Uitwerking leerdoelen (belangrijk voor tentamen!)
Inleiding criminologie RGMCR01106
Master strafrecht RuG 2025
Inhoudsopgave
HC 1..........................................................................................................................................................................3
Beperkingen en dilemma’s van definities van criminologie.................................................................................3
Kenmerken van criminologie als wetenschap en verschil met rechtswetenschap................................................3
Discussie: empirisch versus normatief.................................................................................................................3
Definitie en functie van een criminologische theorie...........................................................................................4
Voorbeeld: de Chicago School.............................................................................................................................4
De maatschappelijke opdracht van criminologie.................................................................................................4
HC 2..........................................................................................................................................................................6
Definities van criminaliteit en de hiermee verbonden onderscheidende criteria.................................................6
Argumenten voor/tegen autonome definities van criminaliteit.............................................................................6
De relativiteit van het criminaliteitsbegrip..........................................................................................................6
Het sociale definiëringsproces, criminaliteit als sociale constructie...................................................................7
Processen van (strafrechtelijke) criminalisering en decriminalisering ..............................................................7
HC 3..........................................................................................................................................................................8
Kenmerken en onderwerpen victimologie............................................................................................................8
Het "ideale" slachtoffer (Christie)........................................................................................................................8
Het conflictperspectief van Nils Christie..............................................................................................................8
HC 4..........................................................................................................................................................................9
De criminaliteitsstatistiek, slachtofferenquetes en het zelf-report onderzoek onder jongeren (in NL):
kenmerken, beperkingen en vertekenningen.........................................................................................................9
Dark number.........................................................................................................................................................9
Selectiviteit van de strafrechtketen.......................................................................................................................9
Verklaringen voor de extreme toename van geweld in de periode tussen 1985 en 2004 in Nederland. ............9
HC 5........................................................................................................................................................................10
De betekenis van het concept gender voor geweldsfenomenen.........................................................................10
Kenmerken huiselijk geweld...............................................................................................................................10
Kenmerken femicide...........................................................................................................................................10
(Aanleiding, kenmerken en doel) gendersensitief criminaliteitsbeleid (in Nederland)......................................10
HC 6........................................................................................................................................................................12
Kenmerken jeugdcriminaliteit ...........................................................................................................................12
De leeftijdscriminaliteitscurve (age-crime curve) en verklaringen....................................................................12
1
, Trends jeugdcriminaliteit en invloedsfactoren...................................................................................................12
Daling jeugdcriminaliteit en verklaringen (individueel en maatschappelijk)....................................................12
HC 7........................................................................................................................................................................14
Verschillen radicalisme, extremisme, terrorisme...............................................................................................14
Kenmerken van het radicaliseringsproces.........................................................................................................14
Hoe is radicalisering te begrijpen......................................................................................................................14
Verklaringen islamitisch radicalisering.............................................................................................................14
HC 8........................................................................................................................................................................16
Kenmerken organisatiecriminaliteit ..................................................................................................................16
De labeling approach en de neutralisatietheorie...............................................................................................16
HC 9........................................................................................................................................................................17
Kenmerken, doel en dilemma's Naming & Shaming (voorbeeld #MeToo)........................................................17
Kenmerken punitief populisme en punitiviteitskloof...........................................................................................17
Labeling apporach en het idee van re-integrative shaming...............................................................................17
HC 10......................................................................................................................................................................18
Relevantie leefklimaat en verklaringen voor detentieschade.............................................................................18
Definitie, typen en kenmerken "totale institutie"................................................................................................18
Effecten verblijf in "totale institutie"..................................................................................................................18
Het Stanford Prison Experiment.........................................................................................................................18
Casus Abu Ghraib en verklaringen....................................................................................................................19
HC 11......................................................................................................................................................................20
Fascinatie voor misdaadverhalen of berichten over criminaliteit.....................................................................20
Kenmerken mediatisering van de samenleving .................................................................................................20
Mediatisering strafrechtspleging........................................................................................................................20
Concepten: framing, amplificatiespriraal, media hype.....................................................................................21
2
, HC 1
Beperkingen en dilemma’s van definities van criminologie
Criminologie wordt vaak eenvoudig gedefinieerd als de wetenschap die zich bezighoudt met
criminaliteit, strafbare gedragingen en de reacties daarop. Toch schuilt hierin een belangrijk dilemma:
criminaliteit is niet altijd eenduidig te definiëren. In de enge zin wordt criminaliteit beperkt tot
gedragingen die wettelijk strafbaar zijn gesteld. Alles wat in het Wetboek van Strafrecht is
opgenomen, valt binnen het domein van de criminologie. Maar wat doen we met gedragingen die
maatschappelijk als zeer verwerpelijk worden gezien, maar niet strafbaar zijn? Denk bijvoorbeeld aan
moreel discutabele praktijken van grote bedrijven of gedragingen van jongeren die als “baldadig”
worden ervaren. Deze grijze gebieden laten zien dat de grens tussen crimineel en niet-crimineel gedrag
vaag is en vaak sociaal geconstrueerd.
