Rubric (2026) Children’s lived experience: culturele natuur van
[A] Description: clearly describe origin problem + menselijke ontwikkeling meenemen in onderzoek
contributors; people + factors involved; process + Als dit niet wordt gedaan → over generalisaties en
mechanisms problem → quality of description + maken van ecological commitments
properly explained [5 sources] (hypotheses/aannames zonder deze te testen)
[A] Application: connect sources to the three levels Ontwikkeling bestuderen = lived experience van
[B] Solution: clearly described solutions with good kind bestuderen.
logic/arguments [2 sources] Participatie Theorie: individu en context of cultuur
1: Cultural Diversity (Romijn) worden niet als afzonderlijke entiteiten
NL is een super divers land, niet alleen qua beschouwd; ipv beschouwd als wederzijds
etniciteit maar ook qua verschillen in specifieke vormende aspecten van het levensproces.
karaktereigenschappen. Ontwikkeling hoeft niet als een proces van
Cultuur (Bronfenbrenner): cultuur en kind twee internalisering behandeld te worden, en kan
losse entiteiten, cultuur werkt als extern invloed op gezien worden als een proces van groei in
ontwikkeling kind (macro-niveau, is iets wat ons manieren van participatie (transformatie van
allemaal bindt) participatie).
Cultuur (Vygotsky): cultuur is een systeem waarin Super & Harkness (1986)
elk menselijk activiteit is gerealiseerd en Developmental Niche: een raamwerk voor het
geïnternaliseerd (micro-niveau). beoordelen hoe culturele structuren de
Cultuur (Weisner): internalisatie van cultural ontwikkeling van kinderen beïnvloeden.
scripts (routines) als een actor i.p.v. passief Settings (physical + social): specifieke, dagelijkse
ontvanger (actieve rol om cultuur eigen te maken, omgevingen van kinderen (huis, buurt,
kind-niveau). aanwezigheid van andere kinderen,
Cultuur (Rogoff): cultuur als community verantwoordelijkheden)
participation i.p.v. internaliseren, je maakt al deel Customs: gebruikelijke, routinematige praktijken
van cultuur als je geboren bent. Cultuur is van kinderopvang en -onderwijs binnen een
wederzijdse vorming. gemeenschap, waaronder slaaparrangementen,
Cultuur (Vélez-Agosto): voeding en sociale interactie.
cultuur zit in alle settings Caretaker Psychology: overtuigingen, attitudes en
(proximal + distal), is een "ethno-theorieën" (culturele opvattingen over
altijd-veranderend systeem kinderen) van ouders en andere verzorgers. Zorgt
bestaand uit de praktijken voor de organisatie van ouderlijke strategieën op
van sociale de lange en korte termijn, binnen de beperkingen
gemeenschappen en de interpretatie ervan door van de settings en customs.
taal, belang van dagelijkse, culturele activiteiten. Relaties tussen de
Rogoff et al. (2018) subsystemen van dit
“Hoe leren kinderen omgaan met de praktijken die raamwerk fungeren op
gebruikelijk zijn in de verschillende omgevingen basis van de functies van
van hun leven?” → Betoog dat cultuur en mensen grotere cultuur en
niet losse entiteiten zijn omdat cultuur in elke omgeving. Ze worden
alledaagse interactie tussen mensen te vinden is. bemiddeld door homeostatische mechanismes die
Onderzoek wat mensen en cultuur ontkoppelt de drie subsystemen in balans houden. Ze delen
schaadt de ecologische banden ervan. Leidt tot de functie om de individuele ontwikkeling-ervaring
incompleet beeld van hetgeen wat onderzocht te organiseren.
wordt. Vélez-Agosto et al. (2017)
Oplossing is contextueel onderzoek: Kritiek op model Bronfenbrenner + voorstel om
Sociocultureel theoretisch perspectief: focus meer cultuur te verplaatsen naar micro → Culture zowel
op ontwikkeling door participatie en dagelijkse het proces als de inhoud van dagelijkse
praktijken/settings van kind activiteiten, en is daarmee onlosmakelijk
, verbonden met alle contexten waarin 2006) en highest self-esteem, self-determination
ontwikkelingsprocessen en -uitkomsten in integration profile. Better psychological
plaatsvinden, met name in de microsystemen. adjustment in integration profile (Sidler, 2022).
