Les 1 privaatrecht leerdoelen:
Kent de plaatsbepaling, kenmerken en uitgangspunten van
het verbintenissenrecht en de opbouw van het BW en kan
deze kennis gebruiken in vragen die hierop voortborduren
Plaatsbepaling:
Kenmerken:
Verbintenissen zijn rechtsbetrekkingen die een partij verplichten iets te
doen, niet te doen of iets te geven aan een andere partij. De belangrijkste
kenmerken van het verbintenissenrecht zijn:
- Rechtsverhouding tussen twee of meer partijen: Er is altijd
een schuldenaar (degene die de verplichting heeft) en een
schuldeiser (degene die het recht heeft op de prestatie).
- Verplichtingen: Verbintenissen creëren verplichtingen,
bijvoorbeeld om een betaling te doen (bij een
koopovereenkomst), een dienst te verlenen of iets over te dragen
(bij een schenking of contract).
- Afhankelijk van overeenkomsten: De meeste verbintenissen
ontstaan uit overeenkomsten, maar kunnen ook voortvloeien uit
andere rechtsfeiten zoals onrechtmatige daad
(schadevergoeding), of wettelijke verplichtingen.
Uitgangspunten:
1. Contractsvrijheid: uitgangspunt is dat partijen in het
verbintenissenrecht vrij zijn om overeen te komen wat zij willen,
zolang dit niet expliciet verboden is of in strijd komt met de
openbare orde of de goede zeden. Kort gezegd, mag alles dus
worden afgesproken, zolang het maar niet verboden is.
,2. Pacta sunt servanda: deze Latijnse uitdrukking betekent:
overeenkomsten moeten worden nagekomen. Wanneer partijen uit
vrije wil hebben besloten een overeenkomst aan te gaan, moet deze
beginsel volledig worden nagekomen. Belofte maakt schuld, hoeveel
spijt een partij achteraf wellicht ook heeft van de overeenkomst die
hij is aangegaan.
3. Vormvrijheid: zolang de wetgever niet expliciet anders bepaalt,
geldt er geen speciale vorm waarin handelingen verricht moeten
worden. Ook hier geldt dus als uitgangspunt: alles mag op de manier
zoals partijen dat willen, tenzij de wetgever hiervan expliciet afwijkt.
Een bekend voorbeeld is dat een overeenkomst ook mondeling tot
stand kan komen. Ook wanneer het om miljarden euro’s gaat, is een
mondelingen overeenkomst, of een overeenkomst per e-mail, voor
het recht ‘net zo geldig’ als een schriftelijke. Uit bewijstechnische
oogpunt is het wel praktisch om zaken zo veel mogelijk op schrift te
stellen, maar de wet eist dit niet.
4. De redelijkheid en billijkheid: partijen zijn verplicht zich naar
elkaar redelijk en billijk te gedragen. Dit beginsel is vastgesteld in
artikel 6:2 BW de redelijkheid verwijst naar het verstand (of: de
ratio), de billijkheid meer naar ons rechtsgevoel. In de praktijk van
het recht worden zij als een begrip gebruikt. Als een situatie
onduidelijk is omdat partijen er niets over hebben afgesproken, en
de wet ook geen aanvullende bepalingen geeft, hebben de
redelijkheid en billijkheid een aanvullende werking. In de praktijk zal
de rechter uiteindelijk moeten bepalen wat redelijk en billijk is.
5. Bijzonder gaat voor algemeen: het laatste beginsel dat we hier
bespreken is niet zozeer een beginsel, als wel een soort ‘hoofdregel’:
‘bijzonder gaat voor algemeen’. Hiermee wordt uitgedrukt dat als er
een situatie is waarin twee rechtsregels op een situatie betrekking
hebben, de bijzondere regel voorgaat. Met bijzonder wordt hier
bedoeld dat de regel gedetailleerder is en daarmee meer is
toegesneden op de betreffende situatie. Een eenvoudig voorbeeld:
een overeenkomst komt tot stand door een aanbod en een
aanvaarding. Aanbod en aanvaarding zijn in principe vormvrij en
kunnen dus ook mondeling geschieden. De algemene regel is dus
dat een overeenkomst mondeling gesloten kan worden. Artikel 7:2
BW geeft echter een bijzondere regel voor de situatie waarin een
natuurlijke persoon die niet bedrijfsmatig handelt een woning koopt.
