Inleiding criminologie RGMCR01106
Samenvatting: aantekeningen hoorcollege,
literatuursamenvatting & uitwerking leerdoelen
Inleiding criminologie RGMCR01106
Master strafrecht RuG 2025
Inhoudsopgave
Week 1: Wat is criminologie? Waar gaat criminologie over?.............................................................................3
Hoorcollege..........................................................................................................................................................3
Leerdoelen............................................................................................................................................................5
Week 2: Wat is criminaliteit? De relativiteit van het criminaliteitsbegrip........................................................8
Hoorcollege..........................................................................................................................................................8
Literatuursamenvatting......................................................................................................................................11
Leerdoelen..........................................................................................................................................................12
Week 3: Victimologische perspectieven. Criminaliteit als conflict. Het “ideale” slachtoffer........................14
Hoorcollege........................................................................................................................................................14
Literatuursamenvatting......................................................................................................................................16
Leerdoelen..........................................................................................................................................................20
HC 4: Ontwikkeling van criminaliteit en geweld: Hoe wordt criminaliteit onderzocht en gemeten?..........22
Hoorcollege........................................................................................................................................................22
Literatuursamenvatting......................................................................................................................................27
Leerdoelen..........................................................................................................................................................32
Week 5: Gendergerelateerde geweld: Seksueel grensoverschrijdend gedrag, huislijk geweld en femicide. 33
Hoorcollege........................................................................................................................................................33
Literatuursamenvatting......................................................................................................................................35
Leerdoelen..........................................................................................................................................................37
HC 6: Jeugdcriminologie en de age-crime curve. Ontwikkelingen en verklaringen voor jeugdcriminaliteit.
Gastdocent: André van der Laan.........................................................................................................................39
Hoorcollege........................................................................................................................................................39
Literatuursamenvatting......................................................................................................................................41
Leerdoelen..........................................................................................................................................................44
Week 7: Radicalisering, extremisme en terrorisme. Strain-, bindingstheoretische en subculturele
verklaringen...........................................................................................................................................................46
Hoorcollege........................................................................................................................................................46
Literatuursamenvatting......................................................................................................................................49
Leerdoelen..........................................................................................................................................................51
Week 8: Organisatiecriminaliteit: Labeling-en stigmatiseringstheorieën. Strain- en neutralisatietheorieën
.................................................................................................................................................................................53
1
, Inleiding criminologie RGMCR01106
Hoorcollege........................................................................................................................................................53
Literatuursamenvatting......................................................................................................................................55
Leerdoelen..........................................................................................................................................................60
Week 9: Reacties op criminaliteit: Punitief populisme. Naming & shaming en de digitale schandpal.........61
Hoorcollege........................................................................................................................................................61
Literatuursamenvatting......................................................................................................................................63
Leerdoelen..........................................................................................................................................................68
Week 10: Reacties op criminaliteit: Gevangenis als totale instituties. Import- en deprivatietheorieën.......69
Hoorcollege........................................................................................................................................................69
Literatuursamenvatting......................................................................................................................................72
Leerdoelen..........................................................................................................................................................77
Week 11: Mediaberichtgeving over criminaliteit. Beeldvorming, mediahypes en effecten mediabeelden...79
Hoorcollege........................................................................................................................................................79
Literatuursamenvatting......................................................................................................................................81
Leerdoelen:....................................................................................................................................................84
2
, Inleiding criminologie RGMCR01106
Week 1: Wat is criminologie? Waar gaat criminologie over?
Hoorcollege
Fascinatie?
Criminologie gaat over criminaliteit. De eerste dimensie is de moraal: het gaat over goed en kwaad.
Het gaat ook over berouw, straf, schuld, schade, leed: allemaal thema’s die met moraal verbonden zijn.
Hieraan zijn emoties verbonden. We worden boos over wat er gebeurt in de samenleving, er is angst
en verontrusting. Maar soms ook bewondering. Dat verklaart de spanning die wel voelen als we
criminologie studeren. Het zijn thema’s die zulke dimensies met zich meebrengt. Dat maakt het soms
ook moeilijk. In de klapper staat iets over de emotionele reactie op zware misdrijven.