Vygotsky’s Sociocultural Theory: extern gebruik Bornstein et al. (2019)
van culturele middelen en tekens wordt later 1. Culturele en maatschappelijke context speelt
geïnternaliseerd voor hogere psychologische een grote rol in de opvoedingskennis van moeders.
functies. Ontwikkeling is vanaf begin een cultureel Westerse moeders (met name in de VS) hebben
bemiddeld proces vanwege gebruik van doorgaans meer toegang tot formele educatieve
menselijke middelen bronnen. 2. Opleiding is een universeel belangrijke
General Law of Cultural Development: elk functie factor, maar de invloed ervan verschilt per land. 3.
in ontwikkeling van het kind verschijnt tweemaal: Opvoedingskennis kan en moet verbeterd worden,
eerst op het sociale (interpsychologisch) niveau en aangezien veel moeders aangeven dat ze behoefte
vervolgens op het individuele (intrapsychologisch) hebben aan meer betrouwbare informatie over de
niveau. Alle hogere functies zijn van oorsprong ontwikkeling van hun kind. Geen enkele factor was
daadwerkelijke relaties tussen mensen. in alle landen significant → opvoedingskennis
Weisner’s Ecocultural Theory: culturele beïnvloed door context specifieke factoren.
gemeenschap biedt kinderen ontwikkelingspaden Praktische implicaties: Betere educatie en
aan binnen een eco-culturele context. toegankelijke, evidence-based
Ontwikkelingspaden worden geïnternaliseerd in opvoedingsinformatie kunnen helpen om
dagelijkse routines (bedtijd, gamen, huiswerk, opvoedingspraktijken te optimaliseren.
koken, etc.). Volgens deze theorie is cultuur de Measurement Invariance: statistische methode
routines waar we in deelnemen. dat vaststelt of een meetmethode hetzelfde
Rogoff’s Transformation of Particiaption: cultuur construct op dezelfde wijze meet langs
zit in de routines van de gemeenschap, die verschillende groepen, culturen of tijden.
richtlijnen voor betrekking bij culturele participatie Sidler et al. (2022)
bieden. Culturele processen maken niet deel uit Focus op acculturatie van
van een hiërarchisch systeem, en cultuur dringt meerderheidsgroep/wederzijdse acculturatie.
door tot alle aspecten van leven, dus ook (Mutual) Acculturation: culturele en
ontwikkeling. psychologische verandering van individuen en
2: Diversity in Society (Slot) groepen bij intercultureel contact.
Nederlanders leven vaak in een bubbel, waarin ze Acculturatieprofielen: 1. Sterke integratie – Zowel
zelf vaak ook nog niet volledig geïntegreerd zijn. Inminderheden als meerderheidsgroepen
media vertekend beeld: integratie = assimilatie, ondersteunen het behoud van erfgoedculturen, de
terwijl academici anders zeggen. adoptie van de dominante cultuur, intercultureel
Acculturation Theory (Berry, 2006): proces van contact en culturele kennisverwerving. 2.
verandering om tussen twee of meer culturen te Gematigde integratie – Minder nadruk op adoptie
leven (in de breedste zin). Proces van twee kanten: van de dominante cultuur, maar nog steeds steun
aanpassing en verwelkoming. voor interculturele interactie. 3. Lage
verantwoordelijkheid voor de meerderheid –
Weinig steun voor intercultureel contact en
culturele aanpassing van de meerderheid.
Deze profielen tonen aan dat acculturatie niet
simpelweg een proces is waarin minderheden
Kritiek op Berry: aanname dat er 1 grote en gehele moeten aanpassen, maar dat beide groepen
dominante cultuur of meerderheidsgroep is, invloed hebben op het proces.