, In afwijking van de algemene regel kan zo een overeenkomst alleen
schriftelijk worden gesloten.
Kan de betekenis en onderlinge verhouding van de
begrippen in het rechtsfeitenschema toelichten en de
wettelijke regeling rond rechtsfeiten in een casus toepassen
Obligatoire overeenkomsten: artikel 6:213 BW bepaalt dat een
overeenkomst een meerzijdige rechtshandeling is waarbij een of meer
partijen jegens elkaar verbintenissen aangaan. Overeenkomsten waaruit
verbintenissen voortvloeien noemen we verbintenis-scheppende
overeenkomst of: obligatoire overeenkomsten. Obligatoir is afgeleid van
obligatio, dat verbintenis betekent. Er zijn ook wel overeenkomsten
waaruit geen verbintenissen voortvloeien. Een voorbeeld van een
overeenkomst waaruit niet rechtstreeks verbintenissen voortvloeien, is het
huwelijk. We noemen het huwelijk een familierechtelijke overeenkomst.
Het huwelijk valt, omdat er wel rechtsgevolgen aan verbonden zijn maar
er niet rechtstreeks verbintenissen uit ontstaan, niet onder artikel 6:213
BW.
Wederkerige en niet-wederkerige overeenkomsten: dat volgens
artikel 6:213 BW een overeenkomst een meerzijdige rechtshandeling is,
betekent dat er voor een overeenkomst altijd minimaal twee partijen nodig
zijn. Je kunt geen overeenkomst sluiten met jezelf. Er zijn ook
meerpartijenovereenkomsten van drie, vier of nog veel meer partijen,
waar tussen verschillende partijen over en weer meer verbintenissen
ontstaan. Een overeenkomst waarbij beide partijen een verplichting op
zich nemen, noemen we een wederkerige overeenkomt. Er is ook een
overeenkomst tussen twee partijen waaruit slechts een verbintenis
ontstaat. Dit is het geval bij de schenking waarbij slechts een partij een
verplichting op zich neemt. Een dergelijke overeenkomst noemen er een
niet-wederkerige overeenkomst. In de rechtstheorie wordt ook wel een
eenzijdige overeenkomst genoemd. Omdat hierbij verwarring kan optreden
met eenzijdige rechtshandelingen. Ook een schenkingsovereenkomst
ontstaat door een aanbod en aanvaarding. Er zijn tenslotte personen van
wie je niets wilt krijgen of cadeaus die je niet wilt aannemen. Een
aanvaarding is dus noodzakelijk.
Overeenkomst is rechtsfeit: een overeenkomst behoort tot de
meerzijdige rechtshandelingen. Aan overeenkomsten zijn altijd
rechtsgevolgen verbonden. Bij obligatoire overeenkomsten zijn de
rechtsgevolgen verbintenissen. Overeenkomsten zijn dus rechtsfeiten.
Overige meerzijdige rechtshandelingen: er zijn ook meerzijdige
rechtshandelingen die geen overeenkomst zijn. Voor een overeenkomst is
wilsovereenstemming tussen die partijen vereist. Als een
, aandeelhoudersvergadering van een bv een besluit neemt, komt dit echter
tot stand bij meerderheid van stemmen. Niet alle aandeelhouders hoeven
het dus met het besluit eens te zijn, terwijl er wel een rechtsgevolgen aan
het besluit verbonden kunnen zijn: een rechtsfeit. Dit rechtsfeit is dan een
meerzijdige rechtshandeling die geen overeenkomst is.
Feitelijke handelingen: ook onrechtmatige daad en de rechtmatige
daden zijn rechtsfeiten. Hierbij is, anders dan bij rechtshandelingen, de wil
van de betrokkenen echter niet van belang. Een verbintenis op grond van
onrechtmatige daad of rechtmatige daad ontstaat niet op grond van
wilsovereenstemming, maar uit de wet. We nemen het voorbeeld: waar je
eerst per ongeluk en later expres op een auto inreed, waardoor de auto
een flinke kras opliep. In beide gevallen ontstond voor jou op grond van
onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW) een verbintenis om de
automobilist de schade te vergoeden. Volgens de wet is het heir de
feitelijke handelingen van het inrijden op de auto (en het veroorzaken van
de kras) die de verbintenis deed ontstaan. In het eerste geval (per
ongeluk) wilde je namelijk in ieder geval niet dat er een verbintenis tot
schadevergoeding zou ontstaat. In het tweede geval wilde je misschien
wel op de auto inrijden (je deed het immers opzettelijk), maar wilde je
waarschijnlijk niet dat de verbintenis tot schadevergoeding zou ontstaan.