Daarnaast veranderen definities van criminaliteit door de tijd en per cultuur. Wat in de ene periode
strafbaar is, kan in een andere periode of in een ander land volkomen legaal zijn. Dit maakt
criminaliteit tot een sociaal en dynamisch fenomeen. Dit leidt tot een spanningsveld in het onderzoek:
criminologen moeten objectief blijven, terwijl criminaliteit vaak emoties oproept, zoals
verontwaardiging, angst of juist fascinatie. Dit dilemma vraagt van criminologen dat zij voortdurend
bewust reflecteren op hun eigen rol en methodes om tot betrouwbare inzichten te komen.
Kenmerken van criminologie als wetenschap en verschil met
rechtswetenschap
Criminologie onderscheidt zich door haar empirische en multidisciplinaire aanpak. Het is een sociale
wetenschap die zich richt op waarneembare verschijnselen. Criminologen verzamelen data over
criminaliteit, daders, slachtoffers en maatschappelijke reacties en proberen op basis daarvan patronen
en verbanden te ontdekken. Hiervoor gebruiken zij uiteenlopende methoden, zoals statistische
analyses, interviews, observaties en experimenten. Omdat criminaliteit een complex verschijnsel is,
doet criminologie een beroep op kennis en methodes uit meerdere disciplines, waaronder sociologie,
psychologie, economie en politicologie.
Het verschil met de rechtswetenschap zit vooral in de focus en benadering. Rechtswetenschap houdt
zich bezig met normen, regels en bevoegdheden: hoe het recht hoort te werken en hoe het toegepast
moet worden. Criminologie daarentegen onderzoekt hoe het daadwerkelijk werkt: hoe vaak komen
misdrijven voor, wat zijn kenmerken van daders en slachtoffers, hoe reageert de samenleving en welke
effecten hebben straffen in de praktijk. Waar juristen zich richten op de normatieve dimensie (“hoe het
hoort”), zijn criminologen vooral gericht op het beschrijven en verklaren van de werkelijkheid (“hoe
het is”). Dit maakt criminologie tot het “koele oog” van de strafrechtswetenschap, dat met afstand
kijkt naar wat er werkelijk gebeurt.
Discussie: empirisch versus normatief
De spanning tussen empirische en normatieve benaderingen is een terugkerend thema in de
criminologie. Aan de ene kant is criminologie een empirische wetenschap: het doel is objectieve,
toetsbare kennis te leveren over criminaliteit en de reacties daarop. Criminologen verzamelen
gegevens, analyseren patronen en ontwikkelen theorieën om de werkelijkheid beter te begrijpen. Dit
empirische karakter waarborgt de wetenschappelijke betrouwbaarheid van het vakgebied en zorgt
ervoor dat beleid gebaseerd kan worden op feiten in plaats van op emoties of aannames.
