DEEL 1: kennismaking
T1: kennismaking en historiek
Kennismaking
• Wetenschappelijke studie van patronen van groei, verandering en
stabiliteit
• Van conceptie tot hoge ouderdom
• In verschillende ontwikkelingsdomeinen
o Fysiek
o Cognitief
o Sociaal-emotioneel
Ontwikkelingsfasen:
• Prenataal
• Babytijd
• Peuter- en kleutertijd
• Schooltijd
• Adolescentie
• Opkomende volwassenheid (jongvolwassenheid) wordt pas sinds kort als
een aparte fase beschouwd
• Volwassenheid
• Ouderdom
Nuancering nodig
• =sociale constructies, veelal gebaseerd op onderzoek in “WEIRD”
samenlevingen (Western Educated Industrialized Rich Democratic), fasen
zijn gebaseerd op onderzoek dat gebeurt is in de Westerse samenleving,
we moeten blijven beseffen dat die westerse samenleving slechts een klein
deel van de wereld is, niet zomaar veralgemenen
• Sterke individuele verschillen, moeten mee in rekening gebracht worden
Historiek
Ontwikkelingspsychologie en psychologie zijn relatief recent tot stand gekomen,
kijken naar wat er vooraf gegaan aan is en wat de context was
“Standing on the shoulders of giants” (Isaac Newton) = hij heeft veel
belangrijke ontwikkelingen gedaan maar ook heel wat voortgebouwd op eerder
werk en eerdere inzichten
,DE ONTDEKKING VAN HET KIND
Philippe Aries= geschiedkundige die cultuurhistorische
onderzoek heeft gedaan over kind en kindertijd aan de hand
van afbeeldingen en dagboeken
• 'ontdekking van het kind' rond het begin van de 17de
eeuw
o Voor de 17de eeuw (middelleeuwen): maakte
men niet zo een groot onderscheid tussen
kinderen en volwassenen, kinderen als
‘minivolwassenen’ die vaak meeliepen in de
wereld van de volwassenen. Dit werd afgeleid
uit hoe kinderen afgebeeld werden als ‘mini
volwassenen’, kleiner maar zelfde proporties
van volwassenen qua lichaamsbouw.
o Begin 17de eeuw: onderscheidt kind-volwassene
niet alleen kwantitatief, maar ook kwalitatief.
Verschillen in aard (niet alleen kleiner),
breuklijn, ook in schilderijen andere voorstellingen van kinderen
o Later genuanceerd: geen radicale breuk, wel geleidelijke
'verkinderlijking'
• Nieuwe visie op het kind (als verschillend van volwassene) brengt ook
vragen over hoe kinderen zich ontwikkelen en wat ze nodig hebben
• Niet langer zonder overgang in wereld van volwassenen
• Nood aan bijzondere behandeling, periode van 'afzondering' om voorbereid
te worden op het volwassen leven
• Ontstaan van verschillende visies over hoe opvoeding en vorming best
aangepakt worden, onder andere bij de Verlichtingsfilosofen
John Locke (1632-1704) = grondlegger empirisme
• Mens wordt geboren als een onbeschreven blad (‘tabula rasa’), zonder
aangeboren tendenzen
• Kinderen kunnen tot gelijk wat 'gevormd' worden
• Alle verschillen tussen mensen zijn toe te schrijven aan verschillende
omgevingen/ervaringen
• Zintuiglijke waarneming centraal
• Invloed van omgeving sterkst in vroege kinderjaren omdat geest dan
meest kneedbaar is
• Kind als ontvanger van omgevingsinvloeden (passief) waaruit de persoon
zich ontwikkeld
• Doel van opvoeding/onderwijs is zelfcontrole te verwerven
• Belang van training en gewoontevorming zodat het individu gepaste
gedrag ontwikkeld
• Lag ten grondslag aan latere behavioristische theorieën
, Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) ~ nativisme
• Kinderen zijn geen lege 'containers'
• Ze worden geboren met inherent potentieel en talenten (“aangeboren
goedheid”) (alles ligt min of meer vast bij de geboorte)