Waar gaat criminologie over? We hebben een hele simpele definitie: het gaat over criminaliteit:
strafbare gedragingen. Dus alles wat in het wetboek van strafrecht staat. Wat er niet strafbaar is
gesteld, is ook geen criminaliteit in de nauwe zin. Maar in de nauwe zin staat het er niet. Vaak weten
wij niet wat strafbaar is gesteld. Sommige dingen vinden wij heel crimineel maar is niet strafbaar. Een
tweede reden is dat de grens tussen criminaliteit en baldadigheid niet scherp is. Dat is iets wat erg
belangrijk is. Er is geen scherpe grens tussen baldadigheid en criminaliteit. In de ontwikkelingen van
jongeren gaan zij normen leren. Dat kun je niet leren uit een boek, maar leer je door je te gedragen en
grenzen op te zoeken. Grenzen opzoeken impliceert de grens overschrijden. Jeugdcriminologen
spreken veel over deviant of afwijkend gedrag. Soms wordt er gesproken over delinquentie. Dat is
allemaal bedoeld om de term criminaliteit niet te gebruiken.
Criminologische onderwerpen
Elke wedstrijd is er een vorm van voetbalgeweld. Wat criminologen onderzoeken is erg breed en
divers. Alle criminologen hebben bepaalde keuzes voor bepaalde vormen van criminaliteit. Het label
criminaliteit kan worden geplakt op al deze termen want het is allemaal strafbaar. Criminologen
worden vaak door de media gevraagd om een verklaring te geven.
Er zijn veel misverstanden over criminologie is. Dat heeft de te maken met fascinatie, films en de
media. Criminaliteit is een hot topic in de media en in films.
Wat is criminologie?
= de wetenschap van criminaliteit. Criminologie wil betrouwbare en precieze kennis leveren over
criminaliteit, mensen die misdaden plegen en over hoe daarop gereageerd kan worden. Maar er zijn
natuurlijk meer vakken die zich met criminaliteit bezighouden die niet onder criminologie vallen.
Criminologie is geen strafrechtwetenschap, geen politiewetenschap, geen hulpwetenschap. Er bestaat
ook de misvatting dat criminologen het criminele brein onderzoeken. Criminologen halen kennis uit de
waarneembare werkelijkheid. Daarmee wordt bedoeld wat je kan waarnemer als onderzoeker, maar je
kan niet alles zien. Dit wordt de empirische wetenschap genoemd. Dat betekent: op ervaring,
bevinding en observatie. Dus wij kijken naar de werkelijkheid. Daar hebben we bepaalde methodes
voor, zoals enquête. Dat is een methode om de werkelijkheid weer te geven. Het gaat dus niet zozeer
over hoe het hoort. Hoe het hoort is wat juristen doen. Het gaat ook niet over bevoegdheden en
regelgeving enz.. Criminologen houden zich wel bezig met normatieve topics.
Wat is criminologie? Een multidisciplinaire wetenschap
Criminologie maakt gebruik van meerdere wetenschappen. Er is dus geen specifieke criminologische
onderzoeksmethode. De keuze voor discipline hangt af van het onderwerp. Criminologie ontleent haar
begrippen, theorieën en onderzoeksmethoden aan verschillende sociale wetenschappen. Haar
onderzoeksobject is de criminaliteit en de beheersing daarvan.
Criminologie onderzoekt (definitie Sutherland)
Een bekende criminoloog zei: criminologie gaat over drie dingen.
- Hoe en waarom worden strafwetten gemaakt?
- Hoe en waarom worden dezen overtreden?
- Hoe en waarom door de samenleving op misdrijven wordt gereageerd?
3
, Inleiding criminologie RGMCR01106
Er is een beperking in deze definitie. Hij gaat het hebben over strafwetten. En ook maatschappelijke
onrust kan ontstaan maar hoeft niet strafbaar te zijn.