Belangrijker is dat het artikel 6:162 BW niet interesseert wat je wel of
niet wilde. De verbintenis tot schadevergoeding ontstond los van jouw wil.
Een feitelijke handeling is dus een rechtsfeit, omdat er een rechtsgevolg
aan verbonden is. Er is echter, in tegenstelling tot bij een rechtshandeling,
geen op rechtsgevolg gerichte wil voor nodig.
Blote rechtsfeiten: er zijn hiernaast ook nog feiten waar het recht een
rechtsgevolg aan verbindt, waarbij er niet echt sprake is van een
handeling. Wanneer een kind (een natuurlijk persoon) geboren wordt,
krijgen zijn ouders van rechtswege het ouderlijk gezag. Het geboren
worden, of de bevalling, is geen bewuste handeling, terwijl er wel een
rechtsgevolg aan verbonden is. Door de geboorte krijgt het kind zelf onder
andere recht op een naam en wordt het erfgenaam van zijn ouders.
Wanneer iemand achttien jaar wordt, wordt hij meerderjarig en daarmee
volledig handelingsbekwaam. Buiten het privaatrecht krijgt hij bovendien
nog stemrecht. Ook aan het bereiken van de tegenwoordig: veranderde
pensioengerechtigde leeftijd is op grond van de Algemene
Ouderdomswet (AOW) een rechtsgevolg verbonden: recht op een AOW-
Uitkering. Binnen het privaatrecht zijn aan het overlijden van een
natuurlijk persoon ook rechtsgevolgen verbonden (de erfgenamen krijgen
recht op de erfenis). In al deze gevallen (geboorte, bereiken van een
bepaalde leeftijd, overlijden) is er geen sprake van een daadwerkelijke
handeling: het gebeurd gewoon. Omdat het recht hieraan wel
Kent de plaatsbepaling, kenmerken en uitgangspunten van
het verbintenissenrecht en de opbouw van het BW en kan
deze kennis gebruiken in vragen die hierop voortborduren
Plaatsbepaling:
Kenmerken:
Verbintenissen zijn rechtsbetrekkingen die een partij verplichten iets te
doen, niet te doen of iets te geven aan een andere partij. De belangrijkste
kenmerken van het verbintenissenrecht zijn:
- Rechtsverhouding tussen twee of meer partijen: Er is altijd
een schuldenaar (degene die de verplichting heeft) en een
schuldeiser (degene die het recht heeft op de prestatie).
- Verplichtingen: Verbintenissen creëren verplichtingen,
bijvoorbeeld om een betaling te doen (bij een
koopovereenkomst), een dienst te verlenen of iets over te dragen
(bij een schenking of contract).
- Afhankelijk van overeenkomsten: De meeste verbintenissen
ontstaan uit overeenkomsten, maar kunnen ook voortvloeien uit
andere rechtsfeiten zoals onrechtmatige daad
(schadevergoeding), of wettelijke verplichtingen.
Uitgangspunten:
1. Contractsvrijheid: uitgangspunt is dat partijen in het
verbintenissenrecht vrij zijn om overeen te komen wat zij willen,
zolang dit niet expliciet verboden is of in strijd komt met de
openbare orde of de goede zeden. Kort gezegd, mag alles dus
worden afgesproken, zolang het maar niet verboden is.
,2. Pacta sunt servanda: deze Latijnse uitdrukking betekent:
overeenkomsten moeten worden nagekomen. Wanneer partijen uit
vrije wil hebben besloten een overeenkomst aan te gaan, moet deze
beginsel volledig worden nagekomen. Belofte maakt schuld, hoeveel
spijt een partij achteraf wellicht ook heeft van de overeenkomst die
hij is aangegaan.
3. Vormvrijheid: zolang de wetgever niet expliciet anders bepaalt,
geldt er geen speciale vorm waarin handelingen verricht moeten
worden. Ook hier geldt dus als uitgangspunt: alles mag op de manier
zoals partijen dat willen, tenzij de wetgever hiervan expliciet afwijkt.