• Als kinderen verzorgd/beschermd worden, bereiken ze vanzelf hun volle
potentieel
• Als ze frustratie ervaren bij het proberen ontwikkelen van de aangeboren
goedheid zal ontwikkelingsuitkomst negatief zijn
• Kinderen hebben hun eigen manieren van voelen en denken, omdat ze
opgroeien volgens een plan van de natuur
• Dat plan dwingt hen ertoe in verschillende fasen verschillende capaciteiten
en modaliteiten te ontwikkelen
• De fasen ontvouwen zich bij iedereen op dezelfde manier (zijn van
geboorte aanwezig)
• Opvoeding moet aangepast worden aan de fase waarin het kind zich
bevindt (in boek uitgewerkt aan de hand van modelleerling Emile)
Belangrijk boek: omgeving heeft minimale rol en mag geen storende
invloed zijn voor het ontvouwen van die aanleg
• Lag ten grondslag aan latere rijpingstheorieën
START VAN DE WETENSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
W. Koops deed heel wat onderzoek gedaan naar de geschiedenis van de
ontwikkelingspsychologie, criteria voor start wetenschappelijke discipline
• (a) inspirerend theoretisch idee
• (b) empirische mentaliteit
• (c) methodologie
voldaan aan deze criteria einde 19de eeuw
(a)Revolutionair denken en recapitulatietheorie
Charles Darwin (1809-1882)
• 1859: publicatie van Origin of Species
• evolutietheorie als verklaring voor het ontstaan van soorten, waaronder
ook de mens
• survival of the 'fittest'
• observatie dat prenatale ontwikkeling bij veel soorten gelijkaardig verloopt
(vergelijking tussen de mens en andere soorten)
Ernst Haeckel (1834-1919)
• Verspreidde en populariseerde de ideeën van Darwin
T1: kennismaking en historiek
Kennismaking
• Wetenschappelijke studie van patronen van groei, verandering en
stabiliteit
• Van conceptie tot hoge ouderdom
• In verschillende ontwikkelingsdomeinen
o Fysiek
o Cognitief
o Sociaal-emotioneel
Ontwikkelingsfasen:
• Prenataal
• Babytijd
• Peuter- en kleutertijd
• Schooltijd
• Adolescentie
• Opkomende volwassenheid (jongvolwassenheid) wordt pas sinds kort als
een aparte fase beschouwd
• Volwassenheid
• Ouderdom
Nuancering nodig
• =sociale constructies, veelal gebaseerd op onderzoek in “WEIRD”
samenlevingen (Western Educated Industrialized Rich Democratic), fasen
zijn gebaseerd op onderzoek dat gebeurt is in de Westerse samenleving,
we moeten blijven beseffen dat die westerse samenleving slechts een klein
deel van de wereld is, niet zomaar veralgemenen
• Sterke individuele verschillen, moeten mee in rekening gebracht worden
Historiek
Ontwikkelingspsychologie en psychologie zijn relatief recent tot stand gekomen,
kijken naar wat er vooraf gegaan aan is en wat de context was
“Standing on the shoulders of giants” (Isaac Newton) = hij heeft veel
belangrijke ontwikkelingen gedaan maar ook heel wat voortgebouwd op eerder
werk en eerdere inzichten
,DE ONTDEKKING VAN HET KIND
Philippe Aries= geschiedkundige die cultuurhistorische
onderzoek heeft gedaan over kind en kindertijd aan de hand
van afbeeldingen en dagboeken
• 'ontdekking van het kind' rond het begin van de 17de
eeuw
o Voor de 17de eeuw (middelleeuwen): maakte
men niet zo een groot onderscheid tussen
kinderen en volwassenen, kinderen als
‘minivolwassenen’ die vaak meeliepen in de
wereld van de volwassenen. Dit werd afgeleid
uit hoe kinderen afgebeeld werden als ‘mini
volwassenen’, kleiner maar zelfde proporties
van volwassenen qua lichaamsbouw.
o Begin 17de eeuw: onderscheidt kind-volwassene
niet alleen kwantitatief, maar ook kwalitatief.