Aan de andere kant ontkomt criminologie niet aan normatieve vragen. Criminaliteit is per definitie een
normatief concept: het gaat over gedragingen die door de samenleving als ongewenst en strafwaardig
worden bestempeld. Bovendien worden criminologen vaak gevraagd advies te geven over
beleidskeuzes of strafrechtelijke maatregelen, en dergelijke adviezen hebben altijd een normatieve
3
Inleiding criminologie RGMCR01106
Master strafrecht RuG 2025
Inhoudsopgave
HC 1..........................................................................................................................................................................3
Beperkingen en dilemma’s van definities van criminologie.................................................................................3
Kenmerken van criminologie als wetenschap en verschil met rechtswetenschap................................................3
Discussie: empirisch versus normatief.................................................................................................................3
Definitie en functie van een criminologische theorie...........................................................................................4
Voorbeeld: de Chicago School.............................................................................................................................4
De maatschappelijke opdracht van criminologie.................................................................................................4
HC 2..........................................................................................................................................................................6
Definities van criminaliteit en de hiermee verbonden onderscheidende criteria.................................................6
Argumenten voor/tegen autonome definities van criminaliteit.............................................................................6
De relativiteit van het criminaliteitsbegrip..........................................................................................................6
Het sociale definiëringsproces, criminaliteit als sociale constructie...................................................................7
Processen van (strafrechtelijke) criminalisering en decriminalisering ..............................................................7
HC 3..........................................................................................................................................................................8
Kenmerken en onderwerpen victimologie............................................................................................................8
Het "ideale" slachtoffer (Christie)........................................................................................................................8
Het conflictperspectief van Nils Christie..............................................................................................................8
HC 4..........................................................................................................................................................................9
De criminaliteitsstatistiek, slachtofferenquetes en het zelf-report onderzoek onder jongeren (in NL):
kenmerken, beperkingen en vertekenningen.........................................................................................................9
Dark number.........................................................................................................................................................9
Selectiviteit van de strafrechtketen.......................................................................................................................9
Verklaringen voor de extreme toename van geweld in de periode tussen 1985 en 2004 in Nederland. ............9
HC 5........................................................................................................................................................................10
De betekenis van het concept gender voor geweldsfenomenen.........................................................................10
Kenmerken huiselijk geweld...............................................................................................................................10
Kenmerken femicide...........................................................................................................................................10
(Aanleiding, kenmerken en doel) gendersensitief criminaliteitsbeleid (in Nederland)......................................10
HC 6........................................................................................................................................................................12
Kenmerken jeugdcriminaliteit ...........................................................................................................................12
De leeftijdscriminaliteitscurve (age-crime curve) en verklaringen....................................................................12
1
, Trends jeugdcriminaliteit en invloedsfactoren...................................................................................................12
Daling jeugdcriminaliteit en verklaringen (individueel en maatschappelijk)....................................................12
HC 7........................................................................................................................................................................14
Verschillen radicalisme, extremisme, terrorisme...............................................................................................14
Kenmerken van het radicaliseringsproces.........................................................................................................14
Hoe is radicalisering te begrijpen......................................................................................................................14
Verklaringen islamitisch radicalisering.............................................................................................................14
HC 8........................................................................................................................................................................16
Kenmerken organisatiecriminaliteit ..................................................................................................................16
De labeling approach en de neutralisatietheorie...............................................................................................16
HC 9........................................................................................................................................................................17
Kenmerken, doel en dilemma's Naming & Shaming (voorbeeld #MeToo)........................................................17
Kenmerken punitief populisme en punitiviteitskloof...........................................................................................17
Labeling apporach en het idee van re-integrative shaming...............................................................................17
HC 10......................................................................................................................................................................18
Relevantie leefklimaat en verklaringen voor detentieschade.............................................................................18
Definitie, typen en kenmerken "totale institutie"................................................................................................18
Effecten verblijf in "totale institutie"..................................................................................................................18
Het Stanford Prison Experiment.........................................................................................................................18
Casus Abu Ghraib en verklaringen....................................................................................................................19
HC 11......................................................................................................................................................................20
Fascinatie voor misdaadverhalen of berichten over criminaliteit.....................................................................20
Kenmerken mediatisering van de samenleving .................................................................................................20
Mediatisering strafrechtspleging........................................................................................................................20
Concepten: framing, amplificatiespriraal, media hype.....................................................................................21
2
, HC 1
Beperkingen en dilemma’s van definities van criminologie
Criminologie wordt vaak eenvoudig gedefinieerd als de wetenschap die zich bezighoudt met
criminaliteit, strafbare gedragingen en de reacties daarop. Toch schuilt hierin een belangrijk dilemma:
criminaliteit is niet altijd eenduidig te definiëren. In de enge zin wordt criminaliteit beperkt tot
gedragingen die wettelijk strafbaar zijn gesteld. Alles wat in het Wetboek van Strafrecht is
opgenomen, valt binnen het domein van de criminologie. Maar wat doen we met gedragingen die
maatschappelijk als zeer verwerpelijk worden gezien, maar niet strafbaar zijn? Denk bijvoorbeeld aan
moreel discutabele praktijken van grote bedrijven of gedragingen van jongeren die als “baldadig”
worden ervaren. Deze grijze gebieden laten zien dat de grens tussen crimineel en niet-crimineel gedrag
vaag is en vaak sociaal geconstrueerd.