Samenvatting: opdracht criminologie
Criminologen moeten nuchter en objectief blijven. Ze moeten buiten de emoties blijven. De
emotionele lading moet je niet meenemen. Criminologie is het koele oog van de
strafrechtswetenschap.
Fouding fathers criminologie
- Beccaria: hij is Italiaan en heeft een boek gepubliceerd over hoe straffen zouden moeten zijn.
Hij had een hele rationale kijk en was kritisch op straffen.
- Quetelet: hij was een cartograaf. Hij heeft ook een boek gepubliceerd. Hij wees op een grote
regelmaat van criminaliteitspatronen. Hij zag patronen en verbanden. Denk aan verbanden met
armoede, klimaat en seizoenswisseling. Klimaat had invloed op de oogst. Hij heeft aandacht
geschonken aan sociaaleconomische ontwikkelingen.
- Lombroso: hij was heel omstreden. Hij was arts in de PI. Hij begon in de 19 e eeuw en deed
onderzoek naar gedetineerden. In deze tijd was fotografie nieuw. Hij heeft fotografie ingezet.
Tegelijkertijd van het de tijd van de frenologie. Dit heeft te maken met het hoofd en het
gezicht. Die waren van mening dat je aan de vorm van de schedel conclusies kon trekken over
het karakter van een mens. Lombroso was van mening dat de criminele mens achter was
gebleven. In zijn tijd kreeg hij veel kritiek maar veel later ook. En zeker na WOII werd
Lombroso in de prullenbak gegooid. Hij heeft wel een poging gedaan om empirisch te werken.
- Lacassange: hij heeft onderzoek gedaan voor gerechtelijke procedures. In plaats van
biologische determinisme (Lombroso) had hij een sociaal determinisme ontwikkeld. Hij heeft
zich sterk gekeerd tegen Lombroso. Hij zei dat het de omgeving is die iemand tot criminaliteit
werkt. De sociale omgeving heeft invloed op criminaliteit. Hier zien we overeenkomsten met
Quetelet.
- Bonger: hij springt er een beetje uit. Hij is de eerste Nederlandse hoogleraar criminologie. Hij
was Marxist. Hij heeft een relatie gelegd tussen criminaliteit en economie. Hij zei dat je met
de verbetering van de sociaaleconomische omstandigheden criminaliteit kan laten afnemen.
Chicago 1920 immigrantenbeweging
De Chicago School ontstond begin twintigste eeuw aan de University of Chicago, in een snel
groeiende stad met veel armoede, werkloosheid en criminaliteit. Onderzoekers zagen Chicago als een
sociaal laboratorium en onderzochten hoe de stedelijke omgeving menselijk gedrag en criminaliteit
beïnvloedt.
De kern van de Chicago School is dat criminaliteit vooral wordt verklaard door de sociale omgeving,
niet door biologische of individuele kenmerken. Park en Burgess ontwikkelden een model met
concentrische stadszones en zagen vooral veel criminaliteit in de overgangsgebieden rond het centrum,
waar armoede en instabiliteit groot waren.
Shaw en McKay werkten dit verder uit in de social disorganization theory. Zij stelden dat criminaliteit
vooral ontstaat in buurten met weinig sociale cohesie en weinig informele controle. Factoren als
armoede, veel verhuizingen en etnische diversiteit verzwakken de sociale binding, waardoor crimineel
gedrag gemakkelijker wordt overgenomen door jongeren.
De Chicago School was belangrijk omdat zij de aandacht verschoof van biologische naar
sociologische verklaringen van criminaliteit. Daarnaast introduceerden de onderzoekers nieuwe
methoden, zoals veldwerk, observaties, interviews en criminaliteitskaarten. Ondanks kritiek heeft de
Chicago School blijvende invloed gehad op de criminologie en op latere theorieën over criminaliteit.
Conclusies
De kernmerken van de sociale structuur zijn van invloed op de omgeving van criminaliteit. Er werd
geen verband gezien tussen de etnische achtergrond en criminaliteit. Dit onderzoek was een
baanbrekend onderzoek voor de criminologie.