superdiversity maakt inzet theorie moeilijk, Relatie acculturatieprofielen en psychologische
directional processen worden niet meegenomen. aanpassing: adolescenten in de sterke- en
Beste strategie kinderen? → Integration best for gematigde integratieprofielen hogere niveaus van
psychological and social-cultural adaptation (Berry, zelfwaardering (self-esteem) en zelfbepaling (self-
[A] Description: clearly describe origin problem + menselijke ontwikkeling meenemen in onderzoek
contributors; people + factors involved; process + Als dit niet wordt gedaan → over generalisaties en
mechanisms problem → quality of description + maken van ecological commitments
properly explained [5 sources] (hypotheses/aannames zonder deze te testen)
[A] Application: connect sources to the three levels Ontwikkeling bestuderen = lived experience van
[B] Solution: clearly described solutions with good kind bestuderen.
logic/arguments [2 sources] Participatie Theorie: individu en context of cultuur
1: Cultural Diversity (Romijn) worden niet als afzonderlijke entiteiten
NL is een super divers land, niet alleen qua beschouwd; ipv beschouwd als wederzijds
etniciteit maar ook qua verschillen in specifieke vormende aspecten van het levensproces.
karaktereigenschappen. Ontwikkeling hoeft niet als een proces van
Cultuur (Bronfenbrenner): cultuur en kind twee internalisering behandeld te worden, en kan
losse entiteiten, cultuur werkt als extern invloed op gezien worden als een proces van groei in
ontwikkeling kind (macro-niveau, is iets wat ons manieren van participatie (transformatie van
allemaal bindt) participatie).
Cultuur (Vygotsky): cultuur is een systeem waarin Super & Harkness (1986)
elk menselijk activiteit is gerealiseerd en Developmental Niche: een raamwerk voor het
geïnternaliseerd (micro-niveau). beoordelen hoe culturele structuren de
Cultuur (Weisner): internalisatie van cultural ontwikkeling van kinderen beïnvloeden.
scripts (routines) als een actor i.p.v. passief Settings (physical + social): specifieke, dagelijkse
ontvanger (actieve rol om cultuur eigen te maken, omgevingen van kinderen (huis, buurt,
kind-niveau). aanwezigheid van andere kinderen,
Cultuur (Rogoff): cultuur als community verantwoordelijkheden)
participation i.p.v. internaliseren, je maakt al deel Customs: gebruikelijke, routinematige praktijken
van cultuur als je geboren bent. Cultuur is van kinderopvang en -onderwijs binnen een
wederzijdse vorming. gemeenschap, waaronder slaaparrangementen,
Cultuur (Vélez-Agosto): voeding en sociale interactie.
cultuur zit in alle settings Caretaker Psychology: overtuigingen, attitudes en
(proximal + distal), is een "ethno-theorieën" (culturele opvattingen over
altijd-veranderend systeem kinderen) van ouders en andere verzorgers. Zorgt
bestaand uit de praktijken voor de organisatie van ouderlijke strategieën op
van sociale de lange en korte termijn, binnen de beperkingen
gemeenschappen en de interpretatie ervan door van de settings en customs.
taal, belang van dagelijkse, culturele activiteiten. Relaties tussen de
Rogoff et al. (2018) subsystemen van dit
“Hoe leren kinderen omgaan met de praktijken die raamwerk fungeren op
gebruikelijk zijn in de verschillende omgevingen basis van de functies van
van hun leven?” → Betoog dat cultuur en mensen grotere cultuur en
niet losse entiteiten zijn omdat cultuur in elke omgeving. Ze worden
alledaagse interactie tussen mensen te vinden is. bemiddeld door homeostatische mechanismes die
Onderzoek wat mensen en cultuur ontkoppelt de drie subsystemen in balans houden. Ze delen
schaadt de ecologische banden ervan. Leidt tot de functie om de individuele ontwikkeling-ervaring
incompleet beeld van hetgeen wat onderzocht te organiseren.
wordt. Vélez-Agosto et al. (2017)
Oplossing is contextueel onderzoek: Kritiek op model Bronfenbrenner + voorstel om
Sociocultureel theoretisch perspectief: focus meer cultuur te verplaatsen naar micro → Culture zowel
op ontwikkeling door participatie en dagelijkse het proces als de inhoud van dagelijkse
praktijken/settings van kind activiteiten, en is daarmee onlosmakelijk
, verbonden met alle contexten waarin 2006) en highest self-esteem, self-determination
ontwikkelingsprocessen en -uitkomsten in integration profile. Better psychological
plaatsvinden, met name in de microsystemen. adjustment in integration profile (Sidler, 2022).