Een bekend voorbeeld is dat een overeenkomst ook mondeling tot
stand kan komen. Ook wanneer het om miljarden euro’s gaat, is een
mondelingen overeenkomst, of een overeenkomst per e-mail, voor
het recht ‘net zo geldig’ als een schriftelijke. Uit bewijstechnische
oogpunt is het wel praktisch om zaken zo veel mogelijk op schrift te
stellen, maar de wet eist dit niet.
4. De redelijkheid en billijkheid: partijen zijn verplicht zich naar
elkaar redelijk en billijk te gedragen. Dit beginsel is vastgesteld in
artikel 6:2 BW de redelijkheid verwijst naar het verstand (of: de
ratio), de billijkheid meer naar ons rechtsgevoel. In de praktijk van
het recht worden zij als een begrip gebruikt. Als een situatie
onduidelijk is omdat partijen er niets over hebben afgesproken, en
de wet ook geen aanvullende bepalingen geeft, hebben de
redelijkheid en billijkheid een aanvullende werking. In de praktijk zal
de rechter uiteindelijk moeten bepalen wat redelijk en billijk is.
5. Bijzonder gaat voor algemeen: het laatste beginsel dat we hier
bespreken is niet zozeer een beginsel, als wel een soort ‘hoofdregel’:
‘bijzonder gaat voor algemeen’. Hiermee wordt uitgedrukt dat als er
een situatie is waarin twee rechtsregels op een situatie betrekking
hebben, de bijzondere regel voorgaat. Met bijzonder wordt hier
bedoeld dat de regel gedetailleerder is en daarmee meer is
toegesneden op de betreffende situatie. Een eenvoudig voorbeeld:
een overeenkomst komt tot stand door een aanbod en een
aanvaarding. Aanbod en aanvaarding zijn in principe vormvrij en
kunnen dus ook mondeling geschieden. De algemene regel is dus
dat een overeenkomst mondeling gesloten kan worden. Artikel 7:2
BW geeft echter een bijzondere regel voor de situatie waarin een
natuurlijke persoon die niet bedrijfsmatig handelt een woning koopt.
, In afwijking van de algemene regel kan zo een overeenkomst alleen
schriftelijk worden gesloten.
Kan de betekenis en onderlinge verhouding van de
begrippen in het rechtsfeitenschema toelichten en de
wettelijke regeling rond rechtsfeiten in een casus toepassen
Obligatoire overeenkomsten: artikel 6:213 BW bepaalt dat een
overeenkomst een meerzijdige rechtshandeling is waarbij een of meer
partijen jegens elkaar verbintenissen aangaan. Overeenkomsten waaruit
verbintenissen voortvloeien noemen we verbintenis-scheppende
overeenkomst of: obligatoire overeenkomsten. Obligatoir is afgeleid van
obligatio, dat verbintenis betekent. Er zijn ook wel overeenkomsten
waaruit geen verbintenissen voortvloeien. Een voorbeeld van een
overeenkomst waaruit niet rechtstreeks verbintenissen voortvloeien, is het
huwelijk. We noemen het huwelijk een familierechtelijke overeenkomst.
Het huwelijk valt, omdat er wel rechtsgevolgen aan verbonden zijn maar
er niet rechtstreeks verbintenissen uit ontstaan, niet onder artikel 6:213
BW.
Wederkerige en niet-wederkerige overeenkomsten: dat volgens
artikel 6:213 BW een overeenkomst een meerzijdige rechtshandeling is,
betekent dat er voor een overeenkomst altijd minimaal twee partijen nodig
zijn. Je kunt geen overeenkomst sluiten met jezelf. Er zijn ook
meerpartijenovereenkomsten van drie, vier of nog veel meer partijen,
waar tussen verschillende partijen over en weer meer verbintenissen
ontstaan. Een overeenkomst waarbij beide partijen een verplichting op
zich nemen, noemen we een wederkerige overeenkomt. Er is ook een
overeenkomst tussen twee partijen waaruit slechts een verbintenis
ontstaat. Dit is het geval bij de schenking waarbij slechts een partij een
verplichting op zich neemt. Een dergelijke overeenkomst noemen er een
niet-wederkerige overeenkomst. In de rechtstheorie wordt ook wel een
eenzijdige overeenkomst genoemd. Omdat hierbij verwarring kan optreden
met eenzijdige rechtshandelingen. Ook een schenkingsovereenkomst
ontstaat door een aanbod en aanvaarding. Er zijn tenslotte personen van
wie je niets wilt krijgen of cadeaus die je niet wilt aannemen. Een
aanvaarding is dus noodzakelijk.