4
Samenvatting: aantekeningen hoorcollege,
literatuursamenvatting & uitwerking leerdoelen
Inleiding criminologie RGMCR01106
Master strafrecht RuG 2025
Inhoudsopgave
Week 1: Wat is criminologie? Waar gaat criminologie over?.............................................................................3
Hoorcollege..........................................................................................................................................................3
Leerdoelen............................................................................................................................................................5
Week 2: Wat is criminaliteit? De relativiteit van het criminaliteitsbegrip........................................................8
Hoorcollege..........................................................................................................................................................8
Literatuursamenvatting......................................................................................................................................11
Leerdoelen..........................................................................................................................................................12
Week 3: Victimologische perspectieven. Criminaliteit als conflict. Het “ideale” slachtoffer........................14
Hoorcollege........................................................................................................................................................14
Literatuursamenvatting......................................................................................................................................16
Leerdoelen..........................................................................................................................................................20
HC 4: Ontwikkeling van criminaliteit en geweld: Hoe wordt criminaliteit onderzocht en gemeten?..........22
Hoorcollege........................................................................................................................................................22
Literatuursamenvatting......................................................................................................................................27
Leerdoelen..........................................................................................................................................................32
Week 5: Gendergerelateerde geweld: Seksueel grensoverschrijdend gedrag, huislijk geweld en femicide. 33
Hoorcollege........................................................................................................................................................33
Literatuursamenvatting......................................................................................................................................35
Leerdoelen..........................................................................................................................................................37
HC 6: Jeugdcriminologie en de age-crime curve. Ontwikkelingen en verklaringen voor jeugdcriminaliteit.
Gastdocent: André van der Laan.........................................................................................................................39
Hoorcollege........................................................................................................................................................39
Literatuursamenvatting......................................................................................................................................41
Leerdoelen..........................................................................................................................................................44
Week 7: Radicalisering, extremisme en terrorisme. Strain-, bindingstheoretische en subculturele
verklaringen...........................................................................................................................................................46
Hoorcollege........................................................................................................................................................46
Literatuursamenvatting......................................................................................................................................49
Leerdoelen..........................................................................................................................................................51
Week 8: Organisatiecriminaliteit: Labeling-en stigmatiseringstheorieën. Strain- en neutralisatietheorieën
.................................................................................................................................................................................53
1
, Inleiding criminologie RGMCR01106
Hoorcollege........................................................................................................................................................53
Literatuursamenvatting......................................................................................................................................55
Leerdoelen..........................................................................................................................................................60
Week 9: Reacties op criminaliteit: Punitief populisme. Naming & shaming en de digitale schandpal.........61
Hoorcollege........................................................................................................................................................61
Literatuursamenvatting......................................................................................................................................63
Leerdoelen..........................................................................................................................................................68
Week 10: Reacties op criminaliteit: Gevangenis als totale instituties. Import- en deprivatietheorieën.......69
Hoorcollege........................................................................................................................................................69
Literatuursamenvatting......................................................................................................................................72
Leerdoelen..........................................................................................................................................................77
Week 11: Mediaberichtgeving over criminaliteit. Beeldvorming, mediahypes en effecten mediabeelden...79
Hoorcollege........................................................................................................................................................79
Literatuursamenvatting......................................................................................................................................81
Leerdoelen:....................................................................................................................................................84
2
, Inleiding criminologie RGMCR01106
Week 1: Wat is criminologie? Waar gaat criminologie over?
Hoorcollege
Fascinatie?
Criminologie gaat over criminaliteit. De eerste dimensie is de moraal: het gaat over goed en kwaad.
Het gaat ook over berouw, straf, schuld, schade, leed: allemaal thema’s die met moraal verbonden zijn.
Hieraan zijn emoties verbonden. We worden boos over wat er gebeurt in de samenleving, er is angst
en verontrusting. Maar soms ook bewondering. Dat verklaart de spanning die wel voelen als we
criminologie studeren. Het zijn thema’s die zulke dimensies met zich meebrengt. Dat maakt het soms
ook moeilijk. In de klapper staat iets over de emotionele reactie op zware misdrijven.