Vygotsky’s Sociocultural Theory: extern gebruik Bornstein et al. (2019)
van culturele middelen en tekens wordt later 1. Culturele en maatschappelijke context speelt
geïnternaliseerd voor hogere psychologische een grote rol in de opvoedingskennis van moeders.
functies. Ontwikkeling is vanaf begin een cultureel Westerse moeders (met name in de VS) hebben
bemiddeld proces vanwege gebruik van doorgaans meer toegang tot formele educatieve
menselijke middelen bronnen. 2. Opleiding is een universeel belangrijke
General Law of Cultural Development: elk functie factor, maar de invloed ervan verschilt per land. 3.
in ontwikkeling van het kind verschijnt tweemaal: Opvoedingskennis kan en moet verbeterd worden,
eerst op het sociale (interpsychologisch) niveau en aangezien veel moeders aangeven dat ze behoefte
vervolgens op het individuele (intrapsychologisch) hebben aan meer betrouwbare informatie over de
niveau. Alle hogere functies zijn van oorsprong ontwikkeling van hun kind. Geen enkele factor was
daadwerkelijke relaties tussen mensen. in alle landen significant → opvoedingskennis
Weisner’s Ecocultural Theory: culturele beïnvloed door context specifieke factoren.
gemeenschap biedt kinderen ontwikkelingspaden Praktische implicaties: Betere educatie en
aan binnen een eco-culturele context. toegankelijke, evidence-based
Ontwikkelingspaden worden geïnternaliseerd in opvoedingsinformatie kunnen helpen om
dagelijkse routines (bedtijd, gamen, huiswerk, opvoedingspraktijken te optimaliseren.
koken, etc.). Volgens deze theorie is cultuur de Measurement Invariance: statistische methode
routines waar we in deelnemen. dat vaststelt of een meetmethode hetzelfde
Rogoff’s Transformation of Particiaption: cultuur construct op dezelfde wijze meet langs
zit in de routines van de gemeenschap, die verschillende groepen, culturen of tijden.
richtlijnen voor betrekking bij culturele participatie Sidler et al. (2022)
bieden. Culturele processen maken niet deel uit Focus op acculturatie van
van een hiërarchisch systeem, en cultuur dringt meerderheidsgroep/wederzijdse acculturatie.
door tot alle aspecten van leven, dus ook (Mutual) Acculturation: culturele en
ontwikkeling. psychologische verandering van individuen en
2: Diversity in Society (Slot) groepen bij intercultureel contact.
Nederlanders leven vaak in een bubbel, waarin ze Acculturatieprofielen: 1. Sterke integratie – Zowel
zelf vaak ook nog niet volledig geïntegreerd zijn. Inminderheden als meerderheidsgroepen
media vertekend beeld: integratie = assimilatie, ondersteunen het behoud van erfgoedculturen, de
terwijl academici anders zeggen. adoptie van de dominante cultuur, intercultureel
Acculturation Theory (Berry, 2006): proces van contact en culturele kennisverwerving. 2.
verandering om tussen twee of meer culturen te Gematigde integratie – Minder nadruk op adoptie
leven (in de breedste zin). Proces van twee kanten: van de dominante cultuur, maar nog steeds steun
aanpassing en verwelkoming. voor interculturele interactie. 3. Lage
verantwoordelijkheid voor de meerderheid –
Weinig steun voor intercultureel contact en
culturele aanpassing van de meerderheid.
Deze profielen tonen aan dat acculturatie niet
simpelweg een proces is waarin minderheden
Kritiek op Berry: aanname dat er 1 grote en gehele moeten aanpassen, maar dat beide groepen
dominante cultuur of meerderheidsgroep is, invloed hebben op het proces.
superdiversity maakt inzet theorie moeilijk, Relatie acculturatieprofielen en psychologische
directional processen worden niet meegenomen. aanpassing: adolescenten in de sterke- en
Beste strategie kinderen? → Integration best for gematigde integratieprofielen hogere niveaus van
psychological and social-cultural adaptation (Berry, zelfwaardering (self-esteem) en zelfbepaling (self-