Overeenkomst is rechtsfeit: een overeenkomst behoort tot de
meerzijdige rechtshandelingen. Aan overeenkomsten zijn altijd
rechtsgevolgen verbonden. Bij obligatoire overeenkomsten zijn de
rechtsgevolgen verbintenissen. Overeenkomsten zijn dus rechtsfeiten.
Overige meerzijdige rechtshandelingen: er zijn ook meerzijdige
rechtshandelingen die geen overeenkomst zijn. Voor een overeenkomst is
wilsovereenstemming tussen die partijen vereist. Als een
, aandeelhoudersvergadering van een bv een besluit neemt, komt dit echter
tot stand bij meerderheid van stemmen. Niet alle aandeelhouders hoeven
het dus met het besluit eens te zijn, terwijl er wel een rechtsgevolgen aan
het besluit verbonden kunnen zijn: een rechtsfeit. Dit rechtsfeit is dan een
meerzijdige rechtshandeling die geen overeenkomst is.
Feitelijke handelingen: ook onrechtmatige daad en de rechtmatige
daden zijn rechtsfeiten. Hierbij is, anders dan bij rechtshandelingen, de wil
van de betrokkenen echter niet van belang. Een verbintenis op grond van
onrechtmatige daad of rechtmatige daad ontstaat niet op grond van
wilsovereenstemming, maar uit de wet. We nemen het voorbeeld: waar je
eerst per ongeluk en later expres op een auto inreed, waardoor de auto
een flinke kras opliep. In beide gevallen ontstond voor jou op grond van
onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW) een verbintenis om de
automobilist de schade te vergoeden. Volgens de wet is het heir de
feitelijke handelingen van het inrijden op de auto (en het veroorzaken van
de kras) die de verbintenis deed ontstaan. In het eerste geval (per
ongeluk) wilde je namelijk in ieder geval niet dat er een verbintenis tot
schadevergoeding zou ontstaat. In het tweede geval wilde je misschien
wel op de auto inrijden (je deed het immers opzettelijk), maar wilde je
waarschijnlijk niet dat de verbintenis tot schadevergoeding zou ontstaan.
Belangrijker is dat het artikel 6:162 BW niet interesseert wat je wel of
niet wilde. De verbintenis tot schadevergoeding ontstond los van jouw wil.
Een feitelijke handeling is dus een rechtsfeit, omdat er een rechtsgevolg
aan verbonden is. Er is echter, in tegenstelling tot bij een rechtshandeling,
geen op rechtsgevolg gerichte wil voor nodig.
Blote rechtsfeiten: er zijn hiernaast ook nog feiten waar het recht een
rechtsgevolg aan verbindt, waarbij er niet echt sprake is van een
handeling. Wanneer een kind (een natuurlijk persoon) geboren wordt,
krijgen zijn ouders van rechtswege het ouderlijk gezag. Het geboren
worden, of de bevalling, is geen bewuste handeling, terwijl er wel een
rechtsgevolg aan verbonden is. Door de geboorte krijgt het kind zelf onder
andere recht op een naam en wordt het erfgenaam van zijn ouders.
Wanneer iemand achttien jaar wordt, wordt hij meerderjarig en daarmee
volledig handelingsbekwaam. Buiten het privaatrecht krijgt hij bovendien
nog stemrecht. Ook aan het bereiken van de tegenwoordig: veranderde
pensioengerechtigde leeftijd is op grond van de Algemene
Ouderdomswet (AOW) een rechtsgevolg verbonden: recht op een AOW-
Uitkering. Binnen het privaatrecht zijn aan het overlijden van een
natuurlijk persoon ook rechtsgevolgen verbonden (de erfgenamen krijgen
recht op de erfenis). In al deze gevallen (geboorte, bereiken van een
bepaalde leeftijd, overlijden) is er geen sprake van een daadwerkelijke
handeling: het gebeurd gewoon. Omdat het recht hieraan wel