Waar gaat criminologie over? We hebben een hele simpele definitie: het gaat over criminaliteit:
strafbare gedragingen. Dus alles wat in het wetboek van strafrecht staat. Wat er niet strafbaar is
gesteld, is ook geen criminaliteit in de nauwe zin. Maar in de nauwe zin staat het er niet. Vaak weten
wij niet wat strafbaar is gesteld. Sommige dingen vinden wij heel crimineel maar is niet strafbaar. Een
tweede reden is dat de grens tussen criminaliteit en baldadigheid niet scherp is. Dat is iets wat erg
belangrijk is. Er is geen scherpe grens tussen baldadigheid en criminaliteit. In de ontwikkelingen van
jongeren gaan zij normen leren. Dat kun je niet leren uit een boek, maar leer je door je te gedragen en
grenzen op te zoeken. Grenzen opzoeken impliceert de grens overschrijden. Jeugdcriminologen
spreken veel over deviant of afwijkend gedrag. Soms wordt er gesproken over delinquentie. Dat is
allemaal bedoeld om de term criminaliteit niet te gebruiken.
Criminologische onderwerpen
Elke wedstrijd is er een vorm van voetbalgeweld. Wat criminologen onderzoeken is erg breed en
divers. Alle criminologen hebben bepaalde keuzes voor bepaalde vormen van criminaliteit. Het label
criminaliteit kan worden geplakt op al deze termen want het is allemaal strafbaar. Criminologen
worden vaak door de media gevraagd om een verklaring te geven.
Er zijn veel misverstanden over criminologie is. Dat heeft de te maken met fascinatie, films en de
media. Criminaliteit is een hot topic in de media en in films.
Wat is criminologie?
= de wetenschap van criminaliteit. Criminologie wil betrouwbare en precieze kennis leveren over
criminaliteit, mensen die misdaden plegen en over hoe daarop gereageerd kan worden. Maar er zijn
natuurlijk meer vakken die zich met criminaliteit bezighouden die niet onder criminologie vallen.
Criminologie is geen strafrechtwetenschap, geen politiewetenschap, geen hulpwetenschap. Er bestaat
ook de misvatting dat criminologen het criminele brein onderzoeken. Criminologen halen kennis uit de
waarneembare werkelijkheid. Daarmee wordt bedoeld wat je kan waarnemer als onderzoeker, maar je
kan niet alles zien. Dit wordt de empirische wetenschap genoemd. Dat betekent: op ervaring,
bevinding en observatie. Dus wij kijken naar de werkelijkheid. Daar hebben we bepaalde methodes
voor, zoals enquête. Dat is een methode om de werkelijkheid weer te geven. Het gaat dus niet zozeer
over hoe het hoort. Hoe het hoort is wat juristen doen. Het gaat ook niet over bevoegdheden en
regelgeving enz.. Criminologen houden zich wel bezig met normatieve topics.
Wat is criminologie? Een multidisciplinaire wetenschap
Criminologie maakt gebruik van meerdere wetenschappen. Er is dus geen specifieke criminologische
onderzoeksmethode. De keuze voor discipline hangt af van het onderwerp. Criminologie ontleent haar
begrippen, theorieën en onderzoeksmethoden aan verschillende sociale wetenschappen. Haar
onderzoeksobject is de criminaliteit en de beheersing daarvan.
Criminologie onderzoekt (definitie Sutherland)
Een bekende criminoloog zei: criminologie gaat over drie dingen.
- Hoe en waarom worden strafwetten gemaakt?
- Hoe en waarom worden dezen overtreden?
- Hoe en waarom door de samenleving op misdrijven wordt gereageerd?
3
, Inleiding criminologie RGMCR01106
Er is een beperking in deze definitie. Hij gaat het hebben over strafwetten. En ook maatschappelijke
onrust kan ontstaan maar hoeft niet strafbaar te zijn.
