5. Afgebakend (van breed naar concreet vraagstuk: geografisch, doelgroep, type vraag)
6. Past bij de onderzoeker
7. Aansluiten bij de beschikbare methoden.
Red ags: te sterke persoonlijke betrokkenheid, te vroege oplossingsgerichtheid,
toekomstgericht onderzoek
fl
,Kenmerken onderzoeksvraag:
- Origineel (kennislacune)
- Relevantie (juridisch, maatschappelijk, wetenschappelijk)
- Precisie (heldere taal, afbakening, definitie kernbegrippen)
- Methodische invalshoek/methodisch onderbouwd
- Haalbaarheid (
- Deelvragen
“Wenselijk” is normatief. Een onderzoeksvraag moet concrete beoordelingscriteria bevatten, bijv
doelmatigheid, rechtvaardigheid of effectiviteit.
“Andere landen” is te breed; specifieke landen moeten worden genoemd om het onderzoek
afgebakend en haalbaar te maken.
“Wat zijn de grootste knelpunten” is te sturend; de formulering veronderstelt dat er al knelpunten
zijn, wat tot bias kan leden.
Leerdoel 5: de student kan verschillende onderzoeksmethoden benoemen en het verschil
tussen juridisch-dogmatisch, rechtsvergelijkend, rechtstheoretisch en empirisch onderzoek
uitleggen
1. Juridisch dogmatisch: interpretatie van het geldend recht, hermeneutiek (rechtsvinding)
2. Rechtsvergelijkend: systemen vergelijken
3. Empirisch: methoden —> interviews, enquetes, effectiviteitsmeting
4. Rechtstheoretisch/normatief: achterliggende rechtsbeginselen, verantwoordelijke
rechtssubject
Waarschuwing: let op valkuilen bij te brede thema’s, onvoldoende precisie in vragen en bij
methoden die niet aansluiten bij de vraag.
5 eisen van rechtswetenschappelijk onderzoek
1. Onderzoeksvraag: origineel, relevant, ingebed in literatuur, kernbegrippen uitgelegd
2. Bijdrage aan theorievorming: onderzoek moet bestaande theorieën toetsen, uitbreiden of
nieuwe ontwikkelen
3. Uitgewerkte methode + zorgvuldige bronnenonderzoek: methode past bij de vraag,
systematisch en controleerbaar
4. Beantwoording van de vraag: nauwkeurig, analytisch, niet alleen beschrijvend maar ook
interpreteren/vergelijkend analyseren.
5. Verantwoordigingsbeginsel: transparantie over keuzes, bronnen, beperkingen
Kernwaarden van wetenschappelijke integriteit volgens Van Dijck e.a.:
1. Eerlijkheid: open zijn voer onzekerheden, resultaten naar waarheid rapporteren etc
2. Zorgvuldigheid en betrouwbaarheid: bronnen correct gebruiken, reproduceerbaarheid
nastreven
3. Transparantie: verantwoording afleggen over de keuzes gemaakt in onderzoek
4. Onafhankelijkheid en onpartijdigheid: vrij van beïnvloeding door persoonlijke, politieke of
commerciële belangen.
Voorbeelden schending integriteit: bias, privacyschending, fabriceren van data, plagiaat
, Artikelen & auteurs
Stolker (over de status van rechtswetenschap)
Het artikel gaat in op hoe juridisch onderzoek zich verhoudt tot andere wetenschapsgebieden en
welke uitdagingen er zijn voor toepasbaarheid en gezag.
Centrale stelling: De rechtswetenschap heeft een lange traditie, maar haar status als
“wetenschap” is niet vanzelfsprekend. Juridisch onderzoek is vaal normatief, verweven met
praktijk en mist soms de methodologische helderheid en toetsbaarheid die in andere
wetenschappen gebruikelijk is. Om haar wetenschappelijke gezag te versterken, moet de
rechtswetenschap leren van andere disciplines.
Hij gebruikt twee zaken om te laten zien dat juridisch redeneren tot sterk uiteenlopende
uitkomsten kan leiden, zelfs bij verstandige en kundige mensen.
Dus waarom staat de status van rechtswetenschap ter discussie: juridisch onderzoek is vaak
normatief, verweven met de praktijk en mist toetsbaarheid en methodologische helderheid.
Kernverschil tussen juridisch onderzoek en onderzoek in andere disciplines: in natuur en
sociale wetenschappen wordt gewerkt met toetsbare hypothesen, verificatie en falsificatie; in de
rechtswetenschap zijn interpretatie en normnativiteit belangrijker, wat de toetsbaarheid
bemoeilijkt.
Kwetsbaarheden:
1. Onderzoeker en onderzoeksobject vallen vaak samen: juristen onderzoeken het recht dat ze
zelf toepassen.
2. Nauwe verwevenheid met rechtspraktijk: hoogleraren zijn vaak ook rechter/advocaat
3. Normatief karakter: gericht op “ought” (= hoe het zou moeten zijn) ipv op ‘is’ hoe het feitelijk
is.
Voorstellen voor verbetering: meer aandacht voor innovatie, methoden en technieken,
openheid en falsifieerbaarheid, empire, internationale oriëntatie en kwaliteitsindicatoren.
Conclusie: rechtswetenschap moet zelfkritische worden en methodologisch sterker zonder haar
eigenheid te verliezen. Leren van andere disciplines, maar mag trots zijn op haar
maatschappelijke relevantie en traditie.
Het artikel laat zien dat wetenschappelijkheid in het recht niet hetzelfde betekent als sociale
wetenschappen. Het recht heeft weer eigen criteria en moet daarom deels een eigen vorm van
toetsbaarheid ontwikkelen.