Verschillen in aard (niet alleen kleiner),
breuklijn, ook in schilderijen andere voorstellingen van kinderen
o Later genuanceerd: geen radicale breuk, wel geleidelijke
'verkinderlijking'
• Nieuwe visie op het kind (als verschillend van volwassene) brengt ook
vragen over hoe kinderen zich ontwikkelen en wat ze nodig hebben
• Niet langer zonder overgang in wereld van volwassenen
• Nood aan bijzondere behandeling, periode van 'afzondering' om voorbereid
te worden op het volwassen leven
• Ontstaan van verschillende visies over hoe opvoeding en vorming best
aangepakt worden, onder andere bij de Verlichtingsfilosofen
John Locke (1632-1704) = grondlegger empirisme
• Mens wordt geboren als een onbeschreven blad (‘tabula rasa’), zonder
aangeboren tendenzen
• Kinderen kunnen tot gelijk wat 'gevormd' worden
• Alle verschillen tussen mensen zijn toe te schrijven aan verschillende
omgevingen/ervaringen
• Zintuiglijke waarneming centraal
• Invloed van omgeving sterkst in vroege kinderjaren omdat geest dan
meest kneedbaar is
• Kind als ontvanger van omgevingsinvloeden (passief) waaruit de persoon
zich ontwikkeld
• Doel van opvoeding/onderwijs is zelfcontrole te verwerven
• Belang van training en gewoontevorming zodat het individu gepaste
gedrag ontwikkeld
• Lag ten grondslag aan latere behavioristische theorieën
, Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) ~ nativisme
• Kinderen zijn geen lege 'containers'
• Ze worden geboren met inherent potentieel en talenten (“aangeboren
goedheid”) (alles ligt min of meer vast bij de geboorte)
• Als kinderen verzorgd/beschermd worden, bereiken ze vanzelf hun volle
potentieel
• Als ze frustratie ervaren bij het proberen ontwikkelen van de aangeboren
goedheid zal ontwikkelingsuitkomst negatief zijn
• Kinderen hebben hun eigen manieren van voelen en denken, omdat ze
opgroeien volgens een plan van de natuur
• Dat plan dwingt hen ertoe in verschillende fasen verschillende capaciteiten
en modaliteiten te ontwikkelen
• De fasen ontvouwen zich bij iedereen op dezelfde manier (zijn van
geboorte aanwezig)
• Opvoeding moet aangepast worden aan de fase waarin het kind zich
bevindt (in boek uitgewerkt aan de hand van modelleerling Emile)
Belangrijk boek: omgeving heeft minimale rol en mag geen storende
invloed zijn voor het ontvouwen van die aanleg
• Lag ten grondslag aan latere rijpingstheorieën
START VAN DE WETENSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
W. Koops deed heel wat onderzoek gedaan naar de geschiedenis van de
ontwikkelingspsychologie, criteria voor start wetenschappelijke discipline
• (a) inspirerend theoretisch idee
• (b) empirische mentaliteit
• (c) methodologie
voldaan aan deze criteria einde 19de eeuw
(a)Revolutionair denken en recapitulatietheorie
Charles Darwin (1809-1882)
• 1859: publicatie van Origin of Species
• evolutietheorie als verklaring voor het ontstaan van soorten, waaronder
ook de mens
• survival of the 'fittest'
• observatie dat prenatale ontwikkeling bij veel soorten gelijkaardig verloopt
(vergelijking tussen de mens en andere soorten)
Ernst Haeckel (1834-1919)
• Verspreidde en populariseerde de ideeën van Darwin