Samenvatting: opdracht criminologie
Criminologen moeten nuchter en objectief blijven. Ze moeten buiten de emoties blijven. De
emotionele lading moet je niet meenemen. Criminologie is het koele oog van de
strafrechtswetenschap.
Fouding fathers criminologie
- Beccaria: hij is Italiaan en heeft een boek gepubliceerd over hoe straffen zouden moeten zijn.
Hij had een hele rationale kijk en was kritisch op straffen.
- Quetelet: hij was een cartograaf. Hij heeft ook een boek gepubliceerd. Hij wees op een grote
regelmaat van criminaliteitspatronen. Hij zag patronen en verbanden. Denk aan verbanden met
armoede, klimaat en seizoenswisseling. Klimaat had invloed op de oogst. Hij heeft aandacht
geschonken aan sociaaleconomische ontwikkelingen.
- Lombroso: hij was heel omstreden. Hij was arts in de PI. Hij begon in de 19 e eeuw en deed
onderzoek naar gedetineerden. In deze tijd was fotografie nieuw. Hij heeft fotografie ingezet.
Tegelijkertijd van het de tijd van de frenologie. Dit heeft te maken met het hoofd en het
gezicht. Die waren van mening dat je aan de vorm van de schedel conclusies kon trekken over
het karakter van een mens. Lombroso was van mening dat de criminele mens achter was
gebleven. In zijn tijd kreeg hij veel kritiek maar veel later ook. En zeker na WOII werd
Lombroso in de prullenbak gegooid. Hij heeft wel een poging gedaan om empirisch te werken.
- Lacassange: hij heeft onderzoek gedaan voor gerechtelijke procedures. In plaats van
biologische determinisme (Lombroso) had hij een sociaal determinisme ontwikkeld. Hij heeft
zich sterk gekeerd tegen Lombroso. Hij zei dat het de omgeving is die iemand tot criminaliteit
werkt. De sociale omgeving heeft invloed op criminaliteit. Hier zien we overeenkomsten met
Quetelet.
- Bonger: hij springt er een beetje uit. Hij is de eerste Nederlandse hoogleraar criminologie. Hij
was Marxist. Hij heeft een relatie gelegd tussen criminaliteit en economie. Hij zei dat je met
de verbetering van de sociaaleconomische omstandigheden criminaliteit kan laten afnemen.
Chicago 1920 immigrantenbeweging
De Chicago School ontstond begin twintigste eeuw aan de University of Chicago, in een snel
groeiende stad met veel armoede, werkloosheid en criminaliteit. Onderzoekers zagen Chicago als een
sociaal laboratorium en onderzochten hoe de stedelijke omgeving menselijk gedrag en criminaliteit
beïnvloedt.
De kern van de Chicago School is dat criminaliteit vooral wordt verklaard door de sociale omgeving,
niet door biologische of individuele kenmerken. Park en Burgess ontwikkelden een model met
concentrische stadszones en zagen vooral veel criminaliteit in de overgangsgebieden rond het centrum,
waar armoede en instabiliteit groot waren.
Shaw en McKay werkten dit verder uit in de social disorganization theory. Zij stelden dat criminaliteit
vooral ontstaat in buurten met weinig sociale cohesie en weinig informele controle. Factoren als
armoede, veel verhuizingen en etnische diversiteit verzwakken de sociale binding, waardoor crimineel
gedrag gemakkelijker wordt overgenomen door jongeren.
De Chicago School was belangrijk omdat zij de aandacht verschoof van biologische naar
sociologische verklaringen van criminaliteit. Daarnaast introduceerden de onderzoekers nieuwe
methoden, zoals veldwerk, observaties, interviews en criminaliteitskaarten. Ondanks kritiek heeft de
Chicago School blijvende invloed gehad op de criminologie en op latere theorieën over criminaliteit.
Conclusies
De kernmerken van de sociale structuur zijn van invloed op de omgeving van criminaliteit. Er werd
geen verband gezien tussen de etnische achtergrond en criminaliteit. Dit onderzoek was een
baanbrekend onderzoek voor de criminologie.
4