Daarnaast veranderen definities van criminaliteit door de tijd en per cultuur. Wat in de ene periode
strafbaar is, kan in een andere periode of in een ander land volkomen legaal zijn. Dit maakt
criminaliteit tot een sociaal en dynamisch fenomeen. Dit leidt tot een spanningsveld in het onderzoek:
criminologen moeten objectief blijven, terwijl criminaliteit vaak emoties oproept, zoals
verontwaardiging, angst of juist fascinatie. Dit dilemma vraagt van criminologen dat zij voortdurend
bewust reflecteren op hun eigen rol en methodes om tot betrouwbare inzichten te komen.
Kenmerken van criminologie als wetenschap en verschil met
rechtswetenschap
Criminologie onderscheidt zich door haar empirische en multidisciplinaire aanpak. Het is een sociale
wetenschap die zich richt op waarneembare verschijnselen. Criminologen verzamelen data over
criminaliteit, daders, slachtoffers en maatschappelijke reacties en proberen op basis daarvan patronen
en verbanden te ontdekken. Hiervoor gebruiken zij uiteenlopende methoden, zoals statistische
analyses, interviews, observaties en experimenten. Omdat criminaliteit een complex verschijnsel is,
doet criminologie een beroep op kennis en methodes uit meerdere disciplines, waaronder sociologie,
psychologie, economie en politicologie.
Het verschil met de rechtswetenschap zit vooral in de focus en benadering. Rechtswetenschap houdt
zich bezig met normen, regels en bevoegdheden: hoe het recht hoort te werken en hoe het toegepast
moet worden. Criminologie daarentegen onderzoekt hoe het daadwerkelijk werkt: hoe vaak komen
misdrijven voor, wat zijn kenmerken van daders en slachtoffers, hoe reageert de samenleving en welke
effecten hebben straffen in de praktijk. Waar juristen zich richten op de normatieve dimensie (“hoe het
hoort”), zijn criminologen vooral gericht op het beschrijven en verklaren van de werkelijkheid (“hoe
het is”). Dit maakt criminologie tot het “koele oog” van de strafrechtswetenschap, dat met afstand
kijkt naar wat er werkelijk gebeurt.
Discussie: empirisch versus normatief
De spanning tussen empirische en normatieve benaderingen is een terugkerend thema in de
criminologie. Aan de ene kant is criminologie een empirische wetenschap: het doel is objectieve,
toetsbare kennis te leveren over criminaliteit en de reacties daarop. Criminologen verzamelen
gegevens, analyseren patronen en ontwikkelen theorieën om de werkelijkheid beter te begrijpen. Dit
empirische karakter waarborgt de wetenschappelijke betrouwbaarheid van het vakgebied en zorgt
ervoor dat beleid gebaseerd kan worden op feiten in plaats van op emoties of aannames.
Aan de andere kant ontkomt criminologie niet aan normatieve vragen. Criminaliteit is per definitie een
normatief concept: het gaat over gedragingen die door de samenleving als ongewenst en strafwaardig
worden bestempeld. Bovendien worden criminologen vaak gevraagd advies te geven over
beleidskeuzes of strafrechtelijke maatregelen, en dergelijke adviezen hebben altijd een normatieve
3
